María Miramontes foi una activista y intelectual rexonalista gallega.
Trayeutoria Nació en Santa María de Guísamo (Bergondo), un caserío a a 19 km al sureste de La Coruña, fía de Vicente Miramontes y Antonia Matos, dambos trabayadores.«María Miramontes. Unha das defensores do Estatutu do 36» , artículu d'Encarna Otero Cepeda nel sitiu web Cultura Galega. Consultáu'l 3 de xunetu de 2013. A principios del sieglu XX treslladar cola so familia a La Coruña, onde en 1906 empezó a trabayar ―con 11 años d'edá― nun taller de cordura onde recibió la so formación como modista. En 1886, 1901 y 1903, tuvieren llugar en La Coruña grandes fuelgues protagonizaes por muyeres. Esta ciudá tamién tenía una fonda tradición republicana que se manifestaba na so vida cultural y nel so comportamientu políticu. Coles mesmes, en llugares como la Cova Céltiga (‘la cueva celta') granaba un incipiente pensamientu nacionalista y galleguista. María Miramontes yera una moza despierta, intelixente y abierta; educar nesi mundu y asina frecuentó nucleos republicanos, onde empezó a rellacionase con otres muyeres que tuvieron un papel destacáu nel nacionalismu gallego y nel republicanismu, como Elvira Bao Maceiras,violencia-de-genero/3919-galicia-memoria-historica-de-les muyeres-con-les-que-el franquismu-nun pudo-.html «Galicia: memoria histórica de les muyeres coles que'l franquismu nun pudo», artículu d'Ana Costoya Viqueira nel sitiu web Feminicidio.net, del 18 d'avientu de 2012. Consultáu'l 4 de xunetu de 2013. Amparo López Jean y Pilar Castro.
En 1918 ―a los 23 años― empezó a militar nes Irmandades da Fala (Hermandaes de la Fala), de que la so xunta directiva formó parte. Esta entidá llegaría a tener más de 200 socies. De xuru nestos ambientes republicanos, progresistes y galleguistes atopar con Ángel Casal Gosende, l'home col que compartiría'l pensamientu, la esperanza y la militancia, anque tamién el sufrimientu y la muerte. En setiembre de 1920 casáronse. Instalar nun apartamentu de la rúa Panadeiras nᵘ 9, y ellí mesmu abrieron una tienda de teles, una de les primeres qu'esistió en La Coruña. Les poques ventes obligar a dedicase tamién al so oficiu de cordurera,Al mio dizen quantos amigos ey": homenaxe ao profesor Xosé Luís Couceiro, editáu por Esther Corral Díaz, Lydia Fontoira Suris y Eduardo Moscoso Mato. Santiago de Compostela: Universidá de Santiago de Compostela, Servizo de Publicacións ya Intercambiu Científicu, 2009. 659 páxs. Consultáu'l 3 de xunetu de 2013. ente qu'Ángel completaba la economía con clases de francés y traducciones al gallegu.
La pareya punxo en marcha munches iniciatives. Recibieron una carta de Labarta Pose, unviada dende Barcelona, na qu'esti-yos proponía fundar una editorial. El proyeutu non pudo llevase a cabu, polo que la pareya consideró viaxar a Buenos Aires ―onde Casal tuviera dos años antes de conocer a María―«Ánxel Casal, a fábrica de “Nós”», artículu de Suso de Toro, en gallegu, nel diariu El País del 19 de febreru de 2010. Consultáu'l 4 de xunetu de 2013. Pero pocu dempués Ángel Casal acomuñar col so amigu Leandro Carré Alvarellos,«Ánxel Casal Gosende», artículu nel sitiu web Galegos. Consultáu'l 4 de xunetu de 2013. y en payares de 1924 fundaron la editorial Llar, con Carré como direutor y Casal como alministrador.
N'agostu de 1927, por diferencies surdíes ente Leandro Carré y Ángel Casal, dambos fundadores dixebráronse. Casal quedar col local primitivu, y nél fundó la editorial Nós, y siguió imprimiendo la revista homónima, que yá nun va camudar d'imprentador y que a partir del númberu 44 y hasta la so desapaición va ser dirixida por Vicente Risco (como «direutor artísticu»), y Ángel Casal como alministrador.
En 1927 María Miramontes tuvo un albuertu que la dexó física y psíquicamente afeutada, porque nunca podría tener fíos.
María Miramontes y Ángel Casal dirixeron la Escola de Insiño Galego (la primer escuela primaria con enseñanza del idioma gallegu), con educación billingüe, inspirada nos principios de la Institución Llibre d'Enseñanza. Nella estudiaron gratuitamente más d'un centenar de neños. El maestru yera'l mesmu Casal.
El 14 d'abril de 1931 asocedió la proclamación de la República, que fizo vivir díes d'esperanza y entusiasmu na ciudá de La Coruña. A los pocos meses decidieron camudase a Santiago de Compostela por motivos económicos y políticos: tar más cerca del Institutu d'Estudios Gallegos, una y bones la editorial Nós publicaba toles obres d'esta institución, y seique porque pensaron qu'en poco tiempu Santiago convertir na capital de Galicia. Cuando n'avientu de 1931 nació'l Partíu Galleguista, María, xunto con Genoveva Casal y otres muyeres, trabayaron pa convencer al pueblu de Galicia, y en particular a les muyeres, de la necesidá de que Galicia se dotara d'una fuercia política propia.
La so xornada de trabayu como cordudera, casi interminable, compatibilizar cola política y cola so participación nes xuntes de la editorial Nós. La so esmolición yera'l convencimientu de que dientro del Partíu Galleguista tenía que formase una organización femenina. Asina, el 25 de xunetu de 1933 ―Día de la Patria―, un grupu de muyeres activistes del partíu, ente elles María, roblaron un llamamientu públicu empobináu a toles muyeres a tomar conciencia de los valores gallegos. Esta especie de manifiestu dar a conocer al públicu'l 3 d'agostu de 1933 nel diariu La Razón de Lalín y trés díes depués en A Nosa Terra. Coincidiendo cola publicación d'esti llamamientu, nesti postreru periódicu créase una seición fixa dedicada a les muyeres, tituláu «O recanto da muller» (‘el rincón de la muyer').
En febreru de 1936, cola victoria del Frente Popular ―al que se xuntara'l Partíu Galeguista, Ángel Casal foi escoyíu conceyal del Conceyu de Santiago, y de siguío alcalde, por votación ente los conceyales. Esti cargu llevaba apareyáu los de vicepresidente de la Diputación de La Coruña y miembru del Comité Central d'Autonomía.
María Miramontes participó viviegamente na campaña de sofitu al Estatutu d'Autonomía de Galicia, que se refrendaría'l 26 de xunu de 1936. El 17 de xunetu, en Madrid (capital d'España), Ángel Casal fixo entrega del Estatutu, xunto con tola Comisión designada pa esta función, al presidente del Parllamentu y el presidente de la República.«Ánxel Casal» , biografía nel sitiu web de la Escola Rosalía de Castro. Consultáu'l 4 de xunetu de 2013. Sicasí, el 18 de xunetu de 1936, el xeneral Francisco Franco llevó a cabu un golpe d'Estáu contra la democracia española. El 20 de xunetu, Ángel Casal, qu'acababa de llegar de Madrid, fíxose cargu de la alcaldís de Santiago de Compostela y púnxose al frente del Comité Republicanu de Santiago. Esa mesma nueche, el 21 de xunetu a les 0:00 hores, les fuercies militares golpistes desconocieron a les autoridaes democrátiques y obligaron a Casal a apurrir el mandu. María y Ángel escaparon a la parroquia Vilantime (nel conceyu d'Arzúa), d'onde yera la familia d'Ángel. El martes 4 d'agostu un vecín delatar, polo qu'Ángel foi deteníu y lleváu a La Falcona, la cárcel de Santiago. Pa María empezó una etapa de sufrimientu. Por tolos medios trató de caltener vivu a Ángel Casal, pero al igual que munchos homes y muyeres foi pasiáu y fusiláu na carretera de Cacheiras na nueche del 18 d'agostu de 1936 (la mesma nueche en que foi asesináu'l poeta Federico García Lorca, a quien Ángel Casal publicara dellos poemes). Foi atopáu a otru día, tiráu nuna cabiana de la carretera. Nel so certificáu de fallecimientu señala que finó por una hemorraxa (ensin mentar el fusilamiento).«Ánxel Casal, 74 años de silenciu. Van Depositar una corona nel llugar nel qu'apaeció'l so cuerpu'l 19 d'agostu de 1936», artículu de Santiago Antía nel diariu El Correo Gallego, d'agostu de 2010. Amuesa una fotografía d'Ángel Casal y de María Miramontes. Consultáu'l 4 de xunetu de 2013.
La so casa y el so taller fueron asaltaos y robaos polos fascistes, les sos máquines destruyíes:
María quedó unos díes en La Coruña na casa de los Casal col fin d'entamar los sos papeles pa exiliase, y arrexuntar y almacenar tolos oxetos personales, fotografíes y correspondencia qu'inda pudieren caltener la memoria de la so vida con Ángel.
Dos selmanes dempués, en payares de 1936, como munches otres muyeres, enllena de dolor y vistida de negru, embarcóse vía Lisboa (Portugal) aldu al exiliu en Buenos Aires (capital d'Arxentina),La Galicia austral: la inmigración gallega na Arxentina, editáu por Xosé Manoel Núñez Seixas y Pilar Cagiao Vila. Buenos Aires: Biblos, 2001. ISBN 950-786-283-8. Páx. 136. Consultáu'l 3 de xunetu de 2013. onde tenía a parte de la so familia emigrada. Cuando llegó ellí retomó'l so oficiu de modista, pa caltener la so independencia económica.
Unos años más tarde, María casóse col so primu Pedro Miramontes, quien moraba na mesma casa na que vivía. Pero les sos conversaciones y la so vida taben más venceyaes a la familia Seoane: con Luis, Maruxa y Rafael podía falar del so Compostela perdida, del Estatutu, de la esperanza d'un nuevu país con un pueblu llibre, col so propiu idioma, y sobre manera, podía falar, llorar y remembrar la memoria d'Ángel, el so compañeru y amante que sempre permaneció nel so corazón.
María Miramontes morrió'l 17 de setiembre de 1964 nel Sanatoriu del Centru Gallego de Buenos Aires.«Picallo quería qu'o soterraren non Fiunchedo», d'Isaac Díaz Pardo, y «María Miramontes y Ramón Suárez Picallo», artículu de Maximino Brocos (Luis Seoane) na revista A Nosa Terra, Buenos Aires, marzu de 1965, páx. 5. Citaos en «Díes d'amargoses ausencies», monografía de Xosé Luis Axeitos nel Boletín Galego de Lliteratura (nᵘ 28). La Coruña, 2º semestre de 2002, páx. 169. Consultáu'l 4 de xunetu de 2013.
En marzu de 1965, el periódicu A Nosa Terra (‘nuesa tierra') de Buenos Aires publicó una nota necrolóxica escrita por Maximino Brocos (seudónimu de Luis Seoane). Pero a partir d'esi momentu'l silenciu convirtió a María Miramontes nuna muyer inxustamente invisibilizada.
En 2007, el conceyu de Santiago de Compostela punxo'l so nome a una cai.so-cai-en.html «Xoán Paulo II va tener la so cai en Compostela», artículu del 7 d'ochobre de 2009, en gallegu, nel sitiu web católicu Pastoral Santiago. Consultáu'l 4 de xunetu de 2013.
Referencies
Categoría:Persones de la provincia d'A Coruña Categoría:Activistes d'España Categoría:Políticos y polítiques de Galicia Categoría:Tipógrafos d'España Categoría:Pedagogos y pedagogues d'España