miniatura|Bandera de Libia (1969-1972). miniatura|Bandera de Libia (1972-1977). miniatura|Bandera de Libia (1977-2011). La historia de Libia baxu Muammar al-Gaddafi toma un periodu de cerca de cuarenta y dos años, dende'l 1 de setiembre de 1969 hasta'l 25 d'agostu de 2011.

Gadafi convertir nel líder de facto del país el 1 de setiembre de 1969, dempués de dirixir a un movimientu d'oficiales del exércitu libiu en contra del rei Idris I de Libia nun golpe d'Estáu. Col rei exiliáu del país, el Conseyu de Comandu Revolucionariu (CCR), encabezáu por Gadafi, abolió la monarquía y la constitución, al empar que proclamó la nueva República Árabe Libia col lema «llibertá, socialismu y unidá».

En faciéndose col poder, el gobiernu del CCR empezó a redistribuir los recursos económicos en materies d'educación, salú y vivienda. Magar les reformes nun fueron del tou eficaces, tuvieron el so efeutu. La educación pública nel país pasó a ser gratuita y la educación foi obligatoria pa dambos sexos. El sistema de salú tamién se fixo disponible al públicu de forma gratuita, sicasí la so xera en materia de vivienda tardó más tiempu en cumplise.

Sol mandatu de Gadafi, l'ingresu per cápita nel país creció descomanadamente, llegando al quintu más altu n'África. Esta medría vieno acompañada d'una controversial política internacional, pos n'ocasiones autorizó l'usu del horror pa llograr los oxetivos marcaos, y amontáu la represión política interna.

En 1977, Muammar al-Gaddafi renombró l'estáu libiu como Yamahiriya Árabe Libia Popular Socialista. Acuñáu Yamahiriya, un términu comúnmente traducíu como "estáu de mases". El país foi renomáu de nuevu en 1986 como Gran Yamahiriya Árabe Libia Popular Socialista.

Mientres los años 1980 y 1990, Gadafi sofitó abiertamente'l horrorismu internacional, que llevó a un deterioru de les rellaciones esteriores de Libia, rematando nel bombardéu de los EE. XX. a Libia en 1986. Dempués de los atentaos del 11 de setiembre de 2001 Gadafi empezó a alloñase del horrorismu, y mientres el restu de la década del 2000, a midida que les rellaciones internacionales de Libia fuéronse normalizando, los EE. XX. rescindieron la so designación como patrocinador del horrorismu en xunu de 2006.

A principios de 2011, desamarróse una rebelión contra'l réxime de Gadafi nel contestu de la «Primavera Árabe». Un Conseyu Nacional de Transición formóse'l 27 de febreru col propósitu d'asumir l'autoridá. Una coalición empobinada pola OTAN intervieno'l 21 de marzu contra'l réxime. Coles mesmes, la Corte Penal Internacional emitió una orde d'arrestu contra Gadafi y el so séquitu de 27 de xunu de 2011.

Gadafi foi espulsáu del poder arriendes de la cayida de Trípoli per parte de les fuercies golpistes el 20 d'agostu de 2011, anque entá permanecieron por otros dos meses focos de resistencia en manes de les fuercies lleales al réxime. La cayida de les últimes ciudaes lleales a Gadafi y la so captura en Sirte el 20 d'ochobre de 2011 marcaron el fin de la Yamahiriya libia.

Golpe d'Estáu de 1969

El descubrimientu d'importantes reserves de petroleu en 1959 y los ingresos posteriores de la industria de petroleu dexaron a Libia la transición d'una de les naciones más probes del mundu a un estáu en desenvolvimientu. Anque'l petroleu ameyoró drásticamente les finances del gobiernu libiu, empezó a surdir una rensía debida al aumentu de la concentración de la riqueza nacional en manes de pocos. Esti descontentu tuvo encontáu cola xubida del nasserismo y el nacionalismu árabe.

El 1 de setiembre de 1969, el denomináu Movimientu d'Oficiales Llibres, un grupu d'unos 70 oficiales del exércitu y soldaos na so mayoría asignaos a los Cuerpos de Comunicaciones ya inspiráu nel movimientu homónimu de Nasser, tomó'l control del gobiernu y abolió la monarquía libia.

El golpe foi llanzáu en Bengasi, les unidaes del exércitu rápido xuniéronse en sofitu al golpe d'Estáu, y en cuestión de díes foi establecíu con firmeza'l control militar en Trípoli y n'otros llugares de tol país. L'aclamación popular del golpe d'Estáu, especialmente más en zones urbanes que rurales, foi fecha con entusiasmu. Les medranes de la resistencia en Cirenaica y Fézan resultaron ser infundaos. Nun se rexistraron muertes o incidentes violentos rellacionaos col golpe d'Estáu.

El movimientu d'oficiales llibres foi coordináu por una direición de doce miembros que s'autodenominaron como'l Conseyu de Comandu Revolucionariu (CCR). Esti cuerpu constituyó'l gobiernu libiu dempués del golpe. Na so proclamación inicial el 1 de setiembre,"First Decree of the revolution". (1 September 1969) at EMERglobal Lex for the Edinburgh Middle East Report. Retrieved 31 March 2010. el CCR proclamó al país como un estáu llibre y soberanu llamáu República Árabe de Libia, que'l so proceder sería «siguir el camín de la llibertá, unidá y xusticia pa toos, garantizando'l derechu a la igualdá de los sos ciudadanos y abriendo ante ellos les puertes del trabayu honráu». El CCR esclarió a los representantes diplomáticos en Libia que los bienes estranxeros taríen protexíos. La reconocencia diplomática del nuevu réxime llegó rápido de países de tol mundu. La reconocencia de los Estaos Xuníos fíxose oficialmente'l 6 de setiembre.

miniatura|Gadafi (esquierda) col presidente exipciu Gamal Abdel Nasser en 1969. En vista de la falta de resistencia interna, paeciera que'l principal peligru pal nuevu réxime taba na posibilidá d'una reacción inspirada pola ausencia del rei Idris o'l so herederu designáu, Hasan ar Rida, que fuera deteníu nel momentu del golpe d'Estáu, xunto con otros altos funcionarios civiles y militares del gobiernu real. A pocos díes del golpe, sicasí, Hasan arrenunció públicamente a tolos derechos al tronu, declaró'l so sofitu al nuevu réxime y pidió a la población a aceptalo ensin violencia. Idris, nun intercambiu de mensaxes col CCR al traviés del presidente d'Exiptu Nasser, se desligó de los intentos d'una probable intervención británica y refugó cualquier intención de tornar a Libia. A cambéu, asegurar pol CCR, la seguridá de la so familia, inda nel país. A pidimientu propiu y cola aprobación de Nasser, Idris instalar n'Exiptu, onde pasara'l so primer exiliu y onde permaneció hasta la so muerte en 1983.

El 7 de setiembre de 1969, el CCR anunció que nomara a un gabinete pa llevar a cabu'l gobiernu de la nueva república. Un téunicu educáu n'Estaos Xuníos, Mahmud Sulayman al-Maghribi, que depués sería encarceláu en 1967, foi designáu primer ministru. Presidió'l conseyu de los ocho miembros de ministros, de los cualos seis, al igual que Maghrabi, yeren civiles y dos —Adam Said Hawwaz y Musa Ahmad— yeren militares. Nengún de los oficiales yera un miembru del CCR. El Conseyu de Ministros encargar de «poner en práutica la política xeneral del Estáu, establecida pol CCR». A otru día, el CCR decidió promover de capitán a coronel a Muammar Gadafi y de nomalo comandante en xefe de les Fuercies Armaes libies. Anque voceros del CCR en xineru de 1970 confirmaron los nomes d'otros miembros del CCR, fíxose evidente a partir d'esa fecha que'l nuevu xefe d'Estáu de facto yera Gadafi.

Los analistes entainar en señalar les semeyances ente'l golpe militar libiu de 1969 y el de Nasser n'Exiptu en 1952, y quedó claro que la esperiencia d'Exiptu y la carismática figura de Nasser formaren un modelu pal Movimientu d'Oficiales Llibres. A midida que el CCR nos últimos meses de 1969 movíase puxantemente pa instituyir les reformes internes, proclamó la neutralidá nel enfrentamientu ente les superpotencies y la oposición a toa forma de colonialismu. Anque sofitó la causa palestina contra Israel. Aboliéronse les instituciones parllamentaries, toles funciones llexislatives fueron asumíes pol CCR. El nuevu réxime refugó categóricamente el comunismu ―en gran parte porque yera atea y non islámica― y oficialmente abrazaba una interpretación del socialismu árabe qu'integraría los principios del Islam cola reforma social, económica y política.

República Árabe Libia (1969-1977) Intentos de contra-golpes d'Estáu

Dempués de la formación de la República Árabe Libia, Muamar Gadafi y los sos collaboradores aportunaron en que'l so gobiernu nun diba folgar nel lideralgu individual, sinón mلs bien en tomar de decisiones colexaes. Sicasí, llueu quedó claro que Gadafi actuaba como dictador de facto, ensin mayor voz pal CCR.

N'avientu de 1969, Adam Hawwaz, el ministru de Defensa, y Musa Ahmad, el ministru del Interior, fueron arrestaos y acusaos d'entamar un golpe d'Estáu. Nel nuevu gabinete formáu dempués de la crisis, Gadafi, calteniendo'l so puestu como presidente del CCR, tamién se convirtió en primer ministru y ministru de Defensa. Abdessalam Jalloud, xeneralmente consideráu como'l segundu tres Gadafi nel CCR, convertir en vizprimer ministru y ministru del Interior. Esti gabinete foi de trece miembros, de los cualos cinco yeren axentes de CCR. En xunetu de 1970, Abdullah Abid Senusse, primu llonxanu del rei Idris, y miembru de cles opuestes a Gadafi, foi acusáu de conspirar pa faese col poder. Dempués de que'l plan foi atayáu, producióse un cambéu sustancial, funcionarios del CCR per primer vegada formaben una mayoría ente los nuevos ministros.

Concentración del control políticu en Gadafi

Dende'l principiu, los voceros del CCR declararen la so intención de llevar al «difuntu réxime» a la xusticia. En 1971 y 1972, más de 200 antiguos funcionarios gubernamentales, ente ellos 7 primeros ministros y numberosos ministros del gabinete, asi como'l exiliáu rei Idris y miembros de la familia real, fueron xulgaos por traición y corrupción na Corte Popular Libia. Munchos, que como Idris I vivieron nel exiliu, fueron xulgaos in absentia. Anque un gran porcentaxe de los acusaos fueron absueltos, impunxéronse sentencies d'hasta quince años de prisión y fuertes multes a otros. Dictáronse cinco sentencies de muerte, toes menos una d'elles in absentia, inclusive una contra Idris. Fatima, la reina, y Hasan ar Rida fueron condergaos a cinco y trés años respeutivamente.

El réxime tamién escorrió les diferencies rexonal y tribal, refugando los lideralgos tradicionales y el trazáu al traviés de les fronteres alministratives. El Movimientu d'Oficiales Llibres pasó a llamase «Unión Socialista Árabe» (ASU) en 1971, pa dempués convertir a Libia n'Estáu unipartidista. Los sindicatos fueron incorporaos a la ASU y se prohibiَeron les fuelgues. Italianos y lo que quedaba de la comunidá xudía fueron espulsaos y los sos bienes confiscados n'ochobre de 1970.

Gadafi caltuvo una crisis de poder ente 1971 y 1972, polo que la prensa estranxera especuló sobre un eclís de la so autoridá, pero caltenía comandante en xefe de les fuercies armaes y la cabeza efectiva del Estáu.

Alliniación col bloque soviéticu

Dempués del golpe de setiembre, les fuercies d'Estaos Xuníos procedieron deliberadamente cola entamada retirada de la so base aérea en Wheelus nel marcu del conveniu suscritu col réxime anterior. Mientres les rellaciones con Estaos Xuníos deteriorábense, Gadafi estrechaba venceyos cola Xunión Soviética y otros países d'Europa del Este, too ello calteniendo la postura de Libia como un pais non alliniáu pero contrariu a la espansión del comunismu nel mundu árabe. L'Exércitu de Libia pasó de la fuercia prerrevolucionaria de sََlo 6000 homes a armase con armes y misiles de fabricación soviética.

Política petrolera

La base económica de la revolución de Libia foi los ingresos del petroleu. Sicasí, les reserves de petroleu de Libia yeren escases comparaes colos d'otros países árabes. De resultes d'ello, el réxime de Libia taba más dispuestu a caltener la so riqueza natural, y menos a la moderación nel aumentu de los precios del petroleu.