Tódor Khrístov Zhívkov (en Cirílicu: Toдор Xpиcтoв Живков) (Pravets, 7 de setiembre de 1911 – Sofía, 5 d'agostu de 1998) foi'l Secretariu Xeneral del Comité Central del Partíu Comunista de Bulgaria dende 1954 hasta 1989, presidiendo al país dende 1962 hasta 1989, primero como xefe de Gobiernu (hasta 1971) y dempués como Presidente del Conseyu d'Estáu. El so mandatu de 35 años ye'l más llargu nun estáu socialista d'Europa, solo superáu pol albanés Enver Hoxha.
Zhívkov nació en Pravets nuna familia llabradora. De mozu emigró a Sofía pa trabayar de tipógrafu y foi ellí onde asumió'l marxismo-leninismu. En 1932 ingresó nel Komsomol del Partíu Comunista Búlgaru (PCB), mientres la Segunda Guerra Mundial militó na resistencia contra les tropes nazis (Exércitu Insurxente de Lliberación Popular) y al terminar el conflictu foi xefe de policía na capital. A partir d'ende, foi esguilando puestos na formación y desfíxose de los sos adversarios pol poder. En 1945 convertir en miembru del Comité Central y en 1951 entró nel Politburó.
El 4 de marzu de 1954 foi escoyíu Secretariu Xeneral del PCB, convirtiéndose nel líder más nuevu de los países d'Europa Oriental. En 1962 foi nomáu Presidente del Gobiernu y en 1971 pasó a ocupar la Xefatura del Estáu. Amás, en 1965 superó una intentona golpista de miembros del exércitu allegaos al comunismu chinu. Mientres el so mandatu entamó'l tresformamientu de la economía búlgara escontra la industrialización. Como líder políticu concentró tol poder, nun duldar n'espulsar a cualquier oposición (interna y esterna) pa caltenese al frente y consolidó el so rol gracies a los sofitos de los soviéticos Nikita Khrushchov y Leonid Brézhnev. El so réxime identificar por ser el ideolóxicamente más allegáu a Moscú, razón pola que recibió la condecoración de "Héroe de la Xunión Soviética" en 1977.
A finales de la década de 1980 viose debilitáu pola falta de continuidá y eficacia na reformes políticu y económicu, según pola crisis de los estaos socialistes previa a la cayida del Muriu de Berlín. El 10 de payares de 1989 foi forzáu a dimitir pola direición comunista búlgara y pocu dempués espulsóse-y del PCB. En xineru de 1990 foi deteníu por malversación de fondos, y anque años dempués quedó llibre d'esa acusación, siguió n'arrestu domiciliariu por delitos contra los derechos humanos. Morrió en 1998, víctima d'una neumonía.
Tres la so cayida, Bulgaria empecipió una transición escontra un estáu democráticu y pluripartidista, consolidáu coles eleiciones de xunu de 1990.
Biografía Orixe Nació nuna familia llabradora probe de Pravets y cuando yera moza emigró a Sofía pa buscar trabayu, siendo aceptáu nuna escuela secundaria d'artes gráfiques y tipografía. Asumió les tesis marxistes al afiliase en 1930 a la Lliga Xuvenil Comunista Búlgara y dos años dempués xunióse al Komsomol, la organización xuvenil del Partíu Comunista Búlgaru (PCB). Cuando Bulgaria aliar coles fuercies de la Exa mientres la Segunda Guerra Mundial, Zhívkov tuvo na resistencia y participó nos ataques contra les tropes alemanes na revolución del 9 de setiembre de 1944. La monarquía foi reemplazada en 1946 por un réxime de corte socialista, la República Popular de Bulgaria, y el PCB de Georgi Dimitrov convertir na única fuercia dominante.
Considérase que desempeñó un rol relevante na eliminación de la oposición política dende la xefatura de policía de Sofía, llamada "Milicia Popular" sol so mandu. Seis meses dempués, en 1945, ingresó nel Comité Central del PCB. Naquella dómina sofitó un gobiernu pro-soviéticu pal país y foi un convencíu defensor del estalinismu, lo que-y dexó xubir posiciones na organigrama. Ello ye que participó nel interrogatoriu contra Traicho Kostov, miembru históricu del partíu y perteneciente a l'ala nacionalista, nel so xuiciu por traición celebráu en 1949.
En 1951 ingresó nel Politburó, lideráu pol tamién estalinista Vulko Chervénkov.
Ascensu al poder La muerte d'Josif Stalin motivó cambeos nel comunismu búlgaru. En 1954 Tódor Zhívkov asumió la Secretaría Xeneral del PCB, ente que Chervénkov foi apostráu pero caltener de primer ministru. Naquella dómina interpretóse como un movimientu de Chervénkov pa caltenese nel poder, pos Zhívkov yera una figura pocu conocida dientro del partíu. Siete selmanes dempués de que Nikita Khrushchov fixera'l so "discursu secretu" de 1956 pa denunciar los crímenes de Stalin, el Comité Central Búlgaru aprobó una nueva llinia de gobiernu jruschevista. Asina, depunxo al so antecesor y nomó nuevu primer ministru a Anton Yugov, miembru del serviciu de seguridá búlgaru (Darzhavna Sigurnost).
Foi siempres fiel a los postulaos de Moscú, primero con Khrushchov y dempués con Leonid Brézhnev, fechu pol que se-y condecoró como Héroe de la Xunión Soviética el 31 de mayu de 1977. No que fai a la disidencia, foi reprimida con durez y centenares d'opositores acabaron en prisión, ente qu'otros (como'l dramaturgu Georgi Markov) escapar al estranxeru, non ensin dificultá.
En tomando'l control de tolos órganos de poder búlgaros, el 19 de payares de 1962 compaxinó la Secretaría Xeneral cola xefatura de Gobiernu, espulsando antes a Anton Yugov so acusaciones de traición. D'esta miente, atropó'l control políticu y el gubernamental. Esta serie de midíes motivó que militares d'altu rangu y líderes partisanos como'l xeneral Ivan Todorov-Gorunia, contrarios a les polítiques revisionistes, entamaren un golpe d'estáu pa instaurar un réxime socialista pro-chinu. Los servicios secretos desarticular con ayuda del KGB y detectaron a los conspiradores. Poco dempués, el 12 d'abril de 1965, celebróse un xuiciu nel que la mayoría fueron condergaos. De producise fuera'l primer golpe d'estáu de la hestoria nun país comunista.
L'aprobación d'una nueva Constitución en 1971 consolidó'l so poder cola Presidencia del Conseyu d'Estáu, un cargu de nueva creación percima de la xefatura de Gobiernu, vencida a Stanko Todorov. Anque se caltuvo siempres fiel a los postulaos de Moscú, desenvolvió posiciones más lliberales no económico y dexó cobardes reformes de mercáu. El país entamó na década de 1960 el so tresformamientu d'una economía agraria a otra industrial, que motivó de la mesma un masivu plan d'urbanización, y nos años 1980 aprobáronse nueves midíes p'ameyorar la economía, con suerte desemeyada.
Igual qu'otros líderes de países socialistes, Zhívkov convirtió al so llugar de nacencia, Pravets, nuna ciudá modelo. Amás de comunicala cola capital al traviés d'una autopista de cuatro carriles, convirtió la casa onde nació nun muséu y estableció una fábrica d'ordenadores búlgaros, llamaos Pravetz, que se convirtieron nel primer ordenador personal del país.
Cayida thumb|250px|right|Nicolae Ceaușescu, presidente de Rumanía dende 1967 hasta 1989, xunto a Tódor Zhívkov. Nos sos últimos años de gobiernu empecipió una campaña p'asimilar pola fuercia a la minoría turca. Les manifestaciones d'esa comunidá contra eses midíes fueron reprimíes con durez, saldándose inclusive con muertos, y envalórase que 300.000 turcos abandonaron el país pola fuercia, fechu condergáu pola comunidá internacional. Otru problema fueron les crítiques a la falta de continuidá nes sos reformes económicu y políticu, que procedíen tantu de los países occidentales como del so tradicional aliáu, la URSS. Zhívkov fixo llamamientos en favor a la perestroika pa tratar d'acallantales. Pero nun gociaba de la simpatía del mandatariu soviéticu Mikhaíl Gorbachov y esti fechu, xunto al debilitamientu de los rexímenes socialistes a finales de la década de 1980, supunxo'l principiu del fin de la so carrera política.
La gota qu'apinó'l vasu fueron les disputes nel senu del PCB. Zhívkov aseguró la so reelección ensin fisuras al mandu de la presidencia en dos causes, y nun duldar en cesar como miembru del comité a cualquier cargu que se presentara como alternativa política ya inclusive xeneracional. El responsable d'Asuntos Esteriores Petar Mladenov (cercanu a Gorbachov) entamó un alcuentru de la Organización pa la Seguridá y la Cooperación n'Europa y convidó a miembros de la organización ecoloxista Ecoglasnost, consideraos disidentes pol réxime. La dura represión contra los sos miembros nos díes posteriores provocó que'l primer ministru Georgi Atanasov y Mladenov convencieren al ministru de Defensa y home próximu al presidente, Dobri Dzhurov, por que lu convidara a colase.
El 9 de payares de 1989, un día antes de la xunta del Politburó, Dzhurov pidió-y en priváu qu'abandonara la presidencia y amás informó que la mayoría del comité executivu votaría la so salida. Y magar que Zhívkov trató de torgar, nun tuvo tiempu p'axuntar sofitos y dimitió a los 78 años, oficialmente por motivos de salú y edá. Asina mesmu, el PCB estimólu "los servicios privaos" polos 35 años que tuvo al mandu de la formación. Foi sustituyíu por Petar Mladenov, quien el 11 d'avientu anunció que se convocaríen eleiciones llibres antes de xunu del añu siguiente.
Anque la so cayida nun supunxo'l final del comunismu en Bulgaria, foi un puntu d'inflexón pa la transición a un estáu democráticu, en sintonía col restu d'Europa del Este tres la cayida del Muriu de Berlín. Dos díes depués del anunciu d'eleiciones, Zhívkov y el so fíu fueron espulsaos del Partíu Comunista Búlgaru y retiróse-yos cualquier reconocencia pasada.
Últimos años
En xineru de 1990 foi arrestáu so acusaciones de corrupción y nepotismu, y dos años tarde foi condergáu a siete años de prisión per esviadura de capitales públicos. Nun trió la cárcel pol so estáu de salú y la so avanzada edá, pero cumplió la pena so arrestu domiciliariu. En febreru de 1996 el Tribunal Supremu de Bulgaria absolvió-y de los cargos de malversación, anque permaneció so acusación per violación de los derechos humanos.
La so figura quedó apostrada al ostracismu nos primeros años democráticos, pero l'empeoramientu de la economía sirvió por que fuera recordáu por dellos señardosos de la era comunista ya inclusive pola so antigua formación política. Ello ye qu'en 1998 el Partíu Socialista Búlgaru (socesor democráticu del PCB) -y readmitió nes sos files como reconocencia.
Tódor Zhívkov finó'l 5 d'agostu de 1998, con 86 años, víctima d'una neumonía.
Polítiques
Nos sos 35 años al mandu de la Secretaría Xeneral del PCB, a la que llegó en 1954, Zhívkov carauterizar pola concentración máxima del poder, tanto económicu como políticu, hasta tal puntu que yera difícil dixebrar al Gobiernu del partíu. Asumió la presidencia del Conseyu de Ministros (cargu equivalente al de primer ministru) en 1962 y darréu ocupó la xefatura del Estáu, reforzada cola creación en 1971 del cargu de Presidente del Conseyu del Estáu Búlgaru (equivalente a la presidencia).
Economía La República Popular de Bulgaria asumió una economía planiada al traviés de planes quinquenales y los medios de producción yeren de propiedá estatal o cooperativa, xestionaos al traviés del Estáu y con financiamientu y ayudes de la Xunión Soviética. Cuando Zhívkov llegó al poder, los indicadores reflexaben que s'algamara'l nivel de vida previu al españíu de la Segunda Guerra Mundial. Los salarios reales crecieron un 75%; aumentara'l consumu de frutes, verdures y carne; establecióse un sistema sanitariu accesible y en 1957 los emplegaos de les granxes coleutives beneficiar del primer fondu de pensiones agrícoles n'Europa del Este.