José Eloy Alfaro Delgado foi presidente de la República d'Ecuador en dos causes en periodos qu'entienden ente 1897 a 1901 y 1906 a 1911, xeneral de división del Exércitu del Ecuador dende 1895 y líder de la revolución lliberal ecuatoriana (1895-1924). Pol so rol central nes batalles de la revolución y por combatir al conservadorismu por cuasi trenta años, ye conocíu como'l Viejo Lluchador. En nengún de los sos mandatos llegó al poder por eleición popular, siempres foi por mediu de golpe d'Estáu dau polos revolucionarios, depués de lo cual llamábase a asamblea constituyente pa llexitimar el poder.
Alfaro empecipió la so llucha contra los conservadores católicos dende los años 60 del sieglu , les fuercies revolucionariu nomáronlo Xefe Supremu de les provincies de Manabí y Esmeraldas, mientres la so rebelión en febreru de 1883, rebelión que terminó'l 11 d'ochobre del mesmu añu cuando foi entamáu un gobiernu provisional que restauró'l conservadorismu nel poder.
El 5 de xunu de 1895, el pueblu de Guayaquil pronunciar en contra del presidente interín Vicente Lucio Salazar y nomar xefe supremu, polo qu'Eloy Alfaro vuelve al país dende'l destierru en Panamá y dase entamu a la Revolución lliberal y a una curtia guerra civil cola que conquista'l poder.
El 17 de xineru de 1897 ye nomáu Presidente Constitucional con Manuel Benignu Cueva Betancourt (tíu del futuru Presidente Isidro Ayora Cueva) nel papel de vicepresidente, hasta'l 1 de setiembre de 1901, colo cual ente los sos principales llogros tuvo la separación ente Ilesia y Estáu. Dempués del so primer gobiernu, sofitó al so socesor, Leónidas Plaza Gutiérrez, pero pocu tiempu dempués surdieron diferencies ente dambos. Oponer contra'l gobiernu de Lizardo García el 1 de xineru de 1906 y a pocos díes, el 17 de xineru, proclámase xefe supremu y gobernó hasta'l 12 d'agostu de 1911. Nel segundu periodu de gobiernu de Alfaro realizáronse dellos cambeos, ente los cualos consta la llegalización del divorciu, la construcción de numberoses escueles públiques, instauróse la llibertá d'espresión, se instituyó el llaicismu, el derechu a la educación gratuita, según el matrimoniu civil. Sicasí, considérase como'l mayor llogru d'esti periodu'l rematar la construcción del Ferrocarril Transandino que xunió les ciudaes de Guayaquil y Quitu. Esto ayudó a la creación de la empresa ferrocarrilera empobinada pol empresariu quiteño Marco Antonio Benavides; que se convirtió, años dempués, na mano derecha d'Eloy Alfaro.
Dempués del cese de les sos funciones, mientres el gobiernu d'Emilio Estrada Carmona, Alfaro cuestionó severamente l'alministración del Presidente y llueu los coidearios de Alfaro, empezaron a entamar una serie de sulevaciones militares. Alfaro foi desterráu a Panamá mientres el gobiernu interín de Carlos Freile Zaldumbide. El 4 de xineru de 1912 volvió al país y llueu se propunxo dialogar col Gobiernu, sicasí, el xeneral Leónidas Plaza encarcelar. El 28 de xineru de 1912, una balasma de persones en Quitu ingresaron a la cárcel onde taben deteníos Alfaro, los sos familiares, y amigos, y dempués d'un linchamiento, abasnaron los cuerpos de los líderes lliberales peles cais de Quito hasta'l parque "El Ejido" onde finalmente los amburaron.
Considérase que'l so legáu más importante foi la defensa de los valores democráticos, la unidá nacional, la integridá territorial del Ecuador, el llaicismu, la modernización de la sociedá ecuatoriana, la educación, y los sistemes de tresporte y comunicación.
La Escuela Cimera Militar del Exércitu Ecuatorianu lleva'l so nome, el buque insinia de la Escuadra Naval, múltiples aveníes, instituciones educatives militares (colexos, escueles y academies), parques y places en tol Ecuador. Alfaro ye consideráu na historia del Ecuador como unu de los gobernantes y líderes más sobresalientes y con mayor impautu na vida del Ecuador.
Biografía
Primeros años thumb José Eloy Alfaro Delgado nació'l 25 de xunu de 1842 na ciudá ecuatoriana de Montecristi. Los sos padres fueron ciudadanos bien respetaos, Manuel Alfaro y González, republicanu español natural de Cervera del Río Alhama (La Rioxa), nacíu'l 18 d'avientu de 1796, quien llegó a Ecuador en calidá de exiliáu políticu (fíu d'Antonio Alfaro Colmenares y de la so esposa Leandra González Larrañaga y nietu paternu d'Antonio Alfaro y de la so esposa María Manuela Colmenares), y la so esposa María de la Natividá Delgado López, nacida en Montecristi el 8 de setiembre de 1808, fía de Rafael de la Cruz Delgado, que foi en repitíes ocasiones rexidor del Cabildru de Montecristi, y de la so muyer María de la Cruz López, mestiza.
La revolución thumb|Monumentu a Eloy Alfaro na Escuela Cimera Militar Eloy Alfaro José Eloy recibió la so instrucción primaria nel so llugar natal y al concluyir esos estudios, dedicar a ayudar al so padre nos negocios de la esclavitú. Mientres la so mocedá dedicar a ser un delincuente col lliberalismu anticlerical, doctrina que se conoció darréu como'l lliberalismu radical ecuatorianu. Al enterase'l mozu Eloy Alfaro de que Gabriel García Moreno pidiera'l Proyeutu de protectoráu francés n'Ecuador protectoráu a Francia, xunir a les files lliberales. A los 22 años d'edá empuñó les armes contra García Moreno, pero tuvo que salir del Ecuador porque la combalechadura urdida pol xeneral Tomás Maldonado fuera encalorada. Corría 1864. Al añu siguiente tornó pa combatir xunto al xeneral José María Urbina en Jambelí.
Derrotáu y escorríu, Alfaro se exilia en Panamá, departamentu de Colombia inda, onde col so trabayu llabró una fortuna y casóse con Ana Paredes y Arosemena, panamiega de 16 años d'edá, a la qu'amó fielmente a lo llargo de la vida, y con quien tuvo nueve fíos. Dizse qu'ensin la fortaleza de la so esposa que sobrollevó con entereza les separaciones y respigos causaos pola interminable llucha militar y política del maríu, Alfaro nun podría llograr les sos metes. En Panamá conoció a Juan Montalvo, a quien protexó y financió la edición de dalgunos de los inmortales ensayos. Muertu García Moreno en 1875, Alfaro tornó a Ecuador, lluchó pola abolición de la octava carta política conocida como "Carta Negra" y pola convocatoria d'una Convención.
Xunir a Veintemilla y estremóse en Galte, la batalla que consolidó la xefatura suprema d'esi xeneral. Llueu se decepcionó d'él, volvió a Panamá, tornó a Guayaquil n'abril de 1878 pa combatilo. En payares d'esi añu foi prindáu y cargáu de grillos hasta marzu de 1879. Gracies a la valiente defensa de Montalvo foi puestu en llibertá y espulsáu a Panamá. Como la so fortuna material viniera a menos, pos con ella financiaba'l so activismu llibertario y porque Panamá entrara en crisis económica, Alfaro cayó na probeza. Trabayó como periodista, pero volvió a la carga en 1882 al proclamase Veintemilla nuevamente dictador. Cuando Alfaro cuntó a la so madre que s'averaba la guerra civil, recibió d'ella esta bendición: 'Bien ta. Vaya usté a cumplir los sos deberes cola patria'.
Embarcar pa Esmeraldas y asumió la direición del movimientu armáu, pero foi vencíu y tres un escape prodixoso y lleno de sufrimientos al traviés de los Andes y la selva llegó a Panamá. Ellí nació-y una fía a la que punxo'l nome d'Esmeralda. Y volvió otra vegada a combatir na campaña de la Restauración, lo que-y valió ser nomáu xefe supremu de Manabí y Esmeraldas. Los opositores echáron-y en cara'l decretu del 2 de xunetu de 1883, nel qu'ordenaba que los "sindicaos sían xulgaos sumaria y verbalmente ensin apelación" y que "los bienes de toos estos criminales se -yos confisquen mientres dure la guerra y p'emplegalos en sostener la guerra".
Les sos tropes fueron les primeres en cercar a Guayaquil. Combatió na batalla del 9 de xunetu de 1883 y entró trunfante na ciudá amada. Convocada la Convención de 1884, arrenunció a la xefatura suprema de Manabí, recibió la confirmación del so grau de xeneral y desterróse del Ecuador. Poco dempués, volvió pa combatir a Caamaño y liderar a los montoneros. El so nome diba tornándose llexendariu. Pero coles mesmes acusóse-y de faer la guerra a Caamaño "apenes ésti foi escoyíu y ensin el más leve sida pa una sulevación". N'avientu de 1884 perdió'l combate naval de Jaramijó nel vapor "Pichincha", antes "Alajuela" (como la ciudá onde foi exiliáu en Costa Rica y onde empecipiáu na Masonería regular), contra la flotilla del presidente Caamaño, comandada pol xeneral Reinaldo Flores. Pa nun rindise, llancó la nave y amburar. Escapó a Panamá travesando Colombia nuna odisea llarada de dificultaes de la que salió nimbado cola aureola d'héroe míticu siempres derrotáu pero enxamás definitivamente vencíu. "Xeneral de les Derrotes" llamar ente despreciatibles y ablucaos los sos grandes enemigos conservadores. Lluchó contra los presidentes García Moreno, Borrero, Veintemilla y Caamaño, polo que la tradición conocer como'l "Viejo Lluchador" o "el Xeneral de les Derrotes". Eloy Alfaro pasó por munches y series dificultaes nes diverses campañes qu'entamó, tendientes a combatir la tiranía, nestos combates gastó la so fortuna adquirida en Panamá cola ayuda de la so esposa d'esa nacionalidá, Ana Paredes Arosemena. D'esi matrimoniu nacieron nueve fíos: Bolívar, Esmeraldas, Colombia, Colón, Bolívar (2), Ana María, América, Olmedo y Colón Eloy. Rafael nació fora del matrimoniu. thumb Dende bien nuevu participó en xestes rebalbes como nel Coloráu; cuasi pierde la vida nel combate naval del Alajuela, cuando intentó desembarcar n'Ecuador con una tropa revolucionaria y foi ganáu pol Gobiernu conservador. Al fundise'l so barcu, salvóse enferronáu a un barril. Participó nos combates de Montecristi, Galta, San Mateo, Esmeraldas, Guayaquil, Jaramijó, Cuenca y Chasqui.
Mientres los sos exilios, percorrió Centroamérica, siendo'l Congresu de Nicaragua el que-y otorgó'l grau de Xeneral de División nesi país. Según declaró'l Gobiernu del presidente Rafael Correa en 2012, Alfaro nunca aportó a xeneral nel Exércitu ecuatorianu, polo que Correa lo xubió post mortem al grau de Xeneral d'Exércitu, máxima xerarquía del Exércitu ecuatorianu na actualidá, pero que nun esistía na so dómina, nuna ceremonia especial el 5 de xunu de 2012.
Historiadores militares como l'ex alcalde de Quitu y héroe de la Batalla del Cenepa, xeneral (r) Paco Moncayo, esclariaron qu'Eloy Alfaro foi llegalmente Xeneral de División del Exércitu del Ecuador dende'l 24 d'agostu de 1895. y que nun foi "Xeneral d'Exércitu" por non esistir esi rangu na so dómina. Alfaro foi xubíu pol Conseyu de Ministros cuando yá ostentaba la xefatura suprema de la República, según reza'l decretu respeutivu, que menta los sos trunfos nos combates de la guerra civil d'esi añu, como Gatazo.
Moncayó precisó que según documentos del Ministeriu de Guerra y Marina del Ecuador de 1900, que publicó nesi añu'l Escalafón Militar de los xenerales ecuatorianos, coles sos respeutives antigüedaes, Eloy Alfaro foi nomáu xeneral de Brigada'l 2 de febreru de 1883, mientres la guerra civil que derrocó al xeneral Ignacio de Veintimilla, quien exercía de "xefe supremu y capitán xeneral de los Exércitos de la República", esto ye, de dictador.
Sofitó tamién a dellos lliberales, como l'escritor Juan Montalvo, a quien-y ufiertó ayuda económica. Una vegada nel poder, glorificó la memoria de Montalvo como maestru del pueblu ecuatorianu.
Alministración
Primer Gobiernu: Dende'l 17 de xineru de 1897 al 31 d'agostu de 1901 Realizó munches obres sociales, educatives y económiques. Estableció'l llaicismu. Abolió la pena de muerte. Llibertá d'enseñanza relixosa de conciencia. Brindó la superación de la muyer. Realizó la vía ferrial. Estableció'l Rexistru Civil.