Aaron Burr, Jr. (Newark, 6 de febreru de 1756 – Port Richmond, 14 de setiembre de 1836), militar y políticu d'Estaos Xuníos d'América, miembru fundacional del Partíu Demócrata-Republicanu nel Estáu de Nueva York. Sofitó al gobernador George Clinton. Convertir nel tercer vicepresidente de los Estaos Xuníos, mientres la presidencia de Thomas Jefferson (4 de marzu de 1801 – 4 de marzu de 1805), anque ye más famosu pol so duelu con Alexander Hamilton (que resultó na muerte d'ésti), les sos presuntes combalechadures secesionistes y el so procesu y absolución final por traición.
Vida
Mocedá Burr yera fíu del reverendu presbiterianu Aaron Burr, Sr., segundu presidente del College of New Jersey, l'actual Universidá de Princeton; la so madre Esther Edwards, yera fía de Jonathan Edwards, un famosu teólogu calvinista.
Empezó estudiando teoloxía en Princeton, pero abandonó esos estudios al cabu de dos años pa empezar la carrera de Derechu na célebre escuela del so cuñáu Tapping Reeve, en Litchfield, Connecticut. Aparcó los sos estudios mientres la Guerra de la Independencia de los Estaos Xuníos, na cual lluchó sol mandu de los xenerales Benedict Arnold, George Washington y Israel Putnam.
Serviciu militar Aaron Burr acompañó a Benedict Arnold na so marcha sobre Canadá en 1775, un trabayosu camín de 800 quilómetros en plenu iviernu. Poco primero de la batalla de Québec, Burr foi unviáu ríu San Llorienzo embaxo a contautar col xeneral Richard Montgomery, qu'acababa de tomar Montreal, pa escoltalo hasta Québec.
Burr produció una bona impresión en Montgomery, que lo xubió a capitán y añader al so estáu mayor como ayudante de campu. D'alcuerdu al testimoniu del reverendu Samuel Spring, un compañeru de clase de Burr que tuvo presente na batalla, cuando Montgomery morrió nos primeros disparos y la vanguardia yanqui sumir nel caos, Burr llogró axuntar a dellos soldaos y atacó les llinies britániques. Acorviaos pol fueu de l'artillería, Burr y los sos homes viéronse forzaos a retirase. Burr trató de llevase'l cadabre de Montgomery, pero viose forzáu a dexalo nel campu de batalla.
El so coraxe convirtió-y n'héroe nacional y gracies a ello llogró un puestu ente los miembros del Estáu Mayor de Washington en Manhattan, del cual formaba parte Alexander Hamilton. Sicasí, dimitió a les dos selmanes porque quería volver al campu de batalla. Burr podría habese indispuesto con Washington, yá que nun solía callase les sos opiniones. Sicasí, nun hai pruebes que confirmen esti estremu. El xeneral Israel Putnam tomó a Burr al so cargu, y gracies a la so supervisión de la retirada dende'l baxu Manhattan a Harlem, Burr salvó una brigada completa de ser prindada.
Al paecer, de manera bien estraña, Washington nun reseñó les heroiques aiciones de Burr nes Órdenes Xenerales del día siguiente (lo cual yera virtualmente la única manera de llograr una promoción de rangu naquellos tiempos). Anque Burr yá yera un héroe nacional daquella, nunca recibió un encamientu. Por ello, según l'hermanascu de Burr, Matthew Ogden, Burr púnxose furiosu pol incidente, lo cual podría llevar a un distanciamientu ente él y Washington.
Cuando llegó al rangu de Teniente Coronel, en xunetu de 1777, Burr asumió'l mandu d'un reximientu llamáu los "Malcoms". Mientres el duru iviernu nel campamentu de Valley Forge, tuvo protexendo "el Golfu", un pasu que llevaba escontra'l campu y que sería necesariamente'l primer puntu en ser atacáu.
El 28 de xunu de 1778 na batalla de Monmouth, el so reximientu foi abrasáu pola artillería británica. L'esfuerciu físicu, xuníu al tarrecible calor d'aquella xornada, provocó a Burr un infartu, del cual nunca llegó a recuperase totalmente. En xineru de 1779 Burr foi unviáu a dirixir les llinies del Condáu de Westchester, Nueva York, un llugar asitiáu ente'l puestu de Kingsbridge, ocupáu polos británicos, y el del Exércitu Continental, asitiáu 15 milles más al norte. Nesti distritu había muncha turbulencia por causa de les escaramuzas y saqueos de los elementos incontrolaos, tanto Patriotes como tories, y per bandes de soldaos indisciplinaos de dambos exércitos. Burr estableció un sistema de patrulles, instauró la llei marcial, y restableció l'orde rápido.
Dimitió del Exércitu Continental en marzu de 1779 por problemes de salú, anovando los sos estudios de Derechu. Burr siguió llevando a cabo misiones d'intelixencia ocasionales pa xenerales continentales como Arthur St. Clair, y el 5 de xunetu de 1779 dirixó a un grupu d'estudiantes de Yale en New Haven, xunto col Capitán James Hillhouse y la Segunda Guardia a cuerpu de los Gobernadores de Connecticut, nuna escaramuza colos británicos nel West River. La meyora británica foi repelido, teniendo qu'entrar en New Haven dende Hamden.
A pesar d'esti curtiu interludiu, Burr pudo acabar los sos estudios y foi almitíu nel colexu d'abogaos d'Albany en 1782. Empezó a exercer na ciudá de Nueva York cuando ésta foi evacuada polos británicos al añu siguiente.
Matrimoniu Esi mesmu añu, Burr casóse con Theodosia Bartow Prevost, la vilba d'un oficial de l'Armada británica que morriera nes Indies Occidentales mientres la Guerra de la Independencia. Tuvieron una fía, Theodosia Burr Alston. Nacida'l mesmu 1783, casóse con Joseph Alston de Carolina del Sur en 1801, y morrió, nun ta claru si por piratería o nun naufraxu nel iviernu de 1812-1813. Aaron Burr y la so primer esposa tuvieron casaos dolce años hasta la muerte d'ésta debíu al cáncer.
En 1833, a la edá de 77, Burr volvería casase, esta vegada con Eliza Bowen Jumel, la desaxeradamente rica vilba de Stephen Jumel. Cuando se dio cuenta que la so fortuna taba taramellándose por culpa de la especulación en terrenos que taba llevando a cabu'l so home, dixebrar tres namái cuatro meses. Mientres el mes del so primer aniversariu ella solicitó'l divorciu, alegando infidelidá, y foi-y concedíu'l día de la muerte de Burr. Los papeles fuéron-y presentaos nel so llechu de muerte pol fíu mayor d'Alexander Hamilton, que'l so padre morrió nel famosu duelu con Burr, ironía que de xuru nun pasó desapercibida al mozu Hamilton.
Principios de la so carrera político y llegal thumb|left|200px|Alexander Hamilton. Burr trabayó na Asamblea del Estáu de Nueva York dende 1784 hasta 1785, pero arreyóse seriamente en política a partir de 1789, cuando George Clinton escoyólu como Fiscal Xeneral del Estáu de Nueva York. Foi comisionáu pa les esixencies de la Guerra de la Independencia en 1791 y esi mesmu añu ganó al candidatu favoritu, el xeneral Philip Schuyler na llucha por un escañu nel Senáu de los Estaos Xuníos, sirviendo na cámara alta hasta 1797. En 1796 Jefferson escoyer como'l so candidatu a vicepresidente, pero perdió contra John Adams.
Mientres el tiempu en que Burr y Jefferson trabayaron mientres l'alministración de Washington, el Gobiernu Federal moraba en Filadelfia. Dambos compartieron agospiamientu mientres un tiempu na casa d'una tal Mrs. Payne. La so fía, Dolley, una curiosa y nueva viuda, foi presentada por Burr a James Madison, con quien finalmente terminó casándose.
Anque Hamilton y Burr caltuvieron mientres enforma tiempu bones rellaciones, la derrota del xeneral Schuyler, suegru de Hamilton, frente a Burr provocó l'empiezu de la so disputa personal. Sía que non, la so rellación tardó una década en llegar hasta la enemistá.
Como senador de los Estaos Xuníos, Burr nun foi home d'enfotu de George Washington. Buscaba escribir una historia oficial de la revolución, pero Washington bloquió'l so accesu al Archivo Nacional, posiblemente porque l'antiguu coronel había alloriáu notando una cierta crítica al so lideralgu, y porque vía a Burr como un conspirador. Washington tamién evitó unviar a Burr a la embaxada d'Estaos Xuníos en Francia. En siendo nomáu comandante xeneral de les fuercies d'Estaos Xuníos por John Adams en 1798, Washington refugó la solicitú de Burr pal puestu de brigadier xeneral mientres la Quasi Guerra con Francia. Washington escribió: «Por tou lo que conozo y oyí, el Coronel Burr ye un oficial valiente y capaz, pero la cuestión ye si tien o non un talentu igual pa la intriga». Ye significativu recordar que Hamilton, que daquella yá taba enfrentáu a Burr, yera una de les persones d'enfotu de Washington. Faía yá tiempu, Burr cuntara a Hamilton que «refalgaba a Washington por ser un home ensin capacidá y que nun podría solletrar una frase n'inglés común».
Mientres la Revolución francesa, el diplomáticu francés Charles Maurice de Talleyrand, buscando asilu pa escapar de la persecución revolucionaria, agospióse en casa de Burr en Nueva York. Talleyrand yera un maestru de la intriga política, obispu d'Autun nel reináu de Lluis XVI, votó la Declaración Universal de los derechos del Home y la Constitución Civil del Cleru, colgando los vezos y formando parte de la Convención. Sirvió al Direutoriu, al cónsul y posterior emperador Napoleón Bonaparte y a la monarquía restaurada de Lluis XVIII. Cuando Burr, tres el duelu con Hamilton y el xuiciu por traición, viaxó a Francia nun intentu de reponer la so fortuna, Talleyrand prohibió-y la entrada al país. Dizse que pesó na decisión el que Talleyrand cultivara una gran amistá con Hamilton. Inclusive llegó a escribir una vegada: «Considero a Napoleón, Fox y Hamilton los trés homes más grandes de la nuesa dómina, y si tuviera obligáu a escoyer ente los trés, daría ensin duldar el primer llugar a Hamilton. Habría divinizado Europa».
Vicepresidencia thumb| Escudo de la Vicepresidencia de los Estaos Xuníos. Aburríu cola inactividá del nuevu Senáu de los Estaos Xuníos, Burr presentó la so candidatura pa la llexislatura del Estáu de Nueva York. En siendo escoyíu, sirvió dende 1798 hasta 1801. Mientres la presidencia de John Adams, los partíos políticos nacionales fueron definiéndose claramente. Burr acomuñar colos Demócrates-Republicanos, anque tenía aliaos federalistes moderaos, como'l senador Jonathan Dayton de Nueva Jersey. Burr llueu se convirtió nuna figura clave de la política del Estáu, más poderosu que Hamilton, principalmente porque la sociedá Tammany (depués convertida na Tammany Hall), foi reconvertida por Burr dende la so condición orixinal de club social hasta una máquina de clientelismu políticu que'l so oxetivu yera convertir a Jefferson en presidente.
En 1799, Jefferson y Madison solicitaron l'ayuda de Burr pa un segundu intentu de conquistar la presidencia nes eleiciones de 1800. De los votos eleutorales de los 16 estaos, los Jeffersonianos namái llograron los de siete, pero la poblada Nueva York tenía un pesu determinante. Burr lideró la campaña a favor de Jefferson y Hamilton la de los Federalistes, ganando a la fin Burr, lo que condució a la victoria última de Jefferson, provocando otru desencuentro más a sumar ente Hamilton y Burr, que convirtióse en vicepresidente.
Por cuenta de la so influyencia na ciudá de Nueva York y na llexislatura d'esi Estáu, Jefferson y Madison pidieron a Burr qu'ayudara a los Jeffersonianos nes eleiciones de 1800. Burr llogró de l'Asamblea de Nueva York el dineru necesario pa la campaña de Jefferson. Otru movimientu crucial foi'l so ésitu a la de llograr que'l so estáu sofitara a los Jeffersonianos sobre los federalistes, defendíos por Alexander Hamilton. Esti fechu provocó una rotura entá mayor ente los antiguos amigos. Burr ye conocíu como'l padre de les campañes polítiques modernes.
Entós apaeció dientro de los candidatos pa les eleiciones presidenciales d'Estaos Xuníos de 1800 xunto con Jefferson. Daquella les llexislatures de cada estáu escoyíen a los miembros del Colexu Eleutoral, y Nueva York yera crucial pa Jefferson. Sicasí, a pesar de ganar Jefferson la candidatura por Nueva York, empató con Burr na llucha pola presidencia con 73 votos eleutorales cada unu.