«Хатні спеўнік» () — серыя з 12 сшыткаў з арыгінальнымі песнямі (вакал у суправаджэнні фартэпіяна) кампазітара Станіслава Манюшкі сярэдзіны XIX стагоддзя. многія з іх напісаныя на вершы вядомых паэтаў (пераважна рамантычнага кірунку) Усходняй Літвы (сучаснага беларускага Панямоння) — Адама Міцкевіча, Яна Чачота, Юліяна Корсака, Уладзіслава Сыракомлі, Тамаша Зана, Юзафа Крашэўскага і іншых.
Манюшка пачаў збіраць першыя песні для будучага «Спеўніка» пасля 1840 года з намерам выдаць іх адным зборнікам. (Некаторыя з іх напісаныя і раней, пад час ягонай вучобы ў Берліне, але без планаў уключэння ў спеўнікі, але былі ўключаныя рэдактарамі ў пасмяротныя выпускі Спеўніка). У той час ён жыў у Вільні са сваёй маладой жонкай Аляксандрай і працаваў арганістам у касцёле Святых Янаў. У жніўні 1842 года ён паехаў у Санкт-Пецярбург, каб абмеркаваць выданне песень. Ён вярнуўся з дазволам цэнзуры, каб апублікаваць іх і апублікаваць аб’яву аб «Спеўніку для хатняга карыстання» ў газеце «Tygodnik Petersburgski» (№ 72).
У канцы 1843 г. выйшаў Першы хатні спеўнік, рэцэнзаваны Юзэфам Ігнацыем Крашэўскім у «Tygodniku Petersburski» (1844, № 50) і Юзэфам Сікорскім (ананімна) у «Biblioteka Warszawska» (IV, 1844).
Верагодна, у канцы 1845 года быў апублікаваны «Другі хатні спеўнік», а ў пачатку 1846 года 9 песень Манюшкі былі апублікаваныя ў якасці музычных уставак да паэмы Віталараўда Крашэўскага.
У 1850-х гадах былі апублікаваныя яшчэ два песеннікі: выпуск III — 1851, выпуск IV — 1855, а таксама другое выданне песеннікаў I і II. У 1858 годзе з’явіўся грунтоўны артыкул пра 4-ы спеўнік, аўтарам якога быў расійскі кампазітар і музычны крытык Аляксандр Сяроў. У 1858 годзе — падчас падарожжаў Манюшкі па Еўропе — быў апублікаваны 5-ы "Хатні спеўнік". Наступныя выпускі серыі былі апублікаваны ўжо пасля смерці Манюшкі ў 1872 годзе.
Сярод вядомых песень са зборнікаў «Хатнія спеўнікі» — «Праснічка», «Магіла», «Серэнада», «Сваты», «Зачараваныя», «Залатыя сны», «Ты ведаеш гэтую краіну?», «Да Нёмана», «Размова», «Стары капрал», «Тры Будрысы», «Размовы», «Дзед і баба», «Няпэўнасць» .
Выбітным знаўцам песень Манюшкі быў кампазітар Вітольд Рудзінскі. Ён пісаў, што Манюшка кіраваўся вышэйшым ідэалам, ствараючы надзённыя польскія нацыянальныя песні, якія павінны былі заняць важнае месца ў паўсядзённым жыцці палякаў, «адсунуўшы ўбок імпартнае смецце». Гэта былі песні для штодзённага спеву дома, для ўсіх, і якія адпавядалі самым розным настроям і патрэбам сэрца .
Зноскі
Бібліяграфія
Elżbieta Dziębowska: Stanisław Moniuszko. W: Encyklopedia Muzyczna. Kraków: PWM, 1979—2012. Brak numerów stron w książce Iwona Sawulska. Fenomen "Śpiewników domowych" Катэгорыя:Станіслаў Манюшка