Карваш, парэнч (ад венгерскага karwos, па- персідску bazuband, анг. - bracer) — гэта тып ахоўнага даспеху пласціністага наруча ў форме лыжкі ўсходняга паходжання.
Карвашы маюць выгляд лістападобнай, выпуклай пласцінкі, т. зв. лыжка, абараняючы перадплечча ад локця да запясця. Яны часта былі абсталяваны лапай (пальчаткай), якая абараняла руку, часам — другой пласцінай, якая абараняла ўнутраны бок перадплечча, напрыклад, у індзійскіх наручах. Рукавіцы былі зроблены з тканіны, пакрытыя звонку кальчугай. Персідскія карвашы звычайна мелі ўнутры адна- або двухчасткавы бранзалет, які выкарыстоўваўся для мацавання іх да рукі.
Наручы (базубанд) з'яўляюцца ў Персіі ў VIII стагоддзі. у якасці пласціністага ўзмацнення пласціністай брані. Пазней іх выкарыстоўвалі ў якасці дапаўнення да кальчугі або іншых мяккіх даспехаў, такіх як бехтэры і даспехі «чатырох люстэркаў». У Індыі і Персіі часта выкарыстоўваўся адзін правы наруч, а шчыт абараняў левае перадплечча.
Наручы лучнікаў
Іншым накірункам развіцця ахова рук лучнікаў ад удара цяцівы. Лічыцца, што каменныя наручныя ахоўныя прылады (пласцінкі) з магіл культуры кубкаў еўрапейскага бронзавага веку былі часткай скураных наручаў для стральбы з лука. Аднак скура у пахаваннях тлее і звычайна пласцінкі знаходзяць на вонкавым боку рукі, дзе былі б больш прыкметныя. У многіх з іх толькі дзве адтуліны, што абцяжарвала іх надзейнае мацаванне да рукі, а некаторыя маюць выступаючыя заклёпкі, якія маглі б зачапіцца за цяціву лука і зрабіць іх непрыдатнымі для выкарыстання. Калі падобныя пласцінкісустракаюцца ў курганах, яны заўсёды знаходзяцца ў цэнтральнай першаснай магіле, месцы, якое, як мяркуюць, прызначана для кіраўнікоў сем'яў і іншых важных асоб. Яны маглі быць сімваламі статусу, доблесці ў паляванні або вайне. Таксама было знойдзена некалькі наручных прылад з золата або бурштыну; навукоўцы лічаць, што яны выкарыстоўваліся хутчэй для дэкаратыўнага, чым для функцыянальнага выкарыстання.
Еўрапейскія латныя наручы
Еўрапейскія наручы шыннага тыпу сустракаюцца ў археалагічных знаходках, якія адносяцца яшчэ да часу Вендзельскай эпохі. Ужываліся яны і на Русі. Падобныя наручы складаліся з шэрагу доўгіх і вузкіх слабавыгнутых жалезных пласцін прыкладна 30×1 см, якія, па ўсёй верагоднасці, прышываліся да асновы ўнахлёст.
У Еўропе з'яўленне наручаў звязана з усходнім уплывам. Каля 1230 года там з'яўляецца пласціністая абарона рук, у 1250-1260 з'яўляюцца наручы трубчастага тыпу, а ў першай палове XIV стагоддзя - шарнірныя наручы. Найбольш ранняй знаходкай такога тыпу з'яўляюцца наручы з Борнхольма (XIV ст.).
На Русі выкарыстанне і вытворчасць шарнірных трубчастых наручэй пачынаецца каля 1200 года. Хутчэй за ўсё, яно звязана з уплывам суседніх цюркаў. Сярод археалагічных знаходак, звязаных з мангольскімі паходамі на Русь, маюцца наруч з Сахнаўкі ў Сярэднім Падняпроўі і наручы з майстэрні Гомія. Па канструкцыі яны адрозніваюцца ад пазнейшых наручаў толькі меней выгнутай формай. Наручы рабіліся з чырвонага булата, сталі, жалеза, гладкія і кантаваныя, наводзіліся золатам і ўпрыгожваліся каштоўнымі камянямі.
Пазней у Еўропе ўдасканаленне наручай і панажаў прывяло да з'яўлення латной абароны. Таму наручы становяцца элементам латаў паміж налакотнікам і латной пальчаткай або рукавіцай. Аднак у дадзеным выпадку карвашам завуць увесь "рукаў", а яго частка ад пэндзля да локця - ніжняй трубкай наруча.
Як і ў Заходняй Азіі, ва Ўсходняй Еўропе шарнірныя трубчастыя наручы выкарыстоўваліся як асобны элемент даспеха. Канструктыўна яны належалі да аднаго тыпу базубандаў. Яны забяспечваліся падшэўкай, часам - кальчужнай рукавіцай. Наручы шляхетных людзей упрыгожваліся гравіроўкай, срэбрам, золатам, часам - каштоўнымі камянямі і звычайна насіліся разам з люстэркам; часам маглі яны кавацца з дамаскай сталі. У Маскоўскай Русі наручы часта сустракаліся ў памеснай конніцы.
У ВКЛ як натуральнай спадчыніцы вайсковай традыцыі русі, Польшчы і Рэчы Паспалітай наручы насілі кавалерысты ў камплекце з кірасай. Наручы усходняга тыпу уласна "карвашы" пачалі распаўсюджаным элементам кавалерыйскіх даспехаў у XVII і XVIII стагоддзях. Іх выкарыстоўвалі гусары у складзе камплектаў пласціністых (бляхавых) і мяккіх даспехаў (у тым ліку карацэнаў ); гусарскія наручы звычайна не маюць рукавіц і маюць больш простую форму. Браняваныя кавалерыйскія наручы часта былі густа упрыгожаныя і звычайна абсталяваныя лапамі. У XVII ст. пад "польскім" уплывам такі камплект з'явіўся і ў іншых краінах Еўропы. Часам даўжыня верхняй часткі наручаў рабілася больш за норму, тады яна заходзіла за локаць.
Зноскі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі