Iván Konstantínovich Aivazovsky (n'armeniu:Հովհաննես Այվազովսկի, en rusu: Иван Константинович Айвазовский) foi un pintor románticu rusu. Ye consideráu unu de los meyores artistes de marines na hestoria. Bautizáu como Hovhannes Aivazián, Aivazovsky nació nel senu d'una familia armenia nel puertu de Feodosia nel Mar Negru en Crimea, viviendo ende la mayor parte de la so vida.
En rematando colos sos estudios na Academia Imperial de les Artes, Aivazovsky viaxó a Europa, y vivió por un curtiu tiempu n'Italia a principios de 1840. Darréu tornó a Rusia y foi contratáu como'l pintor principal de l'Armada de Rusia. Aivazovsky formó llazos cercanos colos militares y l'élite política del Imperiu Rusu, atendiendo dacuando a operaciones militares. Foi patrocináu pol estáu, amás de ser bien envaloráu mientres tola so vida. El dichu merecedor del pincel de Aivazovsky", popularizáu por Anton Chekhov, foi usáu en Rusia para "describir daqué inefablemente encantador."
Siendo unu de los artistes rusos más prominentes del so tiempu, Aivazovsky tamién foi popular fuera de Rusia. Tuvo numberoses esposiciones individuales n'Europa y Estaos Xuníos. Mientres la so carrera de casi 60 años, creó cerca de 6000 pintures, convirtiéndolo n'unu de los artistes más prolíficos de la so dómina. La gran mayoría de les sos obres son marines, pero de cutiu tamién representaba escenes de batalles, temes armenies y semeyes. La mayor parte de los sos trabayos caltener en museos rusos, ucraínos y armenios, según en coleiciones privaes.
Biografía thumb|Autorretratu, 1830-1840
Antecedente Iván Aivazovsky nació'l 17 de xunetu (29 nel nuevu calendariu) de 1817 na ciudá de Feodosia (Theodosia), Crimea, nel Imperiu Rusu. Nos rexistros de bautismos de la Ilesia llocal armenia St. Sargis, Aivazovsky foi inscritu como Hovhannes, el fíu de Guevorg Aivazián (Armeniu: Գէորգ Այվազեանի որդի Յօհաննեսն). Mientres los sos estudios na Academia Imperial de les Artes, yera conocíu en rusu como Iván Gaivazovsky (Иванъ Гайвазовскій na escritura anterior a 1918). Fízose conocíu como Aivazovsky dende 1840, mientres taba n'Italia. Robló una carta en 1844 cola versión italiana del so nome: Giovani Aivazovsky.
El so padre, Konstantín (1765-1840), foi un comerciante armeniu de la rexón polaca de Galitzia. La so familia emigrara dende Armenia Occidental nel sieglu XVIII. Dempués de numberoses conflictos familiares, Konstantín abandonó Galitzia por Moldavia, camudándose dempués a Bukovina, antes de quedase en Feodosia a principios de 1800. Yera conocíu primero como Guevorg Aivazián (Haivazián o Haivazi), pero camudó'l so apellíu a Gaivazovsky, al añader la terminación polaca "-sky". La madre d'Aivazovsky, Ripsime, yera feodosia armenia. La pareya tuvo cinco fíos-trés muyeres y dos homes. L'hermanu mayor d'Aivazovsky, Gabriel, yera un prominente historiador y un arzobispu apostólicu armeniu.
thumb|Aivazovsky nun traxe italianu, por Vasily Sternberg, 1842
Educación El mozu Aivazovsky recibió educación parroquial na Ilesia Armenia de San Sargis en Feodosia. Aprendió dibuxu con Jacob Koch, un arquiteutu llocal. Aivazovsky camudar a Simferópol cola familia del gobernador de Táurida Aleksandr Kaznachéyev, y asistió al ximnasiu rusu de la ciudá. En 1833, Aivazovsky llegó a la capital rusa, San Petersburgu, pa estudiar na Academia Imperial de les Artes, na clase de paisaxismu de Maksim Vorobiov. En 1835, foi gallardoniáu con una medaya de plata y contratáu como asistente del pintor francés Philippe Tanneur. En setiembre de 1836, Aivazovsky conoció al poeta nacional de Rusia Aleksandr Pushkin mientres la visita a l'academia d'esti postreru. En 1837, Aivazovsky inscribir a la clase de pintura de batalles de Alexander Sauerweid y participó n'exercicios de la Flota del Bálticu nel Golfu de Finlandia. N'ochobre del mesmu añu graduar de l'academia con una medaya d'oru, dos años antes de lo previsto. Aivazovsky tornó a Feodosia en 1838 y pasó dos años nel so natal Crimea. En 1839, participó n'exercicios militares nes mariñes de Crimea, onde conoció a los almirantes Mikhaíl Lázarev, Pável Nakhímov y Vladímir Kornílov.
Primer visita a Europa thumb|left|Semeya de Aivazovsky por Alekséi Tyránov, 1841
En 1840, Aivazovsky foi unviáu a estudiar n'Europa pola Academia Imperial de les Artes. Primero viaxó a Venecia, pasando por Berlin y Viena, visitando San Lazzaro degli Armeni, onde s'atopaba una importante congregación armenia católica na que vivía'l so hermanu Gabriel nesi momentu. Aivazovsky estudió manuscritos armenios y familiarizóse col arte armenio. Conoció al novelista rusu Nikolái Gógol en Venecia. Dempués dirixóse a Florencia, Amalfi y Sorrento. En Florencia conoció al pintor Aleksandr Ivánov. Amás, quedó en Nápoles y en Roma ente 1840 y 1842. Aivazovsky foi bien influyíu pol arte italianu, convirtiéndose los sos museos na so "segunda academia". Acordies con Rogachevsky, les noticies sobro les exhibiciones esitoses n'Italia llueu llegaron a Rusia. El papa Gregorio XVI dio-y una medaya d'oru. Darréu visitó Suiza, Alemaña, Holanda y Gran Bretaña, onde conoció al pintor inglés J. M. W. Turner, quien «tuvo tan impactáu pola pintura de Aivazovsky La badea de Nápoles nuna nueche a la lluz de la lluna, que dedicó a Aivazovsky una eulogía n'italianu» Nuna esposición nel Louvre, él foi l'únicu representante de Rusia. En Francia recibió una medaya d'oru de la Real Academia de Pintura y Escultura. Dempués tornó a Nápoles, pasando por Marsella y visitando nuevamente Gran Bretaña, Portugal, España y Malta en 1843. Aivazovsky yera almiráu llargamente n'Europa. Retornó a Rusia por París y Ámsterdam en 1844.
Regresu a Rusia y primer matrimoniu thumb|Aivazovsky cola so primer esposa, Julia,y les sos cuatro fíes
Al so regresu a Rusia, Aivazovsky convirtiérase nun académicu de l'Academia Imperial de les Artes y foi nomáu'l "artista oficial de l'Armada Rusa pa pintar marines, escenes costeres y batalles navales. En 1845, Aivazovsky viaxó al Mar Exéu col duque Constantín Nikoláyevich, y visitó la capital otomana, Constantinopla, y les islles griegues de Patmos y Rodes.
En 1845, Aivazovsky establecer na so ciudá natal Feodosia, onde construyó una casa y un estudiu. Aisllar del mundu esterior, calteniendo un pequeñu círculu d'amigos y familares. Sicasí, la soledá xugó un papel negativu na so carrera. Pa la metá del sieglu XIX, l'arte ruso pasaba del romanticismu escontra un estilu rusu distintu de realismu, mientres Aivazovsky siguía pintando marines romántiques, polo qu'atraxo intenses crítiques.
En 1845 y 1846, Aivazovsky asistió a les maniobres de la Flota del Mar Negru y la Flota de Bálticu en Peterhof, cerca del palaciu imperial. En 1847, dióse-y el títulu de profesor de pintures marines pola Academia Imperial de les Artes, y xubíu al rangu de la nobleza. Nel mesmu añu, foi incluyíu na Real Academia d'Artes y Ciencies de los Países Baxos.
En 1848, Aivazovsky casar con Julia Graves, una institutriz inglesa. Tuvieron cuatro fíes: Elena (1849), María (1851), Aleksandra (1852) y Joanne (1858). Dixebrar en 1860, y divorciáronse en 1877 con permisu de la Ilesia Armenia, yá que Graves yera luterana.
Ascensu a la prominencia thumb|left|La gran mayoría de los sos trabayos respresentan el mar. Na imaxe amuésase una pintura de 1898 titulada Ente les foles En 1851, mientres viaxaba col zar Nicolás I, Aivazovsky saleó escontra Sevastopol pa participar n'operaciones militares. Les sos escavaciones arqueolóxiques cerca de Feodosia llevar a ser escoyíu como miembru de la Sociedá Xeográfica Rusa en 1853. Nesi añu españó la Guerra de Crimea ente Rusia y l'Imperiu Otomanu, polo que foi sacupáu a Kharkiv. Mientres taba a salvo, tornó a la fortaleza asitiada en Sevastopol pa pintar escenes de batalles. El so trabayu esponer en Sevastopol cuando tuvo sol control otomanu.
Ente 1856 y 1857, Aivazovsky trabayó en París y convirtióse nel primer artista rusu (y el primer estranxeru) en recibir la Lexón d'Honor. En 1857, Aivazovsky visitó Constantinopla, onde se-y dio la Orde del Medjidie. Nel mesmu añu foi escoyíu miembru honorariu de la Sociedá d'Arte de Moscú. Apurrióse-y la Orde de la Redención de Grecia en 1859 y la Orde de San Vladimiro de Rusia en 1865.
Aivazovsky inauguró un estudiu d'arte en Feodosia en 1865 y dióse-y un salariu per parte de l'Academia Imperial de les Artes el mesmu añu.
Viaxes y premios: 1860-1880 thumb|Fotografía de Aivazovsky, 1870
Na década de 1860, l'artista creó delles pintures inspiraes pol nacionalismu griegu y la Unificación d'Italia. En 1868, visitó nuevamente Constantinopla y produció una serie de trabayos alrodiu de la resistncia griega contra los turcos, mientres la Rebelión cretense. En 1868, Aivazovsky viaxó pol Cáucasu y foi a la zona rusa d'Armenia per primer vegada. Pintó munchos paisaxes montascosos y en 1869 dio una exhibición en Tblisi. Depués fixo un viaxe a Exiptu y participó na ceremonia d'apertura de la Canal de Suez. Convertir nel primer artista en pintar la canal de Suez, marcando asina un na historia d'Europa, África y Asia.»
En 1870, Aivazovsky fíxose un Conseyeru Civil Activu, el cuartu rangu más altu de Rusia. En 1871, empecipió la construcción del muséu arqueolóxicu en Feodosia. En 1872, viaxó a Niza y Florencia pa esponer les sos pintures. En 1874, l'Academia de Belles Artes de Florencia pidió-y un autoretrato p'asitialo na Galería Uffizi. El mesmu añu, Aivazovsky foi convidáu a Constantinopla pol Sultán Abdülaziz, quien darréu-y dio la Orde de Osmanieh. En 1876, foi nomáu miembru de l'Academia d'Artes de Florencia, y convirtióse nel segundu artista rusu (dempués d'Orest Kiprenski) en pintar un autorretratu pal Palaciu Pitti.
Aivazovsky foi escoyíu como miembru honorariu de l'Academia Real de Belles Artes de Stuttgart en 1878. Fixo un viaxe a Holanda y Francia, quedándose de volao en Frankfurt hasta 1879. Dempués visitó Múnich y viaxó a Xénova y Venecia pa «recoyer material sobre'l descubrimientu d'América por Cristóbal Colón.»
En 1880, Aivazovsky abrió una galería d'arte na so residencia en Feodosia; convertir nel tercer muséu del Imperiu Rusu, dempués del Muséu del Hermitage y de la Galería Tretiakov. Aivazovsky realizó una exhibición na cai Pall Mall en Londres, a la qu'asistieron el pintor inglés John Everett Millais y Eduardo VII, el Príncipe de Gales.
Segundu matrimoniu y vida posterior
La segunda esposa d'Aivazovsky, Anna Burnazián, foi una moza viuda armenia de 40 años d'edá. Aivazovsky dixo que al casase con ella en 1882, él averóse más a la so nación», refieriéndose al pueblu armeniu. En 1882, Aivazovsky visitó Moscú y San Petersburgu, y dempués percorrió'l campu de Rusia al viaxar a lo llargo del ríu Volga en 1884.
En 1885 foi promovíu al rangu de Conseyeru Priváu. L'añu siguiente, nel aniversariu 50 del so trabayu creativu, foi celebráu con una exhibición en San Petersburgu, y con una membresía honoraria de l'Academia Imperial de les Artes.
Dempués de conocer a Aivazovsky en persona, Anton Chekhov escribió una carta a la so esposa'l 22 de xunetu de 1888, describiéndolo de la siguiente manera:
thumb|La casa en Feodosia, onde Aivazovsky vivió ente 1845 y 1892. Agora ye una galería. Dempués de viaxar a París cola so esposa, en 1892 fixo un viaxe a Estaos Xuníos, visitando les Tabayones del Niagara en Nueva York y Washington D.C.. En 1896, a los 79 años, Aivazovsky foi promovíu al rangu de Conseyeru Priváu plenu.
Aivazovsky foi afeutáu fondamente poles masacres hamidianas que se realizaron nes zones habitaes por armenios del Imperiu Otomanu ente 1894 y 1896. Pintó una serie d'obres sobro esta tema como "La espulsión del barcu turcu", y "Les masacres armenies en Trebizond". El llanzó al mar les medayes que-y otorgara'l sultán otomanu y díxo-y al cónsul turcu en Feodosia: «Di-y al to sanguinario amu que desfixi de toles medayes que me dio, equí tán les sos cintes, únvia-yles, y si quier, puede botales a los mares que pinté.»