Пратэсты ў падтрымку Аляксея Навальнага (2021)

Пратэсты ў падтрымку расійскага апазіцыйнага лідара Аляксея НавальнагаТаксама вядомыя пад эпітэтамі «Студзеньскія пратэсты», «Мітынгі супраць Пуціна», «Мітынгі за вызваленне Навальнага», «Маршы свабоднай Расіі» і інш. пачаліся ў студзені 2021 года пасля яго затрымання і размяшчэння ў інтэрнэце дакументальнага фільма-расследавання Фонду барацьбы з карупцыяй «Палац для Пуціна. Гісторыя найбуйнейшага хабару» з абвінавачваннямі ў карупцыі ў адрас расійскага прэзідэнта Уладзіміра Пуціна.

23 студзеня пратэстныя акцыі прайшлі ў 198 гарадах Расіі і 95 гарадах за мяжой. Самая масавая акцыя адбылася ў Маскве. У ёй, па розных падліках, прынялі ўдзел да 50 тыс. чалавек. Другая хваля пратэстаў прайшла 31 студзеня — 121 акцыя ў Расіі і 65 за мяжой«Спичка в сухой траве». Почему протестуют российские регионы и что будет дальше. Русская служба Би-би-си, 1.02.2021. 2 лютага былі праведзены акцыі пратэсту перад будынкам Маскоўскага гарадскога суда, дзе праходзіла пасяджэнне па справе Аляксея Навальнага, падчас якога ўмоўнае пакаранне па справе «Іў Рашэ» было заменена на рэальны тэрмін. Пасля заканчэння судовага паседжання стыхійныя масавыя акцыі мелі месца ў Маскве, Санкт-Пецярбургу і ў многіх іншых гарадах Расіі.

У ходзе пратэстаў было затрымана некалькі тысяч чалавек і заведзена некалькі крымінальных спраў супраць удзельнікаў акцый. Колькасць затрыманых стала рэкордным за апошнія гадыПравозащитники сообщили о рекордном числе задержанных на акциях в России. РБК, 31.01.2021. Па дадзеных «АУС-Інфа», колькасць затрыманых 23 студзеня склала 4 тыс., а 31 студзеня — 5,7 тыс.

4 лютага кіраўнік штабоў Навальнага Леанід Волкаў заявіў аб спыненні мітынгаў зімой у сувязі з арыштамі арганізатараў і аднаўленні іх вясной і летам. Аднак ўжо 9 лютага ФБК заявіў аб намерах працягнуць барацьбу з уладамі метадам флэшмобаў, першы з якіх быў запланаваны на 14 лютага.

Увечары 14 лютага па закліку Волкава прайшоў флэшмоб «Каханне мацней страху». Акрамя таго, нешматлікія акцыі салідарнасці былі арганізаваны ўдзень у Маскве і Санкт-Пецярбургу.

Перадумовы

Са жніўня 2020 года Аляксей Навальны знаходзіўся ў Германіі, дзе праходзіў лячэнне ад наступстваў атручвання. 14 снежня 2020 года выйшла сумеснае расследаванне The Insider, Bellingcat і CNN, у якім сцвярджалася, што замах на Навальнага здзейсніла аператыўная група, якая дзейнічала пад прыкрыццём Інстытута крыміналістыкі ФСБ. Па сцвярджэнні самога Навальнага, дзеянні групы (уключаючы атручванне) курыраваў расійскі прэзідэнт Уладзімір Пуцін«Нет ни малейших сомнений, что Путин управляет этой ситуацией». Навальный — о покушении на него // Meduza.

17 студзеня 2021 года Навальны вярнуўся ў Расію і быў адразу ж затрыманы па абвінавачванні ў парушэнні выпрабавальнага тэрміну па справе «Іў Рашэ». 18 студзеня адбылося выязное пасяджэнне суда, паводле рашэння якога Навальны быў арыштаваны на 30 дзён. У той жа дзень ён выпусціў відэазварот, у якім заклікаў сваіх прыхільнікаў выйсці на пратэсты 23 студзеняНавальный призвал сторонников выходить на улицу. Его штабы готовят митинги 23 января // Meduza.

На наступны дзень, 19 студзеня, Фонд барацьбы з карупцыяй апублікаваў дакументальны фільм-расследаванне «Палац для Пуціна. Гісторыя найбуйнейшага хабару», які распавядае пра рэзідэнцыі на мысе Ідакапас, якую ў фільме называюць «Палацам Пуціна». Па сцвярджэнні аўтараў фільма, рэзідэнцыю пабудавалі за кошт складанай карупцыйнай сістэмы, а фактычна яна кантралюецца Уладзімірам Пуціным праз давераных асоб. У фільме сапраўды гэтак жа прысутнічаў заклік Аляксея Навальнага да арганізацыі пратэстных акцый пачынаючы з 23 студзеня: выйсці на цэнтральныя вуліцы расійскіх гарадоў і патрабаваць яго вызвалення.

Перад пратэстамі 21 студзеня 2021 года ўлады затрымалі некалькі супрацоўнікаў Фонду барацьбы з карупцыяй, а да іншых дадому прыходзілі паліцэйскіяКак власти РФ пытаются не допустить акций в поддержку Навального // Deutsche Welle.

Генеральная пракуратура запатрабавала, каб Раскамнагляд заблакаваў сайты з заклікамі да ўдзелу ў мітынгу 23 студзеня 2021 года. Раскамнагляд заявіў, што за прыцягненне непаўналетніх на мітынгі могуць быць накладзеныя штрафы на сацыяльныя сеткі.

Кіраўніцтва некалькіх расійскіх ВНУ заявіла, што за ўдзел у несанкцыянаваных пратэстах студэнты могуць быць адлічаны або ўнесены ў «чорны спіс дзяржустаноў».

22 студзеня былі арыштаваныя прэс-сакратар Навальнага Кіра Ярмыш, супрацоўнік аддзела расследаванняў ФБК Георгій Албураў, юрыст ФБК Уладлен Лось. Любоў Собаль была аштрафаваная на 250 тыс. рублёў. Некалькі дзясяткаў чалавек былі затрыманыя і частка з іх арыштаваныя па ўсёй Расіі.

Сетка VK заблакавала па патрабаванні Генпракуратуры старонкі сустрэч, якія тычацца мітынгаў, запланаваных на 23 студзеня. Паводле паведамлення Раскамнагляда, на падставе патрабаванні Генеральнай пракуратуры TikTok, VK, YouTube і Instagram выдалілі ад 17 % да 50 % «інфармацыі, якія ўцягваюць непаўналетніх у небяспечныя для іх жыцця і здароўя супрацьпраўныя дзеянні».

Следчы камітэт пачаў крымінальную справу аб прыцягненні непаўналетніх да ўдзелу ў няўзгодненых акцыях, тлумачачы свядомую небяспека іх жыцця ў выпадку наведвання гэтых акцый каранавірусам. Міністэрства асветы заклікала бацькоў засцерагчы дзяцей ад удзелу ў акцыях 23 студзеня. Масавыя рассыланні аб наступствах мітынгаў атрымалі ў шэрагу гарадоў студэнты, бацькі школьнікаў і дашкольнікаў.

Прэс-сакратар прэзідэнта Пуціна Дзмітрый Пяскоў заявіў, што Крэмль лічыць недапушчальнай арганізацыю такіх мерапрыемстваў і «правакаванне ўдзелу ў гэтых акцыях маладых людзей». Мэр Масквы Сяргей Сабянін заклікаў масквічоў не выходзіць на акцыю 23 студзеня з-за распаўсюджвання каранавіруса.

Праз настаўнікаў да вучняў і іх бацькам было перададзена патрабаванне аб недапушчальнасці ўдзелу ў мітынгах непаўналетніх, у суботу навучальныя ўстановы вырашылі праводзіць заняткі нават нягледзячы на ўведзеныя рэжымы аддаленага навучання.

Перад мітынгамі ў інтэрнэт-блогераў з’явілася серыя паведамленняў падобнага ўтрымання з крытыкай Навального і мітынгаў.

Amnesty International накіравала пасланне кіраўніку МУС Расіі Уладзіміру Калакольцева, начальніку ГУ МУС па Маскве Алегу Баранаву, дырэктару Расгвардыі Віктару Золатава і начальніку ГУ Росгвардии па Маскве Міхаілу Вераб’ёву, у якім заклікала не перашкаджаць правядзенню мірных акцый 23 студзеня адмовіцца ад неабгрунтаванага прымянення спецсродкаў супраць дэманстрантаў і не перашкаджаць журналістам асвятляць тое, што адбываецца.

Апавяшчэнне уладаў Пратэсты 23 студзеня 2021 года не былі ўзгодненыя з мясцовымі ўладаміВсе об акциях 23 января. Как к ним готовятся власти и оппозиция, чего опасаться участникам — и что там с масочным режимом // Meduza.

Згодна з федэральнай закона «Аб сходах, мітынгах, дэманстрацыях, шэсцях і пікетаваньня» перад правядзеннем масавых акцый належыць паведаміць мясцовыя ўлады (што нефармальна называецца «узгадненнем»). У дадзеным выпадку выканаць дадзенае патрабаванне было фізічна немагчыма, паколькі апавяшчэнне патрабуецца вырабляць не пазней за 10 дзён да пачатку акцый. Арганізатары большасці праводзяцца акцый не падавалі заяўку на ўзгадненне пратэстаў 23 студзеня. Акрамя таго, маскоўскія ўлады загадзя паведамілі, што не ўзгодняць правядзенне масавых акцый, са спасылкай на абмежаванне на правядзенне публічных мерапрыемстваў да заканчэння эпідэмііМосковские власти не разрешат акции в поддержку Навального. Его сторонники намерены выходить без согласования // Открытые медиа. Кіраўнік маскоўскага штаба Навальнага Алег Сцяпанаў сказаў, што не будзе падаваць заяўку, паколькі «лёс [заяўкі на мітынг] вядомая загадзя».

Для правядзення невялікіх пікетаў па законе патрабуецца паведаміць улады за 3 дні. У тых выпадках, дзе арганізатары гэта зрабілі (напрыклад, у Іркуцку), мясцовыя ўлады адмовілі ў правядзенні акцый са спасылкай на пандэмію COVID-19.

Улады Ейскага раёна спачатку ўзгаднілі правядзенне пікету 31 студзеня, але затым адмовілі, спасылаючыся на эпідэміялагічную абстаноўкуВласти Ейска согласовали митинг в поддержку Навального, но затем передумали. 28.01.2021.

Пратэсты 23 студзеня 2021 года

Лік пратэстуючых і затрыманых Па падліках «МБХ медыя», агульная колькасць пратэстуючых ў Расіі склала як мінімум 110 тыс. чалавек, верагодна больш 160 тыс. чалавек. Згодна з заявай кіраўнік сеткі штабоў Навальнага Леаніда Волкава, агульная колькасць пратэстуючых склала 250—300 тыс. чалавек.

Найбольш буйныя акцыі пратэсту прайшлі ў Маскве, Санкт-Пецярбургу і Екацярынбургу. Паводле ацэнак выданні Reuters у Маскве удзельнічала 40 тыс. пратэстуючых. Па заяве Івана Жданава, дырэктара ФБК, на пратэсты ў Маскве выйшлі 50 тыс. Чалавек, па заяве Міністэрства ўнутраных спраў — 4 тыс. чалавек. У Санкт-Пецярбургу па розных ацэнках пратэставала 10-20 тыс. чалавек.

Дырэктар «Левада-Цэнтра» Леў Гудкоў назваў пратэсты аднымі з самых буйных з часоў «балотных пратэстаў» 2011—2012 гадоў, а таксама найбуйнейшымі несанкцыянаванымі пратэстамі за многія годы.

На акцыях пратэсту адбываліся масавыя затрыманні ўдзельнікаў. Па дадзеных «АУС-Інфа» за ўсё ў сувязі з пратэстамі было затрымана 4033 чалавека, па дадзеных «Медузы» — 3952 чалавека. Па заяве дзіцячага обмудсмена Ганны Кузнецовай, з іх каля 300 — непаўналетнія (70 у Маскве і каля 30 у Санкт-Пецярбургу)Около 300 подростков задержаны на незаконных акциях в России.

Колькасць затрыманых на пратэстах стала найбуйнейшым у гісторыі сучаснай Расіі, да гэтага рэкорд належаў антыкарупцыйным пратэсту 12 чэрвеня 2017 года, калі па Расіі было затрымана 1769 чалавекНа акциях протеста по всей России задержали более трех тысяч человек // Meduza.

У ходзе мітынгаў былі затрыманыя жонка Аляксея Навальнага Юлія Навальнага і яго таварыш Любоў Собаль. Праз некалькі гадзін Юлію Навальнага адпусцілі.

Склад пратэстуючых на акцыі ў Маскве Апытаныя выданнем The Bell сацыёлагі адзначылі, спасылаючыся на апытанне, праведзены на мітынгу ў Маскве, і на ўласныя назіранні, што асноўная група пратэстуючых знаходзілася ва ўзроставым дыяпазоне 30—35 гадоў, доля асоб, маладзейшых за 18 гадоў была менш за 10 %, доля мужчын — 55 % , доля жанчын — 45 %. Сацыёлагі адзначаюць высокую долю «пачаткоўцаў»: каля траціны пратэстуючых выйшлі на пратэсты ўпершыню.

Ход пратэстаў У Маскве АМАП пачаў разгон акцый пратэсту і затрыманні ўдзельнікаў яшчэ да пачатку акцыі. Вечарам невялікі лік пратэстуючых прыйшлі да СІЗА «Матроская цішыня», дзе знаходзіцца Аляксей Навальны, і пачалі скандаваць: «Лёха, выходзь!». Сілавікі сталі іх жорстка затрымліваць і зьбіваць дубінкаміПротестующие собрались у «Матросской тишины». Они кричат: «Лёха, выходи!» // Znak.com, 23.01.2021.

У некаторых гарадах Расіі былі адключаныя інтэрнэт і мабільная сувязь. Паведамлялася аб праблемах з сувяззю ў такіх гарадах, як Масква, Санкт-Пецярбург, Краснадар, Цюмень, Чэлябінск, Екацерынбург, Воронеж, Растоў-на-Доне, Казань і Саратаў. Карыстальнікі Twitter у Расіі таксама паведамілі пра праблемы з доступам да сеткі.

У Казані 23 студзеня былі зачыненыя станцыі метро «Кремлёвская» і «Плошча Тукая» з-за акцыі пратэстуПервые задержания и закрытые станции метро: в Казани началась акция в поддержку Навального.

У Чэлябінску з-за вялікай колькасці запытаў перасталі працаваць вулічныя камеры ў цэнтры горада.

Фатаграфіі і відэа 23 студзеня

Сутыкненні з паліцыяй і здарэнні Па дадзеных «Апалогіі пратэсту», падчас пратэстаў 23 студзеня сілавікі збівалі пратэстуючых у Хабараўску, Краснаярску, Новасібірску, Арэнбурзе, Ульянаўску, Маскве і Санкт-Пецярбургу. Па дадзеных Медіазоны, ад паліцэйскага гвалту пацярпелі дзясяткі чалавек. Па дадзеных ТАСС, у Маскве пасля акцый пратэсту па медыцынскую дапамогу звярнуліся больш за 40 чалавек.

Па паведамленнях выданні Znak.com, у Чыце частка паліцэйскіх адмовілася разганяць мітынг і затрымліваць пратэстоўцаў. Мітынгоўцы крычалі паліцыянтам «Малайцы!».