L'Alcuerdu de Schengen (/sxɛnɣən/) ye un alcuerdu pol que dellos países d'Europa suprimieron los controles nes fronteres interiores (ente esos países) y treslladaron esos controles a les fronteres esteriores (con países terceros). L'alcuerdu, robláu na ciudá luxemburguesa de Schengen en 1985 y a valir dende 1995, establez un espaciu común –denomináu espaciu de Schengen–espaciu de Schengen, grafía apropiada Fundéu BBVA. Consultáu'l 14 d'agostu de 2012 pol que puede circular llibremente toa persona qu'entrara regularmente por una frontera esterior o more nún de los países qu'apliquen el Conveniu.
L'Alcuerdu foi integráu nos trataos de la Xunión Europea dende'l 1 d'avientu de 2009, onde sigui entá vixente.
En total, los países que formen parte del espaciu de Schengen son 29: Alemaña, Austria, Bélxica, Bulgaria, Croacia, Dinamarca, Eslovaquia, Eslovenia, España, Estonia, Finlandia, Francia, Grecia, Hungría, Islandia, Italia, Letonia, Liechtenstein, Lituania, Luxemburgu, Malta, Noruega, Países Baxos, Polonia, Portugal, República Checa, Rumanía, Suecia y Suiza. Esti últimu país votó'l 9 de febreru de 2014 en referendu, acutar l'accesu de los ciudadanos d'Europa al so territoriu, lo que puede lleva-y a abandonar l'espaciu de Schengen.
Esisten países que pertenecen al alcuerdu de Schengen pero que tienen esceiciones na aplicación de dellos puntos del alcuerdu y nun pertenecen al espaciu de Schengen. Por casu, Reinu Xuníu ya Irlanda nun formen parte del espaciu de Schengen pero participen na cooperación policial y xudicial y na llucha contra estupefacientes. Xipre inda nun pertenecen al espaciu de Schengen porque nun cumplen colos requisitos de seguridá establecíos, anque sí apliquen otres partes del alcuerdu. Islandia, Liechtenstein, Noruega y Suiza, que nun son miembros de la XE, llegaron a un alcuerdu pa formar parte de la zona Schengen,s'articula-l'espaciu-schengen-16560 Cómo s'articula l'espaciu Schengen. 26 de marzu de 2013 anque Suiza votó en referendu abandonalo. Croacia, últimu país n'incorporase a la XE, quería integrase nel alcuerdu en 2015.
L'espaciu y la cooperación Schengen {| border="1" align="right" | colspan="2" align="center" | center|280px Estáu Adhesión
| Miembru orixinal
| 1995
| Miembru orixinal |- | 2024 |- | 2023
| 2001
| 2004
| 2004
| 1991
| 2004
| 1996
| Miembru orixinal
| 1992
| 2004
| 1996
| 1990
| 2004
| 2004
| 2011
| Miembru orixinal
| 2004
| 1996 |- | Miembru orixinal |- | 2004
| 1991
| 2004 |- | 2024
| 1996
| 2004
Los países qu'apliquen na so totalidá l'alcuerdu de Schengen constitúin un territoriu denomináu Schengenland (traducíu como espaciu de Schengen o territoriu de Schengen).Alcuerdu de Schengen L'alcuerdu de Schengen dexa suprimir los controles nes fronteres interiores ente los Estaos firmantes y crear una única frontera esterior onde s'efectúen los controles d'entrada nel espaciu de Schengen con arreglu a procedimientos idénticos. L'espaciu de Schengen toma a los Estaos miembros de la Xunión Europea, sacante dalgunos d'ellos, y a determinaos terceros países (Islandia, Liechtenstein, Noruega y Suiza). Non tolos países de la Xunión Europea son miembros del espaciu de Schengen, yá seya porque nun deseyaben suprimir los controles nes sos fronteres colos otros países de dichu espaciu (Reinu Xuníu ya Irlanda), o bien porque nun axuntaben inda les condiciones riquíes pa ello (Xipre). Per otra parte, Dinamarca cuestionó la so participación na cooperación en mayu de 2011, cuando les autoridaes volvieron poner aduanes nes fronteres, decisión que, sicasí, foi anulada'l mesmu añu.
La llibre circulación dientro del espaciu de Schengen acompañar de midíes de cooperación y coordinación ente los servicios de policía y les autoridaes xudiciales pa protexer la seguridá interior de los Estaos miembros ysobremanera, pa lluchar conducentemente contra la delincuencia entamada. Nesta cooperación participen tolos Estaos de la Xunión Europea (inclusive los que nun pertenecen al espaciu Schengen) y dellos terceros países, polo que l'ámbitu territorial de la cooperación Schengen ye más ampliu que l'espaciu de Schengen.
Historia thumb|300px|Una simple señal indica la entrada a España dende Portugal, pelos conceyos de Tui (Pontevedra) y Valença do Minho (Viana do Castelo). Mientres los años ochenta empecipióse un alderique sobre'l significáu del conceutu de llibre circulación de persones. Pa dellos Estaos miembros, esta namái tenía d'aplicase a los ciudadanos de la Xunión Europea (XE), lo qu'implicaba caltener los controles nes fronteres pa estremar ente ciudadanos europeos y nacionales de terceros países. Otros Estaos miembros, otra manera, deseyaben establecer una llibre circulación pa toos y, por tanto, suprimir estos controles fronterizos. Ante la imposibilidá d'algamar un alcuerdu na Comunidá Europea, cinco d'esos países con fronteres comunes (Francia, Alemaña, Bélxica, Luxemburgu y los Países Baxos) decidieron en 1985 crear ente ellos un territoriu ensin fronteres: l'espaciu de Schengen, nome de la ciudá luxemburguesa de Schengen, onde se roblaron los primeros alcuerdos. Escoyóse esti llugar por tar enclaváu nuna zona na que ye bien difícil movese ensin cruciar una frontera.
A partir d'esti alcuerdu, ellaboróse un conveniu, que se robló'l 19 de xunu de 1990 polos mesmos estaos miembros, que completa l'alcuerdu y define les condiciones y les garantíes d'aplicación d'esta llibre circulación. Esti conveniu nun entró a valir hasta'l 26 de marzu de 1995.
Con oxetu de conciliar llibertá y seguridá, esta llibre circulación acompañar de midíes llamaes «compensatories». Trátase d'ameyorar la cooperación y la coordinación ente los servicios de policía y les autoridaes xudiciales pa protexer la seguridá interior de los estaos miembros ysobremanera, pa lluchar contra la delincuencia entamada. Esi yera'l contestu nel que se creó'l Sistema d'Información Schengen (SIS). El SIS ye una base de datos sofisticada que dexa a les autoridaes responsables de los Estaos Schengen intercambiar datos sobre determinaes categoríes de persones y de bienes.
Nos años anteriores a la firma del Tratáu d'Ámsterdam en 1997, los restantes estaos miembros de la Xunión Europea, sacante Reinu Xuníu ya Irlanda, roblaron protocolos d'adhesión al Conveniu de Schengen: Italia, el 27 de payares de 1990; España y Portugal, el 25 de xunu de 1991; Grecia, el 6 de payares de 1992; Austria, el 28 d'abril de 1995; y Dinamarca, Finlandia y Suecia, el 19 d'avientu de 1996. La República Checa, Estonia, Letonia, Lituania, Hungría, Malta, Polonia, Eslovenia y Eslovaquia sumáronse'l 21 d'avientu de 2007. Bulgaria, Xipre, Rumanía y Croacia, entá nun son miembros de plenu derechu del Espaciu de Schengen: los controles fronterizos ente estos países y l'Espaciu de Schengen van caltener hasta que'l Conseyu de la XE determine que se cumplen les condiciones pa suprimilos.
Otros terceros países, non miembros de la Xunión Europea, roblaron cola XE alcuerdos d'adhesión al Alcuerdu de Schengen: Noruega ya Islandia, el 19 d'avientu de 1996; Suiza, el 26 d'ochobre de 2004; y Liechtenstein, el 28 de febreru de 2008.
L'alcuerdu de Schengen y la XE Dende la entrada a valir del Tratáu d'Ámsterdam en 1999, l'alcuerdu de Schengen ta integráu nel marcu institucional y xurídico de la Xunión Europea en virtú d'un protocolu amiesto al Tratáu d'Ámsterdam. En virtú d'esti protocolu, los nuevos Estaos miembros de la XE tienen d'aplicar la totalidá del alcuerdu de Schengen.
Anque dende 1999 l'alcuerdu de Schengen ta integráu nel marcu institucional y xurídico de la Xunión Europea, esisten esceiciones d'aplicación en dellos países:
Dinamarca: Anque yá ye signataria del Conveniu de Schengen, Dinamarca puede escoyer aplicar o non toa nueva midida basada nel títulu IV del Tratáu CE nel marcu de la XE, anque dicha midida constituya un desarrollu del alcuerdu de Schengen. Sicasí, Dinamarca ta venceyada por delles midíes en materia de política común de visaos.
Irlanda y Reinu Xuníu: Acordies con el protocolu axuntu al Tratáu d'Ámsterdam, Irlanda y el Reinu Xuníu pueden participar na totalidá o en parte de les disposiciones del alcuerdu de Schengen dempués d'una votación unánime nel Conseyu de los Estaos parte nos alcuerdos y del representante del Gobiernu del Estáu de que se trate. En marzu de 1999, el Reinu Xuníu pidió cooperar en dellos aspeutos de Schengen: cooperación policial y xudicial en materia penal, llucha contra los estupefacientes y SIS. El 29 de mayu de 2000 adoptóse la Decisión del Conseyu aportando al pidimientu. En xunu de 2000, Irlanda pidió tamién participar en delles disposiciones del alcuerdu de Schengen similares, salvo una esceición: a les solicitaes pol Reinu Xuníu. El Conseyu aportó a esti pidimientu'l 28 de febreru de 2002. La Comisión emitiera dictames sobre dambes solicitúes destacando que la participación parcial d'estos dos Estaos nel alcuerdu de Schengen nun tien d'atrabancar la coherencia del conxuntu de les disposiciones que constitúin l'alcuerdu. Dempués d'evaluar les condiciones previes pa l'aplicación de les disposiciones de la cooperación policial y xudicial, el 22 d'avientu de 2004 el Conseyu decidió aplicar estes partes del alcuerdu de Schengen per parte del Reinu Xuníu.
Islandia y Noruega: Estos dos países pertenecen, con Suecia, Finlandia y Dinamarca, a la Unión Nórdica de Pasaportes que suprimió los controles nes sos fronteres comunes. Islandia y Noruega participen na aplicación de los Alcuerdos de Schengen dende'l 19 d'avientu de 1996. Anque ensin tener derechu de votu nel Comité executivu de Schengen, teníen la posibilidá d'espresar dictames y formular propuestes. Pa enllargar esta Asociación, roblóse l'Alcuerdu sobre l'asociación d'Islandia y Noruega a la execución, aplicación y desarrollu del mancomún de Schengen. Nos ámbitos del mancomún de Schengen que s'apliquen a Islandia y a Noruega, les rellaciones ente estos dos países, per una parte, ya Irlanda y el Reinu Xuníu, por otra, tán regulaes por un Alcuerdu aprobáu pol Conseyu'l 28 de xunu de 1999. Por una decisión del Conseyu'l 1 d'avientu de 2000, establezse l'aplicación del mancomún de Schengen nos cinco países de la Unión Nórdica de Pasaportes a partir del 25 de marzu de 2001.
Suiza y Liechtenstein: La XE celebró un alcuerdu con Suiza sobre la so participación nel espaciu Schengen; arriendes d'ello, Suiza incorporar a este'l 12 d'avientu de 2008. Caltién el mesmu estatus d'asociáu que Noruega ya Islandia. El 28 de febreru de 2008 roblóse un protocolu sobre la participación de Liechtenstein nel espaciu Schengen. El 9 de febreru de 2014, Suiza decidió en referendu acutar l'accesu de los ciudadanos d'Europa al so territoriu, lo que podría llevalu -y a abandonar l'alcuerdu.
Suspensión del alcuerdu en circunstancies escepcionales El 24 de xunu de 2011 el Conseyu Européu alcordó que los Estaos de la Xunión Europea integraos en Schengen podríen suspender la llibre circulación de persones en circunstancies escepcionales –como un gran éxodu migratoriu–, restableciéndose temporalmente les fronteres interiores –midida que yá adoptaren nos meses anteriores Francia, Italia, Dinamarca y Grecia–. Según l'alcuerdu «la reintroducción de fronteres interiores» solo podrá adoptase «como ultimísimo recursu» y en «circunstancies verdaderamente crítiques en qu'un Estáu nun seya capaz de cumplir les sos obligaciones», y pa «un ámbitu y un periodu de tiempu puramente llindaos».
L'alcuerdu adoptar a partir de la propuesta fecha pola Comisión EuropeaBruxeles propón suspender Schengen "en condiciones estrictes". [El País], 4 de mayu de 2011. que yera una respuesta a les decisiones unillaterales de dellos países de restablecer los controles fronterizos.casos-suspension-schengen/csrcsrpor/20120419csrcsrint_3/Tes Otros casos de suspensión de Schengen. [Cadena SER], 19 d'abril de 2012.
Llibre circulación thumb|250px|Una simple señal indica la entrada a los Países Baxos dende Alemaña.