right|250px|El Camino Primitivo (5) right|250px|La Catedral de Oviedo es el punto de partida. 33px|right
Conozse como Ruta Xacobea Primitiva, Ruta interior del Camín de Santiago del Norte o a cencielles como Camín Primitivu al trayectu ente Uviéu y Santiago de Compostela. Na localidá de Melide xúnese'l Camín de Santiago Francés al Camín Primitivu.
Nun ye casual el fechu de que la ruta sía conocida col apellativu de "primitivu", pos foi precisamente'l rei Alfonso II, posiblemente'l primer pelegrín conocíu, quien al conocer la noticia del afayu del cuerpu del santu, tomó esta ruta escontra Compostela pa ser testigu del socesu.
Ente que la capital del Reinu tuvo n'Uviéu, la ciudá asturiana foi unu de los puntos neurálxicos de les pelegrinaciones a Santiago. Una vegada qu'ésta foi treslladada a Llión, la ruta de los franceses foi alquiriendo relevancia, convirtiéndose na principal vía de pelegrinación a la Ciudá Santa en desterciu de l'anterior.
Reza un tradicional cantar francés que quién a Santiago de Compostela va en pelegrinación y nun visita la Catedral d'Uviéu, dedicada al Salvador, "visita al Siervu y escaez al Señor". Ye por esto que munchos d'ellos opten, una vegada llegaos a Llión, por dirixir los sos pasos escontra la capital asturiana al traviés del conocíu como Camín de Santiago Real, y siguir con posterioridá escontra la ciudá del Apóstol per esta ruta.
De la importancia d'esti Camín dan fe los numberosos hospitales de la ciudá de Lugo, y los seis, dalgunos bien venceyaos al Camín, del conceyu de Burón, güei A Fonsagrada.
Trazáu de la ruta
Enllaz del Camín de la Mariña con Uviéu Población (conceyu)ProvinciaA Santiago (km)Bifurcación de caminos (Villaviciosa)Asturies358Ambás (Villaviciosa)Asturies355Valdediós (Villaviciosa)Asturies352Altu de la Campa (Villaviciosa)Asturies350Vega (Sariegu)Asturies345La Pola Siero (Siero)Asturies336El Berrón (Siero)Asturies332Meres (Siero)Asturies327Cualloto (Uviéu)Asturies324UviéuAsturies319
Ruta principal Población (conceyu)ProvinciaA Santiago (km)UviéuAsturies319Lloriana (Uviéu)Asturies313Valsera (Les Regueres)Asturies310Premoñu (Les Regueres)Asturies306Peñaflor (Grau)Asturies300GrauAsturies298San XuanAsturies295Samarciellu (Salas)Asturies291Doriga (Salas)Asturies290CornianaAsturies287Quintana (Salas)Asturies281Zorrina (Salas)Asturies279SalasAsturies276Porciles (Salas)Asturies271La Espina (Salas)Asturies269La Preda (Tinéu)Asturies268El Pedregal (Tinéu)Asturies265TinéuAsturies258Monesteriu d'Oubona (Tinéu)Asturies250Campieḷḷu (Tinéu)Asturies245Bourres (Tinéu)Asturies239Bifurcación de la Ruta de los HospitalesAsturies237La Mortera (Tinéu)Asturies236Altu de Porciles (Tinéu)Asturies231Ḷḷavadoira (Tinéu)Asturies229La PuelaAsturies226Puertu del Palu (Allande)Asturies220LlagoAsturies214Berducedo (Allande)Asturies210A Mesa (Grandas de Salime)Asturies205Buspol (Grandas de Salime)Asturies203Saltu de Salime (Grandas de Salime)Asturies194Grandas de SalimeAsturies187Malneira (Grandas de Salime)Asturies183Castro (Grandas de Salime)Asturies182Puertu El Xardón (Grandas de Salime)Asturies174Fonfría (A Fonsagrada)Lugo168Paradanova (A Fonsagrada)Lugo164A FonsagradaLugo162Padrón (A Fonsagrada)Lugo160Pedrafitela (A Fonsagrada)Lugo155Hospital de Montouto (A Fonsagrada)Lugo153Paradavella (A Fonsagrada)Lugo149A Lastra (Baleira)Lugo142Fontaneira (Baleira)Lugo139O Cádavo (Baleira)Lugo133Pradeda (Baleira)Lugo128Vilabade (Castroverde)Lugo125CastroverdeLugo124CarballidoLugo112LugoLugo104San Xoan do Alto (Lugo)Lugo96O Burgo (Lugo)Lugo94San Romao (Guntín)Lugo84Ponte Ferreira (Palas de Rei)Lugo74As Seixas (Palas de Rei)Lugo68O Hospital das Seixas (Palas de Rei)Lugo66Villamor (Toques)A Coruña61MelideA Coruña54
Variante de la Ruta d'Hospitales Población (conceyu)ProvinciaA Santiago (km)Bifurcación de la Ruta de los Hospitales (Tinéu)Asturies233Puertu del Palu (Allande)Asturies220 Esta variante ye la más antigua y natural del Camín nesti tramu yá que dexa aforrar unos quilómetros de percorríu y evita tener que baxar a La Puela Allande y depués xubir el duru Puertu del Palu. A cambéu transita pol formosu pero inhóspito paraxe de la Sierra de Fanfaraón, ensin pueblos y en bona parte percima de los 1100 m d'altitú. Na Edá Media dos hospitales de pelegrinos, los de Fanfaraón y Valparaíso, daben abellu a los pelegrinos que s'aventuraben por esti tramu y dellos recibe esta variante'l so nome. Pero los hospitales sumieron y anguaño nun queden más que dellos restos d'ellos. Al tratase d'una ruta peligrosa pel hibiernu o con mal tiempu, la ruta principal acabó baxando al fondu del valle, más abellugada y con nucleos de población.
Variante de Santa María de Burón Población (conceyu)ProvinciaA Santiago (km)Paradanova (A Fonsagrada)LugoA Proba de Burón (A Fonsagrada)LugoHospital de Montouto (A Fonsagrada)Lugo153 Esta variante en cuenta de pasar por Fonsagrada esviase poco antes en Paradanova y baxa a la A Proba de Burón, localidá que foi la cabeza de la Tierra de Burón y del conceyu homónimu hasta 1835, cuando la capitalidad del mesmu pasó a Fonsagrada. De fechu esta variante foi la principal hasta'l sieglu XVIII. A pesar d'escurrir per terrenos de menor altitú que l'actual ruta principal, cayó en desusu pola importancia que tomó Fonsagrada como principal nucleu de población de la contorna.
El Camín Primitivu n'Asturies
Uviéu
La ciudá d'Uviéu y más concretamente la so Catedral ye'l puntu de partida del Camín Primitivu. Uviéu foi escoyida capital y sede de la Corte del Reinu d'Asturies pol rei Alfonso II el Castu (791-842) nuna fecha indeterminada del so reináu anterior a 812. Sobro una llomba onde esistía dende mediaos del sieglu VIII un monesteriu dedicáu a San Vicente, el rei asturianu fundó la so capital construyendo delles ilesies y un palaciu. Alfonso II foi un rei bien interesáu na promoción del cultu a los santos. Dotó a la capiya de San Salvador, construyida probablemente pol so padre Fruela I, d'importantes reliquies como'l pañu que cubrió a Xesucristu antes de la resurrección. La tradición tamién atribúi al reináu d'Alfonso II el descubrimientu del sepulcru del Apóstol Santiago en Compostela en 814. Alfonso II ye consideráu'l primer pelegrín a Compostela por cuenta de que realizó la ruta de pelegrinación dende la so capital d'Uviéu hasta la tumba del apóstol en Compostela. Este ye consideráu l'orixe del Camín Primitivu.
El Camín Primitivu parte de la Catedral de San Salvador d'Uviéu, alzada nel sieglu XIII nel allugamientu qu'ocupaba l'antiguu complexu palatín d'Alfonso II y de los sos socesores nel tronu d'Asturies (sieglos IX y X). Uviéu caltién importantes monumentos prerrománicos de la dómina de la monarquía ástur. El más notable d'ellos ye la Cámara Santa (sieglu IX), edificiu englobáu anguaño dientro del conxuntu de la Catedral d'Uviéu y atribuyíu al reináu d'Alfonso II. Na Edá Media la Cámara Santa, por cuenta de les numberoses reliquies santes qu'allugaba, convirtióse nel segundu centru de pelegrinaxe más importante d'España, dempués de Santiago de Compostela. Fadríase famosu'l dichu «Quien va a Santiago y non a San Salvador, visita al criáu pero non al señor» en referencia al patrón uvieín y la importancia d'esti llugar como centru de pelegrinación. N'Uviéu atópense otros monumentos prerrománicos d'importancia construyíos polos reis asturianos; Santa María del Naranco, Samiguel de Lliño y Santuyano. Los dos primeros atopanse nel monte Naranco que señoria la ciudá y el terceru a pocu más d'un quilómetru de la catedral, dientro de l'actual ciudá moderna. Tamién ye destacable n'Uviéu la fonte de Foncalada. Toos estos monumentos prerrománicos asturianos, xunto cola ilesia de Santa Cristina de Ḷḷena fueron declaraos Patrimoniu de la Humanidá ente 1985 y 1998 so la denominación Monumentos d'Uviéu y del Reinu d'Asturies.
El Camín traviesa anguaño'l cascu históricu de la ciudá y por barrios más modernos sal de la ciudá pela so parte noroeste hasta llegar al antiguu camín de Pontón de Riello, güei asfaltáu. Siguiendo les fasteres del monte Naranco, el camín sigue en direición a San Llázaro de Paniceres y Les Campes. Pasa al pie de la ermita del Carmen en Llampaxuga, na parroquia de Lloriana y depués baxa per La Pipera y la Bolguina hasta llegar al calce del ríu Nora.
El ríu Nora traviesase pela Ponte Gallegos, una ponte medieval documentada dende'l sieglu XIII y que la so estructura actual data'l sieglu XV. La ponte foi destruyíu mientres la Revolución d'Asturies de 1934 y darréu reedificada. Anguaño ta peatonalizado y afatáu d'una moderna escultura. Esti ríu marca la llende ente'l conceyu d'Uviéu y el vecín conceyu de Les Regueres.
Les Regueres En cruciando'l ríu Nora, el camín entra nel conceyu de Les Regueres travesando Gallegos, un barriu de la parroquia de L'Escampleru. Una vegada dexáu tras Gallegos internase nun monte llamáu El Castañéu del Soldáu, pasa xunto al Molín de Quintos y xube hasta l'antigua Venta de L'Escampleru (L'Escampleru) asitiada nel altu de Les Regueres (247 m). Na encruciada d'esti altu hai documentaos socesivamente un monesteriu, el de San Martín (de 978 al sieglu XI), un hospital de pelegrinos (que funcionaba dende siquier el sieglu XV pero que cerró nel sieglu XVIII) y finalmente la hospedería, que'l so nome llegó hasta los nuesos díes. La ruta sigue en direición a Santullano al traviés de la ilesia de Santa María de Valsera y el modernu albergue de pelegrinos de «L'Escampleru» allugáu nunes antigües escueles.
Dempués de L'Escampleru, el camín pasa al pie de los llugares de Taraniellu, La Rabaza, El Picarín y llega a Premoñu, yá na parroquia de Valdunu. Na Edá Media'l pueblu de Premoñu allugaba un hospital pa pelegrinos que cerró les sos puertes nel sieglu XVIII. Esiste un edificiu del pueblu utilizáu como vivienda particular por delles families conocíu como Casona de la Portalada que ye identificáu como l'edificiu qu'ocupaba aquel hospital. El pueblu caltién tamién la capiya de Santa Ana (sieglu XV), que seique formó parte d'aquel hospital.
Cuatrocientos metros dempués de la capiya, un camín que sal pela derecha baxa escontra'l valle d'Ardaxe y les cases de La Fonte. El camín xira darréu a la izquierda en direición a Paladín onde traviesa'l ríu Sotu. Depués el camín pasa al pie de los llugares de Puerma, El Fornu y Carril; y siguiendo paralelu al Nalón sale del conceyu al travesar el regueru L'Aracha poco primero de llegar a La Ponte Peñaflor.
Candamu y Grau El Camín Primitivu pasa nun curtiu tramu d'unos 500 metros pol conceyu de Candamu. Ye na aldega de La Ponte Peñaflor de la parroquia de Cueru, xusto antes de travesar el ríu Nalón y entrar en Grau al traviés de la ponte homónima.
La Ponte Peñaflor ye una ponte d'estilu románicu documentada en 1144, pero que la so fábrica actual data de la Baxa Edá Media. Al otru llau del ríu, yá nel conceyu de Grau, atópase'l llugar de Peñaflor, qu'alluga la ilesia parroquial de San Xuan, que caltién parte de les sos estructures romániques. miniaturadeimagen|Capiya de los Dolores de Grau. A lo llargo del fértil valle de Peñaflor el camín traviesa una rica zona agrícola que la so actividá remontase a la Edá Media hasta llegar a la villa de Grau, la capital del conceyu homónimu. Grau ye unu de los finales d'etapa típicos del Camín. El so orixe atópase precisamente nel pelegrinaxe a Compostela y nel desenvolvimientu urbanu promocionáu pola monarquía na Edá Media. Nel sieglu XIII el rei Alfonso X dio a Grau'l so primer fueru municipal. El so centru urbanu conserva la traza de la so organización medieval incluyendo delles secciones de les muralles qu'arrodiaben la localidá. El camín entra en Grau al traviés de la Capiya de San Pelayo y l'antiguu barriu del mesmu nome; traviesa'l cascu históricu y sal pel barriu de la Cruz, llamáu asina por un antiguu calvariu de piedra. Ente los monumentos más destacaos de la villa atópense la Capiya de los Dolores (sieglu XVIII) d'estilu barrocu y el Palaciu de Miranda-Valdecarzana (sieglu XVII).