Водпуск металуВодпуск металу — аперацыя , якая заключаецца ў награванні загартаваных сталей да тэмператур, якія не перавышаюць тэмпературу ўтварэння (Ас1), вытрымцы пры гэтых тэмпературах для пераўтварэння загартаванага ў больш раўнаважныя структуры і наступнага астуджэння. Вынікам водпуску становіцца памяншэнне крохкасці і павышэнне пластычнасці металу.
У адрозненне ад прадуктаў раскладання пераахалоджанага аўстэніту (, ), якія маюць пласціністую форму , прадукты раскладання мартэнсіту пры награванні (сарбіт водпуску, траастыт водпуску) маюць крупчастую форму цэментыту, таму, пры іншых роўных умовах, яны характарызуюцца больш высокай ударнай вязкасцю і на стомленасць
Асноўным параметрам рэжыму водпуску, які вызначае структуру, а значыць, уласцівасці сталі і выкарыстання водпуску, з’яўляецца тэмпература. Па тэмпературы нагрэву адрозніваюць наступныя віды водпуску:
нізкатэмпературны (нізкі) водпуск, якое праводзяць у інтэрвале тэмператур 150—250 °C для атрымання структуры мартэнсіту водпуску і частковага прыбірання гартавальных . Пасля нізкатэмпературнага водпуску нязначна павялічваецца вязкасць сталі без прыкметнага зніжэння цвёрдасці (58-63 HRC для сталей з утрыманнем вугляроду 0,6-1,3 %) і зносаўстойлівасці. Выкарыстоўваецца для рэжучага, вымяральнага інструменту, штампаў халоднага дэфармавання, , вырабаў пасля , цэментацыі; сярэднетэмпературны (сярэдні) водпуск праводзяць у інтэрвале 350—450 °C для прыбірання гартавальных напружанняў і ўтварэння структуры траастыту водпуску, якая мае высокую пругкасць, трываласць, рэлаксацыйную стойкасць і у межах 40-50 HRC. Яго выкарыстоўваюць для рысор, спружын, штампаў гарачага дэфармавання; высокатэмпературны (высокі) водпуск праводзяць у інтэрвале тэмператур 500—650 °C для амаль поўнага прыбірання гартавальных унутраных напружанняў і ўтварэння структуры сарбіту водпуску, што забяспечвае найлепшае паяднанне высокай ударнай вязкасці, мяжы трываласці з дастатковай моцнасцю і цвёрдасцю (каля 25 HRC). Гартаванне з высокім водпускам называюць . Паляпшэнне выкарыстоўваюць для канструкцыйных сталей, з якіх вырабляюць дэталі, якія працуюць ва ўмовах дзеяння значных дынамічных і зменных нагрузак.
Працягласць вытрымкі падчас водпуску залежыць у першую чаргу ад тэмпературы водпуску і памераў вырабаў. Яна павялічваецца з павелічэннем памеру вырабу і зніжэннем тэмпературы водпуску і змяняецца ў асноўным у дыяпазоне ад 1 да 5 гадзін.
Хуткасць астуджэння ў першую чаргу ўплывае на ўнутраныя напружанні. Таму падчас працэсу водпуску вырабы, асабліва складанай формы, з легаваных сталей пераважна астуджаць павольна — у паветры, каб паменшыць унутраныя напружанні і пазбегнуць рызыкі іх выгібу. Аднак у некаторых выпадках некаторыя прадукты патрабуюць хуткага астуджэння, напрыклад:
Спружыны астуджаюцца ў вадзе для павелічэння сціскальных напружанняў у павярхоўным пласце, што павялічвае мяжу трываласці, супрацьдзейнічаючы ўтварэнню і распаўсюджванню расколін ад стомленасці; Дэталі з легаваных сталей, схільных да зваротнай водпускнай крохкасці, хутка астуджаюцца падчас высокатэмпературнага водпуску, каб перашкодзіць развіццю водпускнай крохкасці і пазбегнуць абкрохчвання.
Крыніцы
Літаратура
Термічна обробка металів [Текст]: [навч. посіб.] / А. В. Мохорт, М. Г. Чумак — К.: Либідь, 2002. — 512 c. — ISBN 966-06-0212-Х Технологія конструкційних матеріалів і матеріалознавство. Практикум [Текст]: [навч. посіб. для студ. вищ. навч. закл. за напрямом «Інж. механіка»] / В. В. Попович, А. І. Кондир, Е. І. Плешаков та ін. — Львів: Світ, 2009. — 551 c. — ISBN 978-966-603-401-7 Матеріалознавство [Текст]: підручник / [Дяченко С. С., Дощечкіна І. В., Мовлян А. О., Плешаков Е. І.]; ред. С. С. Дяченко ; Харківський нац. автомобільно-дорожній ун-т. — Х. : ХНАДУ, 2007. — 440 с. — ISBN 978-966-303-133-0 Хільчевський В. В. Матеріалознавство і технологія конструкційних матеріалів: Навчальний посібник. К.: Либідь, 2002. — 328с. — ISBN 966-06-0247-2 Лахтин Ю. М. Основы металловедения. — М.: Металлургия, 1988. — 320с. Будник А. Ф. Типове обладнання термічних цехів та дільниць: Навчальний посібник.] — Суми: Вид-во СумДУ, 2008. — 212 с. — ISBN 978-966-657-185-7
Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання Катэгорыя:Матэрыялазнаўства