Бужа́не — лакальная этнаграфічная група ўсходнеславянскага насельніцтва, зафіксаваная ў сярэдзіне XIX стагоддзя на тэрыторыі Заходняга Палесся (сучасная Брэсцкая вобласць). Згадкі пра бужан сустракаюцца ў статыстычных матэрыялах, сабраных па ініцыятыве Рускага геаграфічнага таварыства, а таксама ў працах даследчыкаў таго часу, напрыклад П. Баброўскага, М. Лябёдкіна. Сучасныя этнолагі разглядаюць гэты тэрмін як вынік фіксацыі лакальнай самасвядомасці, вытворнай ад гідроніма Буг.
Гісторыя фіксацыі і статыстыка Галоўнай крыніцай звестак пра бужан сталі «Парафіяльныя спісы 1857—1858 гадоў», сабраныя акадэмікам П. І. Кёпенам. Мясцовыя святары, запаўняючы анкеты пра этнічны склад сваіх прыходаў, вылучылі гэтую групу асобна ад беларусаў, велікаросаў і ўкраінцаў (маларосаў).
Згодна з апублікаванымі ў 1861 годзе падлікамі М. В. Лябёдкіна, агульная колькасць бужан у Гродзенскай губерні складала 5 463 чалавекі. Яны кампактна пражывалі ў двух паветах:
У Брэсцкім павеце — 4 368 чалавек. У Кобрынскім павеце — 1 095 чалавек.
Геаграфічна арэал іх рассялення быў прывязаны да басейна ракі Заходні Буг, што і паслужыла асновай для назвы.
Паходжанне і інтэрпрэтацыя У адрозненне ад такіх «фантомных» этнонімаў таго ж перапісу, як крывічы ці ятвягі, якія былі хутчэй прадуктам кніжнай адукаванасці святароў, назва «бужане» мела пад сабой рэальную глебу ў выглядзе лакальнай ідэнтычнасці. Пра гэта сведчаць заўвагі саміх рэспандэнтаў. Напрыклад, складальнік анкеты з вёскі Зелава Кобрынскага павета адзначыў: «Паходжаннем сваім бужане, доказам чаго служыць месцазнаходжанне іх жыхарства».
Даследчык Гродзенскай губерні П. В. Баброўскі ў сваіх працах таксама згадваў бужан (часам ужываючы варыянт «рушкі» ці «бужане-рушкі»), адносячы іх да карэннага насельніцтва Палесся нароўні з пінчукамі. Ён падкрэсліваў, што іх гаворка («каралеўская гаворка») адрозніваецца як ад беларускай, так і ад украінскай, маючы рысы абедзвюх моў. Баброўскі лічыў іх нашчадкамі старажытнага племені, якое захавала сваю назву дзякуючы ізаляванасці ў балоцістай мясцовасці.
Сучасны этнолаг П. У. Церашковіч разглядае фіксацыю бужан як прыклад захавання рэгіянальнага тыпу самасвядомасці, характэрнага для традыцыйнага грамадства, дзе лакальная прыналежнасць (да мясцовасці ці ракі) дамінавала над шырокай этнічнай ідэнтыфікацыяй.
Крыніцы
Літаратура
Катэгорыя:Заходняе Палессе Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі