Cecilia Vicuña Ramírez ye una artista visual, poeta, cineasta y activista chilena.
Biografía Norma Cecilia Vicuña Ramírez nació en Santiago en 1948, y foi criada nel senu d'una familia que la incentivó dende la infancia a desenvolver la so creatividá artística; yá nos años sesenta Vicuña crea les denominaes “basuritas”, pequeñes obres creaes a partir de materiales refugaos; per otra parte, tamién empecipia la escritura de poesía. En 1966 ingresa a estudiar arquiteutura na Universidá de Chile, pero prontamente camudar de carrera a Pedagoxía n'Artes na mesma universidá. Ye nesti periodu, en 1967, qu'en xunto con otros compañeros artistes (ente los que se cunta a Claudio Bertoni, fotógrafu y poeta chilenu) co-funda la denominada Tribu Non, un coleutivu que realizaba aiciones poétiques nel espaciu públicu en distintos llugares de Santiago. Esi mesmu añu, Vicuña publica los sos primeros poemes, El Corno Emplumáu, en Ciudá de Méxicu. En 1971, Vicuña conclúi'l manuscritu del poemariu Sabor a mi, que finalmente ye censuráu y refugáu pa la so publicación en Chile.
En 1972 viaxa a Londres a estudiar un posgráu na Slade School of Fine Arts, University College, col patrociniu d'una beca dada pol British Council. Siendo estudiante de posgráu n'Inglaterra en 1973, da una conferencia en ICA (Institute of Contemporary Art) titulada “Art in the Chilean Revolution”, onde se conocen col críticu d'arte inglés Guy Brett. El 11 de setiembre de 1973 asocede en Chile'l golpe d'Estáu que derroca'l gobiernu de Salvador Allende, dando entamu a la dictadura militar d'Augusto Pinochet. Una de les primeres reaiciones de Vicuña en contra de la dictadura chilena ye xestionar el llanzamientu del so manuscritu Sabor a mi –refugáu primero en Chile–, que ye publicáu por Beau Geste Press, onde la poeta inclúi testos alusivos a la muerte de Salvador Allende y la inestabilidá política de la so tierra patria. Por cuenta de la nueva situación política del so país natal, Vicuña solicita asilu formal pa permanecer en calidá de exiliada n'Inglaterra, en tantu la so beca estudiantil dada pol British Council llegó a términu n'avientu de 1973. El casu de Cecilia Vicuña ye defendíu judicialmente pol National Council for Civil Liberties, entidá que consiguió que Vicuña recibiera una visa de residente.
Artists for Democracy Prontamente, nel añu 1974, xunto a los artistes Guy Brett, David Medaya y John Dugger funden l'agrupación Artists for Democracy (AFD) en Londres; coleutivu de creación artística y activismu político que'l so oxetivu yera denunciar les otomíes cometíes contra'l pueblu y la cultura pola dictadura militar en Chile, como tamién les d'otres dictadures qu'afaraben diversos países llatinoamericanos. Al traviés de manifestaciones na cai y aiciones artístiques, AFD collaboró na manifestación abierta, llibre, masiva y pública del refugo a los rexímenes dictatoriales llatinoamericanos. AFD operó de manera sistemática na organización de redes collaboratives ente artistes, intelectuales y exiliaos chilenos; los sos integrantes participaron de seminarios, unviaron cartes abiertes y realizaron festivales y manifestaciones masives. Más notoriamente foi'l casu del Festival de les Artes pola Democracia en Chile” el cual llevóse a cabu na renomada Royal College of Art de Londres, onde participaron nuna gran exhibición artistes destacaos como Christo, Sol Lewitt, ente otros, xunto a estudiantes y artistes emerxentes. El festival concluyó nun gran remate d'obres pa recaldar fondos de sofitu a la resistencia chilena, sicasí, el remate nun llogró axuntar fondos abondos. Esi mesmu añu, la BBC realiza un documental sobre Cecilia, la so obra y la so visión política.
Exiliu Nel añu 1975, Vicuña dexa Inglaterra y aníciase en Bogotá, Colombia. Nesta ciudá trabaya como docente na Fundación Universidá de Bogotá Jorge Tadeo Lozano. Coles mesmes, Cecilia arreyar en trabayos coleutivos xunto a comunidaes indíxenes, lo cual llevar a reforzar el venceyu de la so obra con temátiques precolombines. En 1979, Vicuña participa del concursu nacional de poesía “Eduardo Coté Lamus”, onde la so obra ye negada un premiu por cuenta de la so tónica revolucionaria. Esta situación xeneró indignación ante otros xueces de la competencia, quien denunciaron la negación del premiu a Vicuña. Per otra parte, esta situación dio notoriedá pública a l'artista nel país. Nesta ciudá, l'artista tamién esploró la teunoloxía audiovisual na so obra, na creación del documental artísticos What is Poetry to You?.
Darréu, nel añu 1980, Vicuña camuda'l so país de residencia y establezse en Nueva York, Estaos Xuníos. Nesta ciudá conoz al artista César Paternosto, con quien contrái matrimoniu. Nesta ciudá, Vicuña entra en contautu con un grupu d'artistes ya intelectuales feministes denomináu the Heresies Collective –ente los sos miembros más relevantes destaca la figura de la crítica teórica del arte Lucy Lippard– al cual xúnese en calidá de collaboradora pa la so revista titulada Heresies: A Feminist Publication on Art and Politics. En 1983 Vicuña publica'l so llibru d'artista Precariu/Precarious al traviés de la editorial Tanam Press, que recibe'l premiu LINE II al Meyor Llibru d'Artista del Añu.
Cecilia establez una segunda residencia en Buenos Aires, Arxentina; nesta ciudá publica'l so llibru Palabrarmas. Mientres el restu de la década, Vicuña viaxa per Llatinoamérica estudiando les cultures ancestrales de la zona ya incluyendo los ritos, saberes y tradiciones indíxenes dientro del llinguaxe de la so obra visual y poética. En 1987 publica'l llibru Samara en Colombia, y al añu siguiente edita y traduz la serie de llibros sobre Llatinoamérica Pallabra Sur, al traviés de Graywolf Press.
Años 1990 En 1990, en Santiago de Chile, publica'l so llibru La Wik'uña, y en 1992 el llibru Unravelling Words & the Weaving of Water por aciu Graywolf Press. Mientres esti periodu, Vicuña exhibe la so obra a nivel internacional en renombraes instituciones de Llatinoamérica, EE.XX. y Europa. Coles mesmes, en Chile desenvuelve talleres xunto a comunidaes rurales ya indíxenes, siempres investigando alrodiu de les tradiciones ancestrales en pos de reinterpretarlas na so obra. En 1996 publica Pallabra y Filo (Word and Thread) n'Edimburgu (Escocia), y de siguío en 1997 QUIPOem / The Precarious Art & Poetry of Cecilia Vicuña, de la editorial Wesleyan UP, y editáu por Catherine de Zegher.
En 2002 realiza una instalación/stie-specific xunto al so home Cesar Paternosto titulada Dissolving threads of water and light en The Drawing Center de Nueva York; en 2004 divorciar del so home y empieza a estremar la so residencia ente Nueva York y Santiago.
L'añu 2006, l'artista publica en Lima, Perú, una antoloxía de los sos poemes nun llibru tituláu V, y al añu siguiente publicar Saboramí, una reimpresión del so primer llibru y el cual fora refugáu primero nel so país más de trenta años tras. En 2010 publica Soi Yos, una seleición revisada de los sos poemes, y en 2012 llánzase Spit Temple: Selected Oral Performances by Cecilia Vicuña, de la editorial Ugly Duckling Presse cola edición de Rosa Alcalá. Mientres los últimos años, Vicuña adquirió una creciente reconocencia, especialmente en Chile: el so arte radical y conceptualista, la so obra lliteraria esperimental y el legáu del so compromisu políticu-cultural foi revisáu y espuestu en diversos museos del país. En particular cabo destacar la gran esposición realizada l'añu 2014 Artists for Democracy: L'Archivu de Cecilia Vicuña, que se llevó a cabu de manera dual tantu en Muséu de la Memoria y los Derechos Humanos, como tamién nel Muséu Nacional de Belles Artes, dambos museos en Santiago.
Nel añu 2017 ye convidada a participar de la versión n°14 de Documenta; añu en qu'esta renomada exhibición internacional llevar a cabu na so sede orixinal en Kassel, Alemaña, amás d'una segunda see n'Atenes, Grecia. Nesta segunda see, Vicuña instaló enormes obres que fueron creaes mientres una performance de manera coleutiva xunto al públicu espectador, ente qu'en Kassel exhibiéronse pintures de l'artista creaes nos años '70 y '80s.
Obra
Obra artística La obra de Cecilia Vicuña construyir dende la esperiencia inmediata y la so cualidá efímera, combinando elementos mistos de la performance, la instalación, el site-specific, la música y el colax, n'obres onde la presencia simbólica del cuerpu y la pallabra falada xeneren instancies de tónica ritual. Comenenciuda nel rescate de les cultures precolombines, les sos creaciones aluden direutamente al imaxinariu indíxena ancestral, rescatando por aciu una diversidá de materiales y téuniques los raigaños fondos de la cultura llatinoamericana (y tamién universal) pa contextualizarla de manera crítica en discursos contemporáneos. Ye según les obres de Vicuña adopten un calter activista, onde cuestiona una diversidá de problemátiques sociales y polítiques actuales, tales como la crisis ambiental y la ecoloxía, la precariedá del valor de la vida humana, les crisis de los gobiernos, los atropellos a los derechos humanos, ente otros.
L'artista yuxtapone el llinguaxe visual y el llinguaxe idiomáticu; Vicuña trabaya dende la poesía, non solamente dende lo lliteral, sinón dende la capacidá creativa del llinguaxe de formar nueves realidaes. D'esta forma, Vicuña opta munches vegaes por materiales precarios (tal como ella denominar, como por casu les sos obres feches de refugayes llamaes “basuritas”), munches vegaes de refugaya o d'escasa duración, tales como fueyes y granes, tierra, palos, güesos, teles, etc., que vense provistos de nueves capes de significante y simbolismu acomuñáu al pensamientu máxicu. Munches de les obres de Vicuña son de calter coleutivu; en situaciones performáticas, l'artista trabaya xunto al espectadores y/o participantes na creación, manipoliando oxetos, tocando preseos, recitando poesía, cantando o emitiendo soníos cola boca y el cuerpu, a manera de reflexar la potencia creativa de les comunidaes n'harmonía.
Dientro de la estensa carrera artística de Vicuña destaca especialmente la so primer muestra individual titulada Seronda, realizada en 1972 nel Muséu Nacional de Belles Artes de Santiago de Chile. La obra que presentó naquella ocasión consistió en cubrir dafechu'l suelu d'un salón del muséu con fueyes seques. Esta instalación de calter efímeru y de cencellez material foi considerada como una de les obres precursores del arte conceptual en Chile.
Otru finxu relevante de la so trayeutoria, y la que la asitió definitivamente dientro del panorama artísticu contemporaneu internacional, foi la so estancia en Londres ente los años 1972 y 1974sobremanera pol so rol na fundación del coleutivu Artists for Democracy. Magar l'enclín y opiniones polítiques de Vicuña siempres se vieron reflexaes nes sos creaciones, foi mientres la so actividá como miembru d'esta agrupación que'l quefer de l'artista radicalizóse, en tantu les obres xeneraes de manera coleutiva por AFD apuntaron direutamente a la denuncia público y direuto de los atropellos a los derechos civiles en Chile y Llatinoamérica.
La so obra atopar en coleiciones de renomaos museos nacionales ya internacionales. En Chile, cabo destacar la so presencia en coleiciones públiques, tales como la coleición del Muséu Nacional de Belles Artes, Galería Gabriela Mistral (Ministeriu d'Educación) y MAC Muséu d'Arte Contemporáneo (Universidá de Chile); y a nivel internacional, la Tate Gallery de Londres.
Obra lliteraria La obra poética de Cecilia Vicuña entecrúzase permanentemente cola so práutica artística: utiliza les pallabres –en distintos idiomes: español, inglés, mapudungún, y otros llinguaxes indíxenes– como material manipulable, desarmando y rearmando sílabes, o faciendo xuegos de pallabres.