Васі́ль Пілі́павіч Радзю́ш (1928, вёска Івесь, Глыбоцкі раён — 18 красавіка 2016) — беларускі народны музыка, цымбаліст-віртуоз, носьбіт традыцыйнай інструментальнай культуры Глыбоччыны, інфарматар этнамузыкалагічных і фальклорных даследаванняў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1928 годзе ў вёсцы Івесь (паблізу возера Шо) Глыбоцкага раёна. Паходзіў з сям’і, у якой музычнае рамяство было важнай часткай побыту. У сям’і было чацвёра братоў: Фядот, Васіль, Пятро і Мікалай.
Вёска Івесь у другой палове ХХ стагоддзя вызначалася актыўным музычным жыццём і наяўнасцю некалькіх народных музыкаў і спевакоў, што стала важным асяроддзем фармавання Радзюша як музыканта.Воранаў В. Дудары з-над Дзвіны і Паазер’я.
З маленства быў уцягнуты ў жывое асяроддзе традыцыйнага музіцыравання. Разам з братам Мікалаем яшчэ ў юнацтве іграў на вясковых вечарынах; паводле ўспамінаў родных, без Мікалая і Васіля не адбывалася ніводная вечарына ў Івесі. Цымбалы і скрыпка, якімі карыстаўся Васіль Радзюш, захоўваліся ў сям’і як рэліквія.
Падчас Другой сусветнай вайны Васіль і яго брат Пятро знаходзіліся на чужыне. Пасля вайны ўсе браты вярнуліся на малую радзіму, пабудавалі ўласныя дамы, стварылі сем’і і працавалі ў роднай мясцовасці. У вёсцы Радзюшаў называлі «Філіпавічамі»; яны карысталіся павагай як працавітыя людзі і ўмелыя майстры. Васіль быў вядомы таксама як гаспадар і рамеснік (умеў мураваць печы), яго брат Мікалай славіўся як майстар па конскай упрэжы.
Памёр у 2016 годзе.
Музычная дзейнасць
Васіль Радзюш — носьбіт традыцыйнай цымбальнай школы Паўночнай Беларусі. Ягоная ігра вылучаецца выразнай рытмікай, устойлівым танцавальным пульсам, багатай арнаментацыяй і дакладнай інтанацыяй.
Сучаснікі адзначалі здольнасць музыканта да імправізацыі і асаблівую эмацыйную насычанасць выканання.Воранаў В. Дудары з-над Дзвіны і Паазер’я.
У рэпертуары — полькі, кадрылі, лявоніхі, вальсы, мясцовыя танцавальныя найгрышы, а таксама мелодыі да калядных і вясельных абрадаў.
Нават у сталым узросце (пасля 70 гадоў) Радзюш працягваў актыўна іграць і выступаць.Воранаў В. Дудары з-над Дзвіны і Паазер’я.
Пік яго актыўнай музычнай дзейнасці прыпадае на канец 1960-х — 1970-я і 1980-я гады; паводле сведчанняў удзельнікаў капэлы і іх родных, найбольш інтэнсіўныя выступы адбываліся ў 1970—1980-я гады.
Капэла Васіля Радзюша
У розныя гады Радзюш выступаў у складзе вясковай капэлы, асноўным складам якой было трыа:
Фелікс Браніслававіч Бубуліс (1916—2005) — скрыпка (мянушка «Бубель»), Васіль Радзюш — цымбалы, Іван Лявонавіч — мандаліна.
Паводле ўспамінаў сучаснікаў, у канцы 1960-х — 1980-я гады менавіта гэты склад быў найбольш устойлівым. Музыкі выступалі ў Івесьскім доме культуры, удзельнічалі ў аглядах і конкурсах у Глыбокім, а таксама на рэгіянальных фальклорных імпрэзах Віцебшчыны.
Часам у склад капэлы ўваходзілі:
Мікалай Ягоравіч Саўчанка — гармонік, Аркадзь Паўлавіч Бурэц — цымбалы.
Разам са скрыпачом Феліксам Бубулісам («Бубель») калектыў атрымліваў узнагароды на фестывалях у Глыбокім і Віцебску.Воранаў В. Дудары з-над Дзвіны і Паазер’я.
Інфарматар і носьбіт традыцыі
Васіль Радзюш быў важным інфарматарам фальклорных і этнамузыкалагічных экспедыцый. У 2012 годзе падчас палявой практыкі студэнтаў і выкладчыкаў кафедры этналогіі і фальклору Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў у вёсках Івесь і Шо прадэманстраваў:
мелодыі да каляднай містэрыі «Жаніцьба Цярэшкі па-глыбоцку», самабытную мінорную версію танца «Лявоніха», строй дыятанічных цымбал і асаблівасці мясцовай манеры ігры.Воранаў В. Дудары з-над Дзвіны і Паазер’я.
Яго выкананне стала асновай для мастацкай рэканструкцыі абраду.
Сведчанні пра дудара Пятра Бурца
Адзін з вядомых відэазапісаў з удзелам Радзюша прысвечаны ягоным успамінам пра знакамітага дудара з вёскі Асінаўка Пятра Бурца. Радзюш пацвердзіў высокі ўзровень майстэрства дудара, спеў падчас ігры, характэрную паставу інструмента і выкарыстанне вялікага меху. Гэтыя сведчанні супадаюць з успамінамі іншых жыхароў рэгіёна і зафіксаваныя ў дакументальным фільме «Старыя інструменты Беларусі».Воранаў В. Дудары з-над Дзвіны і Паазер’я.
Запісы і захаванне спадчыны
Відэазапісы Васіля Радзюша былі зробленыя ў 2005 годзе ў вёсцы Івесь падчас святкавання Купалля (аператар Фёдар Грынеўскі). Значную ролю ў зборы і захаванні матэрыялаў адыгралі супрацоўнікі Івесьскай бібліятэкі і краязнаўцы рэгіёна.Воранаў В. Дудары з-над Дзвіны і Паазер’я.
Матэрыялы пра Радзюша апублікаваныя ў кнізе Віталя Воранава Дудары з-над Дзвіны і Паазер’я.
Значэнне
Васіль Радзюш лічыцца адным з ключавых носьбітаў традыцыйнай цымбальнай культуры Глыбоччыны. Ягоная спадчына мае істотнае значэнне для захавання нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі і вывучэння рэгіянальных асаблівасцяў традыцыйнай музыкі.
Крыніцы
Катэгорыя:Народныя музыкі Беларусі Катэгорыя:Цымбалісты Беларусі Катэгорыя:Носьбіты нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі Катэгорыя:Фальклор Глыбоччыны