У красавіку—маі 2026 года на борце нідэрландскага экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па Паўднёвай Атлантыцы адбылася ўспышка хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому, выкліканая вірусам Андэс. Па даных СААЗ на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.

Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў Аргенціне (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.

Перадгісторыя Судна MV Hondius MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у Антарктыку і Арктыку.

Вірус Андэс Хантавірусы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. Вірус Андэс (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому, выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.

Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.

Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.

Храналогія падзей

Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па Чылі, Уругваі і Аргенціне. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю Неукен, а таксама наведала правінцыю Місьёнес — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.

Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі Вогненная Зямля, з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.

Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) 1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з Ушуаі. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў Антарктыдзе, на Фалклендскіх астравах, Паўднёвай Георгіі, Трыстан-да-Кунья, востраве Святой Алены, востраве Ушэсця і Каба-Вердэ, з канчатковым пунктам на Канарскіх астравах. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.

13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.

24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод іх былі грамадзяне Аўстраліі, Тайваня, Швейцарыі, Вялікабрытаніі, Нідэрландаў і краін Паўночнай Амерыкі.

25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у Яганэсбург; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.

Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця ў ПАР і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю.

Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) 2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з ММСП. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) Германіі: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на Тэнэрыфэ.

4 мая судна ўстала на якар у Праі (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўку і высадку пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.

6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў Амстэрдам праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на Гран-Канарыі для дазапраўкі пасля адмовы Марока ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.

Таксама 6 мая Швейцарыя пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы Цюрыха: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляла сімптомаў, што дадаткова пацвярджала нізкую заразнасць віруса.

Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) 6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.

7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій Марыя Ван Керкхове пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае ўспышку віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.

8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў Жэневе пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі COVID-19.

У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.

Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян Іспаніі на каранцін у ваенным шпіталі ў Мадрыдзе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера

Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.

Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі

11 мая эвакуацыя завершана.

Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая) 12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў Мадрыдзе. У мужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту.

У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc у Неймегене 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая.

Выпадкі захворвання Краіны Пацверджана Падазрэнні Смерці 2 0 2 2 0 1 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0 Усяго 8 2 3

Міжнародная рэакцыя

СААЗ Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар Тэдрас Аданам Гебрэесус ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з COVID-19, паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.

Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымліваючае лячэнне.

Аргенціна 6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, Сенегалу, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.

ЗША