Я́каў — полацкі епіскап на мяжы XIII — пачатку XIV стагоддзяў.

Біяграфія Кіраваў Полацкай епархіяй пасля лютага 1294 года (у прыватнасці, у дакументах дакладна фіксуецца яго ўлада ў другой палове 1298 — 1299 гадах). У гэты перыяд Полацк з’яўляўся феадальна-тэакратычнай рэспублікай, у якой епіскап сумяшчаў духоўную ўладу са свецкім адміністраваннем горадам, прызнаючы пры гэтым вярхоўную ўладу вялікага князя літоўскага Віценя.

У 1309 годзе Якаў, знаходзячыся «на сваім месцы ля святой Сафіі» («на своємь мѣстѣ оу свѧтоѣ соѳьѣ»), адправіў грамату ў Рыгу. Пасланне было прысвечана ўрэгуляванню і юрыдычнаму афармленню гандлёвых адносін паміж Полацкам і Рыгай пасля іх пагаршэння, відаць, з 1304 года. Епіскап прасіў рыжан прапусціць у Полацк жыта з-за неўраджаю і голаду, якія ахапілі рускія і беларускія землі. Гэта грамата, у якой Якаў называе Віценя сваім сынам, была засведчана «малой» прывясной свінцовай пячаткай уладыкі.

Апроч заходняга кірунку, епіскап падтрымліваў кантакты і з Усходам. Пра гэта сведчыць знаходка вялікай свінцовай булы Якава каля летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска Фаміно-Гарадзішча Зубцоўскага раёна Цвярской вобласці Расіі). Гэты артэфакт з’яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім уладыкам і цвярскім епіскапам (імаверна, Андрэем або Сімяонам, сваёй біяграфіяй шчыльна звязаным з Полацкам).

Сфрагістыка Да нашага часу дайшлі звесткі пра два тыпы свінцовых прывясных пячатак (маліўдавулаў) епіскапа Якава. Першы, меншы сфрагіс (29х34,5 мм), датаваны другой паловай 1298 — 1299 гадоў, быў прывешаны да граматы ў Рыгу.

Другі, унікальны буйны сфрагіс (42,7х39,55х3,65 мм, вага 30,5 г), выкарыстоўваўся ў канцы XIII — пачатку XIV стагоддзя і быў знойдзены не пазней за жнівень 2015 года на ворным полі каля Фаміна-Гарадзішча. На аверсе гэтай вялікай булы змешчана люстэркава выкананая кірылічная легенда: «ѩковъ| ѥппъ по|лотьскꙑ| н стꙑѥ| софьѥ». На рэверсе знаходзіцца выява Багародзіцы Знаменне ў поўны рост і слупчаты надпіс «пє|ча|ть| ѧк|ов|л[ева]». Такі нетыповы свецкі характар легенды на адваротным баку непасрэдна карэлюецца з прыналежнасцю Якаву свецкай адміністрацыйнай улады над Полацкам у гэты час. Выраб гэтай вялікай булы ажыццяўляўся не булацырыем, а дзвюма асобнымі, не злучанымі між сабой матрыцамі і патрыцай.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Асобы Катэгорыя:Епіскапы полацкія