Вілайнэ — прамавугольная няшытая наплечная з шарсцяной або ільняной тканіны, частка нацыянальнага касцюма латышоў і ліваў. Археалагічныя матэрыялы сведчаць, што вілайнэ насілі вельмі даўно, але простыя знаходкі датуюцца VII стагоддзем. У народным касцюме вілайнэ могуць быць упрыгожаны вышыўкай, а могуць быць без упрыгажэнняў. Па археалагічных знаходках вядома, што іх маглі абшываць металічнымі кольцамі і спіралямі. Па колеры маглі быць белымі, сінімі, зялёнымі, шэрымі або клятчастымі залежна ад рэгіёна і перыяду.
Традыцыйна ў латышскім народным строі вілайнэ накідваецца на абодва пляча. За выключэннем Паўднёвага Курземе, дзе ў Руцаве іх насілі на адной руцэ, а ў Ніцы і іх насілі на адным плячы.
У беларускім касцюме
Паводле археалагічных звестак акрамя іншых відаў жаночай вопраткі на беларускіх землях у X — XIII стагоддзях вясковае насельніцтва насіла і вілайнэКасцюм жыхароў Беларусі Х―XIII стст. : (паводле археалагічных звестак) / Л. У. Дучыц; [навуковы рэдактар Г. В. Штыхаў] ; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі. — 3-е выд. — Мінск : Беларуская навука, 2005. — 78, с. : іл. ; 22 см. — Бібліяграфія: с. 45―50. — 500 экз. — ISBN 985-08-0639-7. С. 34. Хутчэй за ўсё, гэты элемент адзення з’явіўся ў беларусаў у выніку ўзаемадзеяння з народамі ўзбярэжжа Балтыйскага мораБялявіна, В. М. Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5. С. 348. Нягледзячы на тое, што суседнія народы (літоўцы, латышы, эстонцы) шырока выкарыстоўвалі такія шарсцяныя пакрывалы з VII да пачатку XX стагоддзяИсторико-этнографический атлас Прибалтики. Одежда /Ин-т этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая АН СССР / Брук С. И., Лаврентьева Л. Н. (гл. ред.), Слава М. К. и др. — Рига: Зинатне, 1986. — 173 с. С. 66, у больш позні час на тэрыторыі Беларусі лексема «вілайнэ» не сустракаецца. Няма звестак і пра іх выкарыстанне ў комплексе адзення. Магчыма, наплечныя пакрывалы ў сялянак паступова трансфарміраваліся ў іншыя віды вопраткі ці ў больш познія часы замяняліся вялікімі абхіннымі хусткамі, якія часам выконвалі ролю верхняй вопраткі да сярэдзіны XX стагоддзя.
У міфалогіі У вілайнэ лічыцца сімвалам неба, бо калісьці магло быць картай сузор’яў, а пляценне і павязванне вілайнэ з’яўляюцца сімвалічнымі касмаганічнымі дзеяннямі. Пакрыццё вілайнэ дае блаславенне і ўрадлівасць. Яны таксама згадваюцца як абавязковая частка пасагу багіні сонца , а ў народных песнях апяваюцца і Сауле, якія накрываюць зялёнымі вілайнэ дрэвы, і Дзіевас, які сваім шэрым або срэбным кажухом накрывае гаспадаркі і палі. З іншага боку, пакрыванне вілайнэ згадваецца ў народных песнях у сувязі з пасыпаннем срэбрам, якое магло быць малітвай да нябесных бостваў пасля ападкаў (напрыклад, дажджу ці снегу) або прынашэннем .
Гл. таксама
Крыніцы
Катэгорыя:Латышскі касцюм Катэгорыя:Жаночае адзенне Катэгорыя:Верхняе адзенне Катэгорыя:Літоўскі касцюм Катэгорыя:Эстонскі касцюм