Анто́ні Ігна́т Ю́заф Грушэ́цкі (, манаскае імя Антоні, пасля паўторнага пасвячэння — Антанін; псеўданім: А. Дамброўскі; 1734, Пачаеў — 1798, Супрасль) — беларускі і польскі мастак-манументаліст, жывапісец, манах-базыльянін. Прадстаўнік мастацтва барока і класіцызму.

Біяграфія Нарадзіўся ў 1734 годзе на Валыні ў шляхецкай сям'і Антонія і Вікторыі, якія належалі да герба «Любіч». Юнацтва, каля сямі гадоў, верагодна, правёў у Камянец-Падольскім. Вучыўся мастацтву, магчыма, у К. Радзілоўскага. Пазней жыў у Львове, дзе падтрымліваў сувязі з мастаком Станіславам Страінскім. Значную ролю ў яго мастацкім развіцці адыграў мецэнат, вялікі гетман каронны Вацлаў Жавускі.

У 1751 годзе Грушэцкі ўступіў у Пачаеўскі базыльянскі манастыр, дзе 19 ліпеня 1752 года атрымаў святарскае пасвячэнне. Яго першы вядомы твор — карціна «Святая Марыя Магдаліна» — датуецца 1751 годам і мае адпаведны подпіс. Працаваў па заказе В. Жавускага ў Падгорцах, дзе ў 1765 годзе распісаў мясцовы касцёл, а таксама ствараў партрэты і абразы рэлігійных дзеячаў.

У 1760 годзе мастак пакінуў базыльянскі ордэн, пераехаў у Кракаў, змяніў прозвішча на Дамброўскі і пачаў выкладаць жывапіс у Кракаўскай акадэміі. 14 кастрычніка 1766 года ён быў прыняты ў кракаўскі цэх мастакоў. У гэты перыяд вёў свецкае жыццё, утрымліваў чатырнаццацігадовую служанку і яе малодшага брата Філіпа Міхалкевіча, якога вучыў мастацтву. Грушэцкі жыў сярод місіянераў у Страдоме і далучыўся да трэцяга ордэна (тэрцыярыяў) у Альверні. З-за набліжэння расійскіх войскаў да Кракава быў вымушаны пакінуць горад і ў 1770 годзе асеў у Варшаве.

Там яго пераканалі вярнуцца да базыльянскага ордэна, і ён быў накіраваны ў Супрасль. У 1771—1774 гадах паўторна прайшоў навіцыят, прыняў манаскія абяцанні пад імем Антанін і актыўна ўключыўся ў працы па аздабленні манастыра. Асноўную ўвагу ўдзяляў стварэнню манументальных сцянных роспісаў, у 1778 годзе нават прэтэндаваў на пасаду настаяцеля Супрасльскай лаўры. Вядома, што ў сваёй працы ён карыстаўся трактатам па перспектыве італьянскага майстра Андрэа Поца (яго асабісты экзэмпляр з пазнакамі і малюнкамі датаваны 1771 годам). У 1773 годзе мастак перадаў кракаўскім місіянерам карціну «Залаты цялец».

Знамянальнай падзеяй стаў візіт караля і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў Супрасль 12 кастрычніка 1774 года. Манарх заўважыў талент мастака і міла прыняў некалькі ягоных твораў для каралеўскай калекцыі, а пасля запрасіў Грушэцкага на працу ў Гродна. З 1775 да 1792 года мастак жыў у гродзенскім прадмесці Гарадніца, дзе працаваў на каралеўскім двары і атрымліваў утрыманне ад надворнага падскарбія літоўскага Антонія Тызенгаўза. Ён аздабляў палац Тызенгаўза дэкаратыўнымі вазамі, фларыстычнымі матывамі, пейзажамі і фігурнымі кампазіцыямі. Як прыдворны мастак ствараў арыгінальныя кампазіцыі і капіяваў французскія гравюры, працуючы ў рэлігійным, міфалагічным, алегарычным, пейзажным і анімалістычным жанрах, а таксама ілюмінаваў рукапісы. У гэты ж час выконваў заказы для розных касцёлаў, у тым ліку для дамініканцаў у Ражанастоку і бернардзінцаў у Гродне. Праз хваробу ў 1792 годзе пакінуў Гродна і вярнуўся ў Супрасль, дзе працягваў пісаць абразы аж да сваёй смерці ў 1798 годзе.

Творчасць У 1788 годзе разам са сваім вучнем і памочнікам Ф. Міхалкевічам А. Грушэцкі манументальнымі роспісамі аздобіў інтэр'ер гродзенскага касцёла Адшукання Святога Крыжа. Сярод іх прац — плафоны з фрэскавым роспісам, выявы дванаццаці апосталаў на паўднёвай сцяне і дванаццаці дзеячаў Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай на паўночнай сцяне ў аркатурных фрызах цэнтральнага нефа. Грушэцкаму належаць фрэскавая кампазіцыя Унебаўзяцця Дзевы Марыі над аркай прэсбітэрыя (алтарная частка), а таксама шматлікія арнаменты на скляпеннях, хорах і аркадах. Разам з вучнем ён абнавіў гербы данатараў і фігуры бернардзінскіх святых у «сляпых» аркадах. Большасць гэтых роспісаў моцна пацярпела падчас савецкіх рэстаўрацый і не захавала першапачатковага выгляду.

Для гродзенскага фарнага касцёла Святога Францыска Ксаверыя мастак напісаў абраз «Маці Божая Шкаплерная», дзе перад Дзевай Марыяй намаляваны на каленях святы Сымон Сток, а ў авале вышэй — святы Юда Тадэвуш. У 1780-я гады ён таксама выканаў у гэтым касцёле жывапіснае афармленне інтэр'ера, якое ўключала роспісы скляпенняў і арак у тэхніцы грызайль.

Сярод іншых вядомых станковых твораў майстра вылучаюцца карціны «Залаты цялец» (1773), «Тры каралі» (1783) і «Пакутніцтва святой Цэцыліі» (1790), апошняя з якіх захоўваецца ў музеі ў Беластоку. У 2005 годзе на выставе «Супрасль — 500 гадоў гісторыі манастыра» быў прадстаўлены адзін з абразоў аўтарства А. Грушэцкага як адзін з найбольш каштоўных помнікаў калекцыі. Яго творы таксама захоўваюцца ў каралеўскай галерэі Варшаўскага замка і ў Музеі праваслаўнага манастырскага комплексу ў Супраслі.

Галерэя

Крыніцы

Літаратура Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 176.

Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 176.

Bieliauskas P. Valkininkų bažnyčiairvienuolynas. Trakai, 2004.

Спасылкі

Уніяцкая царква У этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) час."Наша вера", 1(7)/1999. КАСЦЁЛЫ, ФУНДАВАНЫЯ КАРАЛЯМІ «Ніва», Беласток, № 43,23.10.2005 Костёл Открытия Св. Креста и монастырь бернардинцев Часопіс «Ave Maria» № 4(107) 2004 Анатоль Кулагін, «Па колішніх маёнтках» Wiadomosci Nepomucki Connaisseur Krakow (Antoni Gruszecki)

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XVIII стагоддзя Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Беларусі Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пачаеве Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1734 годзе Катэгорыя:Памерлі ў Супраслі Катэгорыя:Памерлі ў 1798 годзе Антоні Катэгорыя:Базыльяне Катэгорыя:Мастакі барока Катэгорыя:Мастакі класіцызму