Рыял () — грашовая адзінка Персіі з 1798 па 1825 год і Ірана з 1932 года.

1 рыял роўны 100 дынарам, але з-за нізкага курсу рыяла дынары практычна не выкарыстоўваюцца ў разліках.

У цяперашні час маюць хаджэнне манеты вартасцю 50, 100, 250, 500, 1000, 2000 і 5000 рыялаў; банкноты наміналам 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10 000, 20 000, 50 000, 100 000 рыялаў. Цэнтральны банк выпускае таксама чэкі на прад’яўніка ў 500 000, 1 000 000 і 2 000 000 рыялаў, фармальна якія не з’яўляюцца банкнотамі.

Да грашовай рэформы 1932 года валютай Ірана быў туман (1 туман = 10 кран, 1 кран = 1000 дынараў). Назва «туман» выкарыстоўваецца як неафіцыйная Падліковая адзінка для абазначэння сумы ў 10 рыялаў.

Гісторыя Рыял упершыню стаў вытворнай грашовай адзінкай Ірана (у той час Персіі) у 1798 годзе. рыялы былі ўведзеныя як манеты наміналам у 1250 дынараў (разменнай адзінкі) або 1/8 тумана (асноўнай адзінкі). У 1825 годзе рыял перастаў выпускацца і да 1932 года валютай Ірана быў персідскі туман.

31 ліпеня 2019 года Урад Ірана пагадзіўся з прапановай цэнтральнага банка аб правядзенні грашовай рэформы і ўвядзенні замест рыяла новай грашовай адзінкі — тумана, роўнага 10 000 рыялам. Рашэнне аб правядзенні рэформы ўступіць у сілу пасля ўзгаднення яго парламентам ІранаИранское правительство одобрило начало денежной реформы // Бонистика Клуб.

4 мая 2020 года Парламент Ірана зацвердзіў законапраект аб перайменаванні і дэнамінацыі нацыянальнай грашовай адзінкі. Згодна з гэтым дакументам, новая валюта, якая ўводзіцца ў абарачэнне на тэрыторыі дзяржавы, будзе называцца туман. Пры абмене аднаму туману будуць адпавядаць 10 тысяч рыялаў.

Этапы грашовага звароту рыяла У 1932 годзе «Банк Мелі Іран» упершыню надрукаваў банкноты наміналам 5, 10, 20, 50, 100 і 500 рыялаў. Банкноты наміналам 1000 рыялаў былі ўведзеныя ў абарачэнне ў 1935 годзе. Затым урад Ірана выпусціў у 1951 годзе банкноту наміналам 200 рыялаў, а ў наступным годзе банкноты наміналам 5000 і 10 000 рыялаў.

Цэнтральны Банк Ірана праз нейкі час спыніў выпуск некаторых банкнот: так, у 1940 годзе выйшлі з абарачэння банкноты наміналам 5, а ў 1960 — 10 рыялаў. У 1993 Цэнтральны банк абвясціў рыял цалкам канверсоўным. За апошнія два дзесяцігоддзі курс рыяла меў тэндэнцыю да пастаяннага зніжэння.

1932—1943 Першы шах дынастыя Пехлеві Рэза Пехлеві адлюстроўваўся на адным баку ўсіх выпускаў грашовых знакаў Ірана ўсіх вартасцяў, з 1928 (на туманах) па 1943 (на рыялах).

Серыя 1932 года Серыя 1932 годаМалюнакНаміналПамер(мм)Асноўныя колерыАпісаннеАверсРэверсАверсРэверс5 рыялаў130×67ЗялёныРэза ПехлевіНамінал, Леў і сонца10 рыялаў136×69Карычневы20 рыялаў142×71Пурпурны50 рыялаўЗялёныРэза Пехлеві і палац Саадабад100 рыялаўШэрыРэза Пехлеві і Персепаліс500 рыялаўСініРэза Пехлеві і гара Дэмавенд

Серыя 1937 года Серыя 1937 годаМалюнакНаміналПамер(мм)Асноўныя колерыАпісаннеАверсРэверсАверсРэверс5 рыялаў130×67ЗялёныРэза ПехлевіНаміналЛеў і сонца10 рыялаў136×69Карычневы20 рыялаў142×71Чырвоны50 рыялаўЦёмна-зялёныРэза Пехлеві і палац Саадабад100 рыялаўШэрыРэза Пехлеві і Персепаліс500 рыялаўЦёмна-сініРэза Пехлеві і гара Дэмавенд1000 рыялаў148×73ЗялёныРэза Пехлеві і Кір IIЛеў і сонцаКір II

Серыя 1942 года Серыя 1942 годаМалюнакНаміналПамер(мм)Асноўныя колерыАпісаннеАверсРэверсАверсРэверс5 рыялаў130×67ЧырвоныРэза Пехлевіграбніца прарока Данііла10 рыялаў136×69Фіялетавыгара Дэмавенд20 рыялаў142×71АранжавыРэза Пехлеві і ПерсепалісЧыгунка ў гарах50 рыялаўЗялёныРэза Пехлеві і гара ДэмавендПерсепалісЛеў і сонца100 рыялаўЧырвоныРэза Пехлеві і палац СаадабадПараход і паруснік500 рыялаўЦёмна-сініРэза ПехлевіМаўзалей Кіра1,000 рыялаў148×73ШэрыЗялёныСвітанак над гарой Дэмавенд

1944 — пачатак 1979 Другі шах дынастыі Пехлеві Махамед Рэза Пехлеві, шах з 1941 па 1979 год, быў намаляваны на адным баку ўсіх грашовых знакаў Ірана ўсіх выпускаў, пачынаючы з выпуску 1944 года. Яго партрэты на грошах спачатку сталелі, затым старэлі разам з ім.

Серыя 1944 года Серыя 1944 годаМалюнакНаміналПамер(мм)Асноўныя колерыАпісаннеАверсРэверсАверсРэверс5 рыялаў130×67ЧырвоныМахамед Рэза ПехлевіГрабніца прарока Данііла10 рыялаў136×69Фіялетавыгара Дэмавенд20 рыялаў142×71АранжавыМахамед Рэза Пехлеві і ПерсепалісЧыгунка ў гарах50 рыялаўЗялёныМахамед Рэза ПехлевіГрабніца Кіра100 рыялаўКарычневыМахамед Рэза Пехлевіпалац СаадабадПараход і ветразнае судна100 рыялаўФіялетавыМахамед Рэза ПехлевіСтары мост у Дызфуле500 рыялаўЦёмна-сініПалац у Персепаліс1000 рыялаў148×73ЗялёныГара Дэмавенд

Серыя 1949—1951 гадоў Серыя 1949—1951МалюнакНаміналПамер(мм)Асноўныя колерыАпісаннеАверсРэверсАверсРэверс10 рыялаў130×67СініМахамед Рэза ПехлевіКрылаты цмок з Так-е Бостан20 рыялаў136×69Чырвона-карычневыЛеў і антылопа з Так-е Бостан50 рыялаў142×71ЗялёныБарэльеф з Персепаліса100 рыялаў148×73РужовыПалац Дарыя ў Персепалісе200 рыялаў154×75БлакітныЧыгуначны мост у гарах500 рыялаў160×77СініЖывапіс з палаца Чэхель-сатун1000 рыялаў166×79ВішнёвыГара Дэмавенд

Серыя 1944—1979МалюнакНаміналПамер(мм)Асноўныя колерыАпісаннеАверсРэверсАверсРэверс10 рыялаў130×67ШэрыМахамед Рэза ПехлевіІмператарская пячатка Дарыя IШэрыМаўзалей АвіцэныШэрыДамба Амір Кадзіб20 рыялаўЧырвоныПомнік Рэза ПехлевіАранжавыДамба Амір Кадзіб50 рыялаўЗялёныМахамед Рэза Пехлеві на дэманстрацыіЗялёныМаўзалей Кіра100 рыялаў136×69ПурпурныСацыяльныя паслугіПурпурныМармуровы палацПурпурныРэза Пехлеві і Махамед Рэза Пехлеві50-гадовы юбілей Дынастыі Пехлеві200 рыялаўСініМахамед Рэза Пехлевічыгуначны мостСіне-зялёныВежа Азадзі500 рыялаў142×71Серабрысты жоўтыАртэфакты з Марліка1000 рыялаў148×73КарычневыМагіла Хафеза5000 рыялаў154×75БлакітныПалац Галестан10000 рыялаў160×77ЗялёныПалац Галестан

Пярэдні бок: 5 і 500 1944 годаПярэдні бок: 20 1951 года і 10 1954 года+

Пярэдні бок: 200 1958 і 500 1962 года500 1969 і 1000 узору 1974 года+

Пасля Ісламскай рэвалюцыі 1979 года Пасля перамогі Ісламскай рэвалюцыі аятала Хамейні у 1979 годзе выявы шаха Махамеда Рэза Пехлеві, які быў намаляваны на ўсіх банкнотах Ірана, запячатвалі адным (партрэт) або двума (партрэт і вадзяны знак) крыжамі, звычайна чырвонай фарбай.

Наддрукоўкі 1979 года на 20 узору 1974 годаНаддрукоўкі 1979 года на 100 і 5000 узору 1974 года+

Адваротны бок 20 і 50 узору 1974 года: Лацьян і маўзалей КіраАдваротны бок 100 і 5000 узору 1974 года+

«Задрукоўка» 1979/1980 года Затым, у 1980 годзе, малюнак іранскага шах Пехлеві на банкнотах было закрыта «мастацкім» вычварным чорным малюнкам, які паўтарае яго сілуэт.

Гэта было зроблена, паколькі ў Цэнтральным банку Ірана заставаліся вялікія запасы аддрукаваных, але не выпушчаных у абарачэнне банкнот узору 1974 года, на кожнай з якіх была выява ненавіснага новай уладзе шаха.

Былі выпушчаныя манеты наміналам 50 дынараў, 1 рыял, 2 рыяла, 5 рыялаў, 10 рыялаў, 20 рыялаў, 50 рыялаў. Пярэдні бок: 200 з наддрукоўкамі 1979—1980Пярэдні бок: 500 з наддрукоўкамі 1980 года1000 1979 і 50 1980 з марка з спецгашэннем 1982+

Адваротны бок: 200 з наддрукоўкамі 1979—80Адваротны бок: 500 і 1000 з наддрукоўкамі 1980 года1000 1979 і 50 з маркай са спецгашэннем 1982+

Выпуск 1982 года Першы выпуск банкнот пасля Ісламскай рэвалюцыі. Візуальна банкноты былі падобныя з банкнотамі часоў Пехлеві, аднак выява шаха была заменена на малюнак Маўзалея Імама Рэзы. Былі выпушчаныя банкноты наміналам 100, 200, 500, 1000, 5000 і 10000 рыялаў. Серыя 1982 годаМалюнакНаміналПамеры(мм)Асноўныя колерыАпісаннеАверсРэверсАверсРэверс100 рыялаў142×71ПурпурныМаўзалей Імама РэзыЧахарбаг Мадрэса200 рыялаў148×73Сіне-зялёныМаўзалей Авіцэны500 рыялаў154×75КарычневыКрылатыя быкі1,000 рыялаў160×77РужовыГрабніца Хафеза5,000 рыялаў166×79ПурпурныНафтаперапрацоўчы завод у Тэгеране10,000 рыялаў172×81ЗялёныСтары будынак Парламента Ірана

Банкноты і чэкі 1992—2017 гадоў У абароце знаходзяцца банкноты наміналам у 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10 000, 20 000, 50 000, 100 000 рыялаў розных гадоў выпуску і чэкі ў 500 000 і 1 000 000 рыялаў. Банкноты старога ўзору 1982—1989 гадоў выпуску з’яўляюцца плацежным сродкам і адбіраюцца з абароту па меры зносу.

На адным баку банкнот усіх выпускаў (акрамя банкнот вартасцю ў 100, 200 і 500 рыялаў і чэкаў у 500 000 і 1 000 000 рыялаў) намаляваны партрэт аяталы Хамейні. На чэках наміналам 500 000 і 1 000 000 рыялаў выканана падвойная франкіроўка (наміналы пазначаны і ў рыялах), якая сведчыць аб тым, што валютная рэформа, у выніку рэалізаваная ў 2020 годзе, была запланавана ўжо ў канцы 2000-х. Банкноты серыі 1985—2017 гадоўМалюнакНамінал(рыялаў)Памеры (мм)Асноўныя колерыАпісаннеДата выпуску ў абарачэннеПярэдні бокАдваротны бокПярэдні бокАдваротны бок100130×67ружовы,фіялетавыпартрэт Хасана МадарыБудынак Сената ў Тэгеране1 снежня 1985200136×69зялёны,аранжавыПятнічная мячэць у ЕздзеСяляне-дэхкане30 жніўня 1982500142×71шэры,зялёныПятнічная малітваТегеранскі ўніверсітэт15 сакавіка 19891000148×73карычневыМедрэсе ФейзіеМячэць Купал Скалы ў Іерусаліме1982зялёны,карычневыпартрэт аяталы ХамейніМячэць Купал Скалы ў Іерусаліме24 кастрычніка 19922000151×74фіялетавыВызваленне ХарэмшэхраКааба ў Мекке5 жніўня 1986ружовы,зялёныпартрэт аяталы ХамейніКааба ў Мекке3 лістапада 20055000154×75чырвоныІранскія рэвалюцыянеры 1979 годаМаўзалей Фацімы Масуме1981карычневы,ружовыпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорбукет кветак з птушкамі5 кастрычніка 1993карычневы,ружовыпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорАмід, Сафір, глобус з пазначанай тэрыторыяй Ірана3 жніўня 2009карычневы,ружовыпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорКераміка з Заболя17 чэрвеня 201310 000160×77сініІранскія рэвалюцыянеры 1979 годаМаўзалей Імама Рэзы1981зялёны,сініпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорГара Дэмавенд24 кастрычніка 1992142×71зялёныпартрэт аяталы ХамейніМаўзалей Хафіза ў Шыразе12 чэрвеня 201720 000163×78сіні,зялёныпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорПлошча Імама ў Ісфахане14 сакавіка 2004сіні,зялёныпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорМячэць Аль-Акса ў Іерусаліме3 жніўня 2009сіні,зялёныпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорАсабняк Агазадэ22 кастрычніка 201450 000166×79зялёны,жоўтыпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорсімвал атама на контурнай карце Ірана11 сакавіка 2007зялёны,жоўтыпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорТэгеранскі ўніверсітэт2015100 000зялёны,жоўтыпартрэт аяталы Хамейні, усходні ўзорМаўзалей Саадзі ў Шыразе21 чэрвеня 2010+

Чэкі цэнтральнага банка Ісламскай Рэспублікі ІранМалюнакНамінал(рыялаў)Памеры(мм)АсноўныяколерыАпісаннеДатавыпуску ў абарачэннеПярэдні бокАдваротны бокАсабовы бокАдваротны бок500 000160×75ружовы,фіялетавыМаўзалей Імама Рэзынадпісы на фарсі, усходні ўзор2008142×71фіялетавыМаўзалей шахіншах Ісмаіла Хатаікастрычнік 20141 000 000166×79карычневы,ружовыТачара ў Персіполенадпісы на фарсі, усходні ўзор2008блакітны2009

Серыя 2019—2023 гадоў У рамках рэалізацыі валютнай рэформы 2020 года (перайменаванне нацыянальнай валюты ў туман з дэнамінацыяй у суадносінах 10000:1) з 2019 года выпускаюцца банкноты і чэкі з падвойнай франкіроўкай (і ў туманах, і ў рыялах). З мэтай падкрэслівання розніцы ў маштабах цэн у рыялах і ў туманах, новыя наміналы ў туманах вылучаныя больш яркім шрыфтам, а нулі, «адкідаюцца» у рамках валютнай рэформы — цьмяным. У лютым 2023 года ЦБ Ірана выпусціў новую купюру наміналам 2 000 000 рыялаў. Серыя 2019—2023 гадоўМалюнакНамінал (туманаў/рыялаў)Памеры (мм)Асноўныя колерыАпісаннеАверсРэверс 1/10 000166 × 79АліўкавыРухала ХамейніМаўзалей Авіцэны ў Хамадане 2/20 000СініМаўзалей паэтаў ў Тэбрыз5/50 000ФіялетавыГрабніца Хазефа10/100 000ЗялёныМаўзалей Саадзі ў Шыразе

Чэкі цэнтральнага банка Ісламскай Рэспублікі ІранМалюнакНамінал(туманаў/рыялаў)Памеры(мм)АсноўныколерАпісаннеДатавыпуску ў абарачэннеПярэдні бокАдваротны бокПярэдні бокАдваротны бок50/500 000156×71персікавыМаўзалей Імама РэзыГара Дэмавендстудзень 2019100/1 000 000160×75блакітныТачара ў ПерсепалісеПаўднёвы Парс2020100/1 000 000160×75блакітныТачара ў ПерсепалісеМаўзалей Фацімы Масумелюты 2023200/2 000 000160 х 75Светла-блакітны, зялёны і жоўтыплаціна ГЭС Карун-3каліграфічны тэкст, Ісламскі дызайн кветкілюты 2023+

Даціроўка

Банкноты