Пятро́ Сако́л (сапраўднае імя Пётр Алякса́ндравіч Маса́льскі, іншы псеўданім — Пятрусь; , м. Пасінь, Люцынскі павет — ) — беларускі паэт, перакладчык, педагог і грамадска-палітычны дзеяч беларускай дыяспары ў міжваеннай Латвіі.

Біяграфія Нарадзіўся 14 ліпеня 1905 года ў мястэчку Пасінь Люцынскага павета Віцебскай губерні (цяпер тэрыторыя воласці Пасіенас Зілупскага края Латвіі).

У 1922—1923 гадах атрымліваў адукацыю ў Люцынскай дзяржаўнай беларускай гімназіі. Затым пераехаў у Рыгу, дзе ў 1925—1926 гадах вучыўся на Дзяржаўных беларускіх настаўніцкіх курсах.

У 1927—1928 гадах працаваў настаўнікам-практыкантам у Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі. Аднак неўзабаве быў пазбаўлены права выкладання за ўдзел у левым радыкальным руху. Масальскі з'яўляўся ўдзельнікам Латгальскага рабочага прафсаюза і Партыі незалежных сацыялістаў Латвіі (ЛПНС). У 1928 годзе з-за сваіх палітычных поглядаў быў арыштаваны латвійскімі ўладамі і пасля вызвалення знаходзіўся пад наглядам паліцыі.

З 1929 года быў вымушаны перабівацца на розных работах: працаваў чарцёжнікам на чыгуначнай станцыі, карэктарам-перакладчыкам часопіса «Беларуская школа ў Латвіі». У 1935—1936 гадах змог вярнуцца да педагогікі і працаваў выкладчыкам беларускай мовы ў пачатковай школе. Пазней, у 1936—1942 гадах, працаваў рахункаводам і бухгалтарам на фанернай фабрыцы ў Рызе.

Падчас Другой сусветнай вайны і нямецкай акупацыі Латвіі ў 1942—1944 гадах служыў карэктарам-перакладчыкам часопіса «Новы шлях», які выдаваўся ў Рызе з дазволу германскіх улад.

Пасля аднаўлення савецкай улады ў Латвіі ў 1945 годзе Пётр Масальскі разам з іншымі выдатнымі беларускімі дзеячамі (Сяргеем Сахаравым, Сцяпанам Сіцько, Язэпам Камаржынскім) быў арыштаваны палітычнай паліцыяй і рэпрэсаваны. У 1945—1947 гадах знаходзіўся ў праверачна-фільтрацыйным пункце ў Хабараўскім краі, а потым адбываў пакаранне ў Ніжнеамурскім папраўча-працоўным лагеры МУС СССР.

У сакавіку 1947 года здолеў вярнуцца ў Рыгу. Працаваў дворнікам і дарожным майстрам. Біяграфічныя звесткі пра яго пасля 1951 года сустракаюцца рэдка. Памёр 6 ліпеня 1985 года. Асабісты архіў паэта сёння захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва ў Мінску.

Грамадская і навуковая дзейнасць Пётр Масальскі быў адным з найбольш актыўных і рознабаковых дзеячаў беларускай меншасці ў міжваеннай Латвіі. Ён з'яўляўся сябрам культурна-асветнага таварыства «Бацькаўшчына» і «Таварыства беларускіх вучыцялёў».

Разам з Кастусём Езавітавым стаяў ля вытокаў арганізаванай беларускай навукова-краязнаўчай працы. 1 чэрвеня 1926 года ён стаў сакратаром навукова-краязнаўчага гуртка ў Рызе, на базе якога пазней узнікла Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі. Масальскі таксама пачаў маштабную лексікаграфічную працу над вялікім латышска-беларускім слоўнікам, які павінен быў утрымліваць 25 000 слоў. Гэты слоўнік меў вырашыць праблему адсутнасці адпаведнай літаратуры і пазбавіць латвійскіх беларусаў ад неабходнасці карыстацца латышска-рускімі слоўнікамі, аднак праект застаўся нерэалізаваным з-за недахопу фінансавання.

Удзельнічаў у стварэнні і развіцці Рыжскага беларускага народнага тэатра. У кастрычніку 1926 года ён падпісаў заклік да стварэння Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі (ТБТЛ), а ўвесну 1927 года ўвайшоў у склад кіраўніцтва арганізацыі. З'яўляўся актыўным членам управы і часта выступаў за павышэнне якасці рэпертуару. У прыватнасці, на агульным сходзе ТБТЛ у 1932 годзе ён прапанаваў ставіць на сцэне пераважна арыгінальныя беларускія п’есы замест замежных перакладаў.

У палітычнай сферы спрабаваў кансалідаваць беларускі рух з левымі сіламі. Напярэдадні парламенцкіх выбараў 1928 года ён узначаліў адмысловую камісію па выбарах у Сойм, якая мела на мэце стварыць саюз паміж беларусамі і Партыяй незалежных сацыялістаў Латвіі (ЛПНС).

Масальскі таксама адыграў значную ролю ў развіцці моладзевага руху. Ён актыўна працаваў у Таварыстве беларускай моладзі ў Латвіі (ТБМЛ) і ў 1932 годзе ўзначальваў яго выканаўчыя структуры. Разам з Верай Бялінскай і Язэпам Каялам уваходзіў у выдавецкі калектыў моладзевага бюлетэня «Апавеснік». Напрыканцы 1932 года пад яго кіраўніцтвам сябры ТБМЛ зладзілі ў Шушкоўскай беларускай школе ўрачыстае святкаванне 50-годдзя Янкі Купалы з пастаноўкай п'есы «Раскіданае гняздо».

Творчасць Друкавацца пачаў з 1923 года. Яшчэ падчас навучання ў Люцынскай беларускай гімназіі ён выдаваў на шапірографе штомесячнік вучнёўскай творчасці і фальклорных запісаў «Ластаўка» (усяго выйшла 9 нумароў). Свае лірычныя творы ён падпісваў псеўданімам Пятро Сакол. Яго вершы былі прасякнуты духам пратэсту супраць сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту і змяшчаліся ў газеце «Голас беларуса», часопісах «Беларуская школа ў Латвіі» і «Студэнцкая думка».

Адзін з яго найбольш вядомых патрыятычных вершаў таго часу — «Песні», напісаны 14 верасня 1927 года і прысвечаны вучням Дзвінскай беларускай гімназіі. У ім аўтар заклікаў беларускую моладзь не блукаць на задворках, а несці святло праўды свайму народу.

Пятро Сакол зрабіў значны ўнёсак як перакладчык. Ён перакладаў на беларускую мову творы рускіх і ўкраінскіх паэтаў, прозу Яніса Порука і паэзію выдатнага латышскага творцы Яніса Райніса. У 1987 годзе ў Мінску выйшаў яго пасмяротны зборнік перакладаў з латышскай мовы «Дайны: Латышскія народныя песні». А ў 2016 годзе яго літаратурная спадчына была выдадзена ў супольным зборніку «Выбраныя творы» (разам з творамі паэтэсы Валянціны Казлоўскай).

Бібліяграфія На світанні. — Рыга, 1929. Дайны: Латышскія народныя песні / З латышскай. — Мн., 1987. Выбраныя творы / Пятро Сакол, Валянціна Казлоўская. — Мн.: Кнігазбор, 2016.

Крыніцы

Літаратура

Кекелева Т. Беларускі пясьняр з-пад Люцына // Спадчына. 2000. № 1. Ліс А. Два перакладчыкі з Латвіі // Далягляды. Мн., 1979. Панізнік С. Вяртанне голасу // Дайны. Мн., 1987.

Спасылкі Завершана навуковае апісанне фонду № 392 (вопіс № 1) паэта і перакладчыка Пятра Сакола (П. А. Масальскага) // БДАМЛМ, 17 лістапада 2020.

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты Катэгорыя:Паэты Латвіі Катэгорыя:Перакладчыкі з латышскай мовы Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову Катэгорыя:Перакладчыкі Латвіі Катэгорыя:Педагогі Латвіі Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы Латвіі Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай Катэгорыя:Нарадзіліся 14 ліпеня Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў Люцынскім павеце Катэгорыя:Памерлі 6 ліпеня Катэгорыя:Памерлі ў 1985 годзе