Уяўле́нне — псіхічны працэс стварэння новых вобразаў, ідэй або ўяўленняў на аснове мінулага вопыту, успрымання і памяці. Уяўленне дазваляе чалавеку мадэляваць сітуацыі, якія яшчэ не адбыліся, прагназаваць будучыню і ствараць аб’екты, якіх няма ў рэальнасці.
Уяўленне з’яўляецца падмуркам для творчасці, мыслення і прагназавання.
Функцыі ўяўлення У псіхалогіі вылучаюць наступныя асноўныя функцыі ўяўлення: Гнасеалагічная (пазнавальная) — удзельнічае ў працэсе пазнання свету праз стварэнне гіпотэз і разумовых мадэляў. Мэтапакладанне і планаванне — дазваляе прадбачыць вынікі працы да яе пачатку і будаваць план дзеянняў. Рэгулятыўная — дапамагае чалавеку кіраваць сваімі псіхічнымі станамі і паводзінамі (напрыклад, праз візуалізацыю поспеху). Ахоўная (псіхатэрапеўтычная) — здымае псіхалагічнае напружанне і стрэс праз сыход у свет фантазій або мастацкую творчасць.
Класіфікацыя Паводле ступені наўмыснасці і актыўнасці чалавека ўяўленне падзяляюць на: Пасіўнае (адвольнае або неадвольнае): Неадвольнае — вобразы ўзнікаюць самі па сабе, без удзелу волі (напрыклад, сновішчы, станы трызнення або галюцынацыі). Адвольнае — наўмыснае стварэнне вобразаў, не звязаных з дзейнасцю (мроі, фантазіі). Актыўнае (мэтанакіраванае): Рэпрадуктыўнае (адтваральнае) — стварэнне вобразаў паводле гатовага апісання (напрыклад, пры чытанні кнігі, вывучэнні карты). Прадуктыўнае (творчае) — самастойнае стварэнне цалкам новых вобразаў, якія пасля ўвасабляюцца ў прадукты культуры, мастацтва ці навукі.
Філасофскі аспект У філасофіі і эпістэмалогіі (тэорыі пазнання) уяўленне разглядаецца як злучальнае звяно паміж пачуццёвым успрыманнем і абстрактным мысленнем. Такія філосафы, як Імануіл Кант, надавалі ўяўленню (ням. Einbildungskraft) ключавую ролю ў працэсе сінтэзу пачуццёвых даных у цэласныя веды.
Адрозненне ад падобных паняццяў У беларускай навуковай мове важна адрозніваць тэрміны, якія часам блытаюць: Уяўленне (як працэс) — акт стварэння вобразаў у свядомасці (англ. imagination). Уяўленне (як вынік, навочнасць) — канкрэтны вобраз прадмета або з’явы, які захаваўся ў памяці з мінулага (напрыклад: «у мяне засталося ўяўленне пра гэты горад»). Фантазія — форма ўяўлення, якая характарызуецца стварэннем незвычайных, часта нерэальных або казачных вобразаў.
Гл. таксама Мысленне Творчасць (крэатыўнасць) Інтуіцыя Фантазія
Крыніцы
Катэгорыя:Псіхічныя працэсы Катэгорыя:Псіхалогія Катэгорыя:Тэорыя пазнання