Сацыяльныя медыя – гэта інтэрактыўныя тэхналогіі, якія аблягчаюць стварэнне і абмен інфармацыяй, ідэямі, інтарэсамі і іншымі формамі самавыяўлення ў віртуальных супольнасцях і сетках. Нягледзячы на тое, што вызначэнне сацыяльных сетак выклікае цяжкасці ў сувязі з разнастайнасцю існуючых у цяперашні час асобных і ўбудаваных сэрвісаў, можна вылучыць некаторыя агульныя рысы:
Сацыяльныя медыя – гэта інтэрактыўныя вэб-праграмы, заснаваныя на тэхналогіі Web 2.0. Жывой сілай сацыяльных сетак з'яўляецца карыстальніцкі кантэнт – тэкставыя паведамленні ці каментары, фатаграфіі ці відэаролікі, а таксама даныя, атрыманыя падчас інтэрактыўнага ўзаемадзеяння. Карыстальнікі ствараюць на сайце або ў мабільнай праграме свае профілі, якія распрацоўваюцца і падтрымліваюцца арганізацыяй, якая займаецца сацыяльнай сеткай. Сацыяльныя медыя спрыяюць развіццю анлайнавых сетак, звязваючы профіль карыстальніка з профілямі іншых людзей ці груп.
Тэрмін «сацыяльны» ў дачыненні да медыя прадугледжвае, што платформы арыентаваны на карыстальніка і забяспечваюць магчымасць сумеснай дзейнасці. Такім чынам, сацыяльныя медыя можна разглядаць як анлайнавыя пасярэднікі ці ўзмацняльнікі чалавечых «сувязяў-сетак», якія аб'ядноўваюць людзей і пашыраюць сацыяльныя сувязі.
Акрамя ўзаемадзеяння, сацыяльныя медыя выкарыстоўваюцца для дакументавання ўспамінаў, вывучэння і пошуку інфармацыі, самарэкламы і фармаванні сяброўскіх адносін, а таксама для развіцця ідэй, якія ўзнікаюць пры стварэнні блогаў, падкастаў, відэаролікаў і гульнявых сайтаў. Гэтыя пераменныя адносіны паміж людзьмі і тэхналогіямі знаходзяцца ў цэнтры ўвагі развіваючыйся вобласці тэхналагічных самадаследаванняў. Да ліку найбольш папулярных сацыяльных сетак, якія налічваюць больш за 100 млн. зарэгістраваных карыстальнікаў, адносяцца Twitter, Facebook (і звязаны з ім Messenger), WeChat, ShareChat, Instagram, QZone, Weibo, VK, Tumblr, Baidu Tieba і LinkedIn. У залежнасці ад інтэрпрэтацыі можна назваць яшчэ такія платформы, якія звычайна завуць сацыяльнымі медыясервісамі: YouTube, QQ, Quora, Telegram, WhatsApp, Signal, LINE, Snapchat, Pinterest, Viber, Reddit, Discord, TikTok, Microsoft Teams і іншыя. Прыкладам сумеснага стварэння кантэнту з'яўляюцца вікі.
Назіральнікі адзначаюць шырокі спектр станоўчых і адмоўных наступстваў выкарыстання сацыяльных сетак. Сацыяльныя медыя могуць садзейнічаць паляпшэнню пачуцця сувязі чалавека з рэальнымі або сеткавымі супольнасцямі, а таксама быць эфектыўным інструментам камунікацыі (або маркетынгу) для карпарацый, прадпрымальнікаў, некамерцыйных арганізацый, груп па абароне інтарэсаў, палітычных партый і ўрадаў. Назіральнікі таксама адзначаюць рост колькасці грамадскіх рухаў, якія выкарыстоўваюць сацыяльныя медыя ў якасці інструмента камунікацыі і арганізацыі ў перыяды палітычных хваляванняў.
Сацыяльныя медыя таксама могуць выкарыстоўвацца для чытання ці абмену навінамі, як праўдзівымі, так і ілжывымі.
Акрэсленне і асаблівасці Ідэя аб тым, што сацыяльныя медыя акрэсляюцца іх здольнасцю аб'ядноўваць людзей, лічыцца занадта шырокай, паколькі гэта азначае, што такія прынцыпова іншыя тэхналогіі, як тэлеграф альбо тэлефон, таксама з'яўляюцца сацыяльнымі медыя. Тэрміналогія не зусім зразумелая: у сярэдзіне 2000-х гадоў некаторыя першыя даследчыкі называлі сацыяльныя медыя сацыяльнымі сувязямі або службамі сацыяльных сетак. У пазнейшым даследванні, якое выйшла ў 2015 годзе, быў праведзены агляд вядомай літаратуры ў гэтай галіне і выяўлены чатыры агульныя рысы, уласцівыя сучасным сацыяльным сеткам:
Інтэрнэт-праграмы на Web 2.0
Карыстальніцкі кантэнт Уласныя карыстальніцкія профілі Сацыяльная сетка, утвораная сувязямі паміж профілямі, такімі як падпісчыкі ці групы
Хоць разнастайнасць асобных і ўбудаваных сэрвісаў сацыяльных медыя ускладняе іх азначэнне, спецыялісты па маркетынгу і сацыяльных сетках у цэлым згодныя з тым, што сацыяльныя медыя ўключаюць наступныя 13 тыпаў:
Блогі (Huffington Post, Boing Boing) Дзелавыя сеткі (LinkedIn, XING) Сумесныя праекты (Mozilla) Карпаратыўныя сацыяльныя сеткі (Yammer, Socialcast) Форумы (Gaia Online, IGN Boards) Мікраблогі (Twitter, Tumblr) Абмен фатаграфіямі (Flickr, Photobucket) Агляд прадуктаў / паслуг (Amazon, Elance) Сацыяльныя закладкі (Delicious, Pinterest) Сацыяльныя гульні (Mafia Wars, World of Warcraft) Сайты сацыяльных сетак (Facebook, Google+) Відэахостынг (YouTube, Vimeo) Віртуальныя міры (Second Life, Twinity)
Статыстыка выкарыстання і ўдзельнікаў Паводле даных Statista, у 2022 годзе ў свеце налічваецца каля 3,96 млрд. чалавек, якія выкарыстоўваюць сацыяльныя медыя. Іх лічба павялічылася ў параўнанні з 3,6 млрд. чалавек у 2020 годзе і, як чакаецца, узрасце да 4,41 млрд. чалавек у 2025 годзе.
Самыя папулярныя сэрвісы сацыяльных сетак Ніжэй прыведзены спіс найболей папулярных сацыяльных сетак па ліку актыўных карыстальнікаў па стане на студзень 2022 гады па дадзеных Statista. +Сацыяльныя сеткі з найбольшай колькасцю карыстальнікаў, студзень 2022 # Назва сеткі Колькасць карыстальнікаў (у мільёнах) Краіна паходжання 1 Facebook 2,910 Злучаныя Штаты 2 YouTube 2,562 Злучаныя Штаты 3 WhatsApp 2000 Злучаныя Штаты 4 Instagram 1478 Злучаныя Штаты 5 WeChat 1,263 Кітай 6 TikTok 1000 Кітай 7 Facebook Messenger 988 Злучаныя Штаты 8 Douyin 600 Кітай +Платформы сацыяльных сетак, якія выкарыстоўваліся амерыканскімі дзецьмі ў 2020 годзе (ва ўзросце 13-18 гадоў) і ў 2017 годзе (ва ўзросце 10-18 гадоў)Платформа 2020 год 2017 год YouTube 86% 70% Instagram 69% 60% Snapchat 68% 59% TikTok 47% Н/Д Facebook 43% 63% Twitter 28% 36% Reddit 14% 6% Іншая сацсетка 2% 3% Не карыстаюцца сацыяльнымі сеткамі 4% 6%
Храналогія сацыяльных сетак (1973–2023) + год Платформа Распрацоўшчык/Заснавальнік 1973 год TalkomaticDave Wooly, Douglas Brown 1997 год SixDegrees.comAndrew Weinreich 1997 год AOL Instant MessengerBarry Appelman, Eric Bosco, Jerry Harris 1999 год Yahoo MessengerJerry Yang, David Filo 1999 год MSN MessengerMicrosoft 1999 год Жывы ЖурналBrad Fitzpatrick 2002 год FriendsterJonathan Abrams 2003 год LinkedInReid Hoffman 2003 год MyspaceThomas Anderson 2003 год SkypeMicrosoft 2004 год FacebookMark Zuckerberg 2004 год OrkutOrkut Büyükkökten 2005 год YouTubeSteve Chen, Chad Hurley, Jawed Karim 2005 год RedditAaron Swartz 2006 год TwitterJack Dorsey 2006 год VKPavel Durov 2008 год NexdoorNirav Tolia, Sarah Leary, Prakash Janakiraman, David Wiesen 2009 год WhatsAppBrian Acton, Jan Koum 2010 год PinterestBen Silbermann 2010 год InstagramKevin Systrom 2011 год SnapchatEvan Spiegel 2011 год Google+Bradley Horowitz 2011 год TwitchJustin Kan 2011 год WeChatAllen Zhang 2012 год TinderSean Rad 2012 год ThreemaManuel Kasper, Silvan Engeler, Martin Blatter 2013 год Google HangoutsLarry Page, Sergey Brin 2014 год musical.lyAlex Zhu, Luyu Yang 2015 год DiscordJason Citron, Stan Vishnevskiy 2017 год TikTokZhang Yiming 2020 год ClubhousePaul Davison, Rohan Seth 2020 год BeRealAlexis Barreyat, Kévin Perreau 2023 год ThreadsMeta Platforms
Сацыяльны ўплыў
Няроўнасць Лічбавая няроўнасць – гэта мера няроўнасці ва ўзроўні доступу да тэхналогій паміж гаспадарствамі, сацыяльна-эканамічнымі класамі або іншымі дэмаграфічнымі катэгорыямі. Людзі, якія засталіся без прытулку, якія жывуць у беднасці, пажылыя людзі і жыхары сельскіх ці аддаленых раёнаў могуць мець абмежаваны доступ да камп'ютараў і Інтэрнэту, ці не мець яго зусім. У той час як прадстаўнікі сярэдняга і вышэйшага класа ў гарадах маюць вельмі высокі ўзровень доступу да камп'ютараў і Інтэрнэту. Іншыя мадэлі сцвярджаюць, што ў сучасным інфармацыйным грамадстве адны людзі вырабляюць інтэрнэт-кантэнт, а іншыя яго толькі спажываюць, што можа быць следствам няроўнасці ў сістэме адукацыі, дзе толькі некаторыя настаўнікі ўкараняюць тэхналогіі ў навучальны працэс і навучаюць крытычнаму мысленню. Хаця сацыяльныя сеткі маюць адрозненні паміж узроставымі групамі, даследаванне, праведзенае ў 2010 годзе ў ЗША, не выявіла расавых адрозненняў. Некаторыя праграмы з нулявым рэйтынгам прапануюць субсідаваны доступ да даных для пэўных вэб-сайтаў на недарагіх тарыфных планах. Крытыкі сцвярджаюць, што гэта антыканкурэнтная праграма, якая падрывае сеткавы нейтралітэт і стварае "агарод" для такіх платформаў, як Facebook Zero. Даследаванне 2015 года паказала, што 65% нігерыйцаў, 61% інданезійцаў і 58% індыйцаў згодныя са сцвярджэннем, што "Facebook – гэта Інтэрнэт", у той час як у ЗША з гэтым згодны толькі 5%.
Палітычная палярызацыя Па даных Pew Research Center і іншых даследаванняў, большасць амерыканцаў хаця б часам атрымліваюць навіны з сацыяльных сетак. Паколькі алгарытмы сацыяльных сетак фільтруюць і адлюстроўваюць кантэнт навін, які хутчэй за ўсё адпавядае палітычным перавагам карыстальнікаў (так званая "бурбалка фільтрацыі"), патэнцыйны ўплыў атрымання навін з сацыяльных сетак уключае ў сябе павелічэнне палітычнай палярызацыі з нагоды выбарчага ўздзеяння. Палітычная палярызацыя – гэта сітуацыя, калі пазіцыя чалавека па якім-небудзь пытанні ў большай ступені вызначаецца яго прыналежнасцю да пэўнай палітычнай партыі ці ідэалогіі, чым іншымі фактарамі. Выбарчае ўздзеянне адбываецца, калі чалавек аддае перавагу інфармацыі, якая падтрымлівае яго перакананні, і пазбягае інфармацыі, якая супярэчыць ім. Даследаванне 2016 года, праведзенае Эвансам і Кларкам на прыкладзе выбараў у ЗША, выявіла гендэрныя адрозненні ў выкарыстанні Twitter у палітычных мэтах паміж кандыдатамі. У той час як у палітыцы дамінуюць мужчыны, у сацыяльных сетках сітуацыя выглядае супрацьлеглай: жанчыны абмяркоўваюць палітычныя пытанні часцей, чым іх калегі-мужчыны. Аўтары даследавання прыйшлі да высновы, што павелічэнне колькасці жанчын-кандыдатаў наўпрост карэлюе з ростам увагі да палітычных пытанняў, што можа прывесці да ўзмацнення палітычнай палярызацыі.
Стэрэатыпізацыя Апошнія даследаванні паказалі, што сацыяльныя сеткі, ды і СМІ ў цэлым, здольныя пашыраць сферу дзеяння стэрэатыпаў не толькі ў дзяцей, але і ў людзей усіх узростаў. Абодва выпадкі стэрэатыпізацыі моладзі і пажылых людзей з'яўляюцца яскравымі прыкладамі эйджызму. Напрыклад, моладзь у сацыяльных сетках часта адлюстроўваецца як лянівыя, няспелыя людзі, у якіх часта адсутнічае імкненне і запал да іншай дзейнасці. Напрыклад, падчас пандэміі віруса COVID-19 у распаўсюджванні захворвання і ў лакдаўнах абвінавачвалі ў асноўным моладзь. Такія ілжывыя ўяўленні ўскладняюць моладзі і даказваюць яе няправасць, асабліва калі вялікая група людзей лічыць, што стэрэатыпы вельмі дакладныя. Улічваючы, што моладзь, якая прысутнічае ў сацыяльных сетках, часта знаходзіцца на новым этапе свайго жыцця і рыхтуецца прымаць лёсавызначальныя рашэнні, вельмі важна зменшыць стэрэатыпы, каб яны не адчувала сябе непаўнавартаснымі. Акрамя таго, стэрэатыпы часта ўзнікаюць у дачыненні да пажылых людзей, паколькі мяркуецца, што яны адносяцца да групы асоб, якія не ведаюць, як правільна функцыянаваць і выкарыстоўваць слэнг у сацыяльных сетках. Гэтыя стэрэатыпы часта накіраваны на тое, каб адхіліць прадстаўнікоў старэйшага пакалення ад удзелу ў трэндах або ўцягнуць іх у іншыя віды дзейнасці на лічбавых платформах.
Памерлыя карыстальнікі