Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху — былы ваенны кантынгент Расіі ў Нагорным Карабаху, які размяшчаўся ў рэгіёне на падставе пагаднення аб спыненні агню, падпісанага лідарамі Азербайджана, Арменіі і Расіі па выніках Другой Карабахскай вайны. Тэрмін знаходжання міратворчага кантынгенту складаў 5 гадоў з моманту падпісання пагаднення (9 лістапада 2020 года), з аўтаматычным прадаўжэннем на чарговы 5-гадовы перыяд, калі ні адзін з бакоў пагаднення не заявіць за 6 месяцаў да заканчэння тэрміну аб намеры спыніць прымяненне дадзенага палажэння. Аднак у красавіку 2024 года пачаўся датэрміновы вывад міратворцаў, які афіцыйна завяршыўся 12 чэрвеня 2024 года.
Расійскі міратворчы кантынгент размяшчаўся ўздоўж былой лініі судакранання ў Нагорным Карабаху і ўздоўж Лачынскага калідора. Штаб камандавання міратворчымі сіламі размяшчаўся ў раёне аэрапорта Хаджалы.
Гісторыя Пасля падпісання пагаднення бакі сталі выконваць рэжым спынення агню па ўсёй лініі судакранання ў Карабаху.
10 лістапада першыя Іл-76 з міратворчым кантынгентам, якія складаўся з падраздзяленняў 15-й асобнай мотастралковай брыгады, вылецелі з аэрадрома Ульянаўск-Усходні з асабовым складам, аўтамабільнай тэхнікай, БТРамі і матэрыяльнымі сродкамі. 11 лістапада падраздзяленні міратворчага кантынгенту ўзялі пад кантроль Лачынскі калідор і ўчастак дарогі Лачын — саўгас «Лысагорскі» (пад вёскай Туршсу) з выстаўленнем часовых наглядальных пастоў. Падраздзяленні 1-га міратворчага батальёна брыгады пасля разгрузкі на аэрадроме Эрэбуні здзейснілі 300-кіламетровы марш, засяродзіўшыся ў раёне Гарыса.
12 лістапада Уладзімір Пуцін падпісаў указ аб парадку працы міратворцаў у Нагорным Карабаху. У гэты ж дзень міратворчы батальён 15-й асобнай мотастралковай брыгады ўвайшоў у горад Сцепанакерт — сталіцу непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі, дзе першапачаткова і размясціўся штаб камандавання міратворчымі сіламі. Да 13 лістапада ў раёне Сцепанакерта і Шушы былі выстаўлены чатыры назіральныя пасады. У цэлым, за трое сутак быў здзейснены 73 самалёты-рэйсы, перавезена 1103 вайскоўцы і 168 адзінак тэхнікі.
З 14 лістапада ў складзе міратворчага кантынгенту фармаваўся, а з 20 лістапада прыступіў да працы «Міжведамасны цэнтр гуманітарнага рэагавання», у задачы якога ўваходзіць забеспячэнне бяспекі пры вяртанні бежанцаў у Нагорны Карабах. У склад цэнтра, акрамя спецыялістаў Мінабароны Расіі, увайшлі аператыўная група МНС Расіі, прадстаўнікі МЗС Расіі, сілы і сродкі пагранічнай службы ФСБ Расіі і прадстаўнікі іншых федэральных органаў выканаўчай улады Расіі. Начальнікам цэнтра прызначаны генерал-маёр Андрэй Волкаў.
Да 15 лістапада расейскія міратворчыя сілы выставілі сем часовых наглядальных пастоў у Лачынскім калідоры (уздоўж дарогі Забух — Лысагорскі — Зарыслы) і 18 наглядальных пастоў у Нагорным Карабаху. Кіраванне расійскімі міратворчымі сіламі ажыццяўляецца з каманднага пункта, разгорнутага ў Сцепанакерце.
23 лістапада 2020 года да размініравання раёнаў Нагорнага Карабаха прыступілі спецыялісты расійскага Міжнароднага супрацьміннага цэнтра.
Быў адбудаваны расійскі ваенны гарадок (на тэрыторыі пабудаваны праваслаўны храм і мячэць).
Са снежня 2022 года Лачынскі калідор быў заблакаваны азербайджанскім бокам. Прадстаўнікі Арменіі неаднаразова абвінавачвалі расійскіх міратворцаў у тым, што яны не выконваюць свае абавязацельствы па забеспячэнні працы калідора.
16 красавіка 2024 года ў азербайджанскіх СМІ з’явілася інфармацыя, што расійскі кантынгент пакідае Азербайджан, а ўжо 17 красавіка прэс-сакратар прэзідэнта Расіі Дзмітрый Пяскоў таксама пацвердзіў гэтую інфармацыю. 12 чэрвеня завяршыўся працэс вываду міратворчага кантынгенту Расіі.
Колькасць і структура Колькасць расійскага міратворчага кантынгенту складала 1960 вайскоўцаў, 90 бронетранспарцёраў, 380 адзінак аўтамабільнай і спецыяльнай тэхнікі, па 4 верталёты Мі-8 і Мі-24 армейскай авіяцыі, 7 БПЛАТонкошкуров В. П., Шигин А. В. Нагорный Карабах: Российская миротворческая операция. // Военная мысль. — 2022. — № 4. — С.44—50.. Аснову склалі вайскоўцы 15-й асобнай мотастралковай брыгады (міратворчай) Цэнтральнай ваеннай акругі.
У складзе міратворчага кантынгенту стаў дзейнічаць Міжведамасны цэнтр гуманітарнага рэагавання, які ўключаў пяць цэнтраў: цэнтр гуманітарнага размініравання; цэнтр прымірэння варагуючых бакоў (у тым ліку аддзел псіхалагічнай працы, тэле- і радыёвяшчальныя станцыі, рэдакцыя газеты «Вестник миротворца»); цэнтр транспартнага забеспячэння; цэнтр медыцынскага забеспячэння; цэнтр гандлёва-бытавога забеспячэння.
Камандуючыя 11 лістапада 2020 — 9 верасня 2021 генерал-лейтэнант Рустам Мурадаў 9 верасня 2021 — 25 верасня 2021 генерал-маёр Міхаіл Касабокаў 25 верасня 2021 — 11 студзеня 2022 генерал-лейтэнант Генадзь Анашкін 11 студзеня 2022 — 25 красавіка 2023 генерал-маёр Андрэй Волкаў 25 красавіка — 3 верасня 2023 генерал-палкоўнік Аляксандр Лянцоў 3 верасня 2023 — 12 чэрвеня 2024 генерал-маёр Кірыл Кулакоў
Страты 17 снежня 2020 года пры размініраванні ўчастка дарогі загінуў афіцэр расійскага міратворчага кантынгенту. 20 верасня 2023 пад абстрэл са стралковай зброі трапіў аўтамабіль УАЗ з расійскімі міратворцамі паблізу населенага пункта Джанятаг, пяцёра міратворцаў загінулі. Генпракуратура Азербайджана заявіла аб гібелі шасці расійскіх міратворцаў: пецярых расстралялі азербайджанскія вайскоўцы, прыняўшы іх аўтамабіль УАЗ за армянскіх фарміраванняў, яшчэ адзін міратворац загінуў і адзін быў паранены ў выніку абстрэлу «Камаза», за гэтую гібель адказнасць Азербайджан усклаў на праціўніка. Пры абстрэле расійскіх вайскоўцаў загінуў намеснік камандуючага падводнымі сіламі Паўночнага флоту Іван Коўган, які быў намеснікам камандзіра міратворчага кантынгенту. 21 верасня прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў прынёс свае прабачэнні за гібель расійскіх міратворцаў. 11 снежня 2023 года ў дарожна-транспартным здарэнні з бронетранспарцёрам БТР-82 загінуў 1 і былі траўмаваныя 2 міратворцы.
Крытыка Як адзначаў Аляксандр Атасунцаў, міратворцы сталі намінальнай, але не рэальнай абаронай армянскага насельніцтва рэгіёну.
За час знаходжання міратворцаў у Карабаху дзеянні кантынгенту былі ахарактарызаваны як вельмі неэфектыўныя. Міратворцы не змаглі разблакаваць Лачынскі калідор — адзіную дарогу з Арменіі ў Карабах, закрытую Азербайджанам у парушэнне трохбаковых дамоўленасцяў. У выніку гэта прывяло да блакады Нагорнага Карабаха і гуманітарнай катастрофы (недахоп харчавання, адсутнасць электрычнасці, водазабеспячэння, газу, медыкаментаў і прадуктаў першай неабходнасці). Акрамя гэтага міратворчы кантынгент, абмежаваўшыся функцыяй назіральнікаў, не змог перашкодзіць нападу на НКР. У выніку пасля амаль года знаходжання ў блакадзе і якая рушыла за гэтым вераснёўскай ваеннай аперацыі Азербайджана, разам з запалохваннем армян з боку Баку, адбыўся выхад мясцовага армянскага насельніцтва з Карабаха.
Крыніцы
Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжойКатэгорыя:Карабахскі канфлікт