Вера — прызнанне чаго-небудзь за ісціну, часта — без папярэдняй фактычнай або лагічнай праверкі, адзіна ў сілу ўнутранага, суб’ектыўнага няўхільнага пераканання, якое не мае патрэбы для свайго абгрунтавання ў доказах, хоць часам і шукае іх.
Вера можа ўплываць на паводзіны чалавека, абумоўліваць яго перакананні і матывы дзейнасці. Вера ў магчымасць прадухілення ядзернай вайны, заснаваная на агульначалавечым імкненні да захавання жыцця на Зямлі, заахвочвае людзей да такіх дзеянняў, якія, на іх думку, могуць прадухіліць знішчэнне чалавецтва. Такім чынам, вера — гэта эмацыянальныя, зацікаўленыя адносіны чалавека да тых уяўленняў і ідэй, якія адлюстроўваюць жаданую рэчаіснасць. У большасці рэлігійных вучэнняў вера — цэнтральная светапоглядная пазіцыя і адначасова псіхалагічная ўстаноўка, якая трактуецца як унутраны стан чалавека. У іўдаізме, хрысціянстве і ісламе паняцце «вера» амаль супадае з паняццем «рэлігія» (выразы «хрысціянская вера» і «хрысціянская рэлігія» выкарыстоўваюцца як сінонімы).
У філасофіі І.Канта вера пераасэнсоўваецца як пазіцыя розуму, які прымае тое, што з’яўляецца лагічна недаказальным, але неабходным для абгрунтавання маральнага імператыву. Яна можа станоўча або адмоўна ўздзейнічаць на грамадскія працэсы, развіццё асобы. Лепш верыць у сапраўднае, чым у лжывае ці ілюзорнае ўяўленне. Так, маленькія дзеці схільныя верыць, што іх бацькі — лепшыя людзі ў свеце і таму заслугоўваюць пераймання. Дадатнае ўздзеянне веры будзе забяспечана толькі ў тым выпадку, калі дарослыя будуць сапраўды вартыя таго, каб стаць прыкладам для іншых. Другім момантам веры з’яўляюцца інтарэсы, з якімі яна звязана. Прагрэсіўныя, высокамаральныя, гуманістычныя інтарэсы станоўча ўплываюць на веру. Калі ж вера вызначаецца рэакцыйнымі, ганебнымі, карыслівымі інтарэсамі, то яна будзе перашкаджаць прагрэсу грамадства і ўдасканаленню чалавека.
Вераванне
Ве́раванне — перакананасць, упэўненасць у рэальнасці і праўдзівасці пэўных рэлігійных уяўленняў, ідэй, поглядаў або звышнатуральных сіл, якая не патрабуе лагічных ці эмпірычных доказаў. У шырокім сэнсе — сістэма рэлігійных ці міфалагічных поглядаў пэўнай чалавечай супольнасці, звязаная з яе культурай і традыцыямі (напрыклад, старажытныя вераванні, традыцыйныя вераванні).
У рэлігіязнаўстве і сацыялогіі вераванне з’яўляецца базавым элементам рэлігійнай свядомасці і адным з галоўных кампанентаў рэлігіі.
Традыцыйна ў гісторыі чалавецтва вылучаюць некалькі гістарычных формаў ранніх вераванняў: Анімізм — вера ў існаванне душы і духаў, якія насяляюць і кіруюць усім навакольным светам. Татэмізм — вера ў звышнатуральную роднасць паміж групай людзей (родам) і пэўным відам жывёл, раслін ці прадметаў. Фетышызм — надзяленне неадушаўлёных прадметаў (фетышаў) магічнымі або звышнатуральнымі ўласцівасцямі. Магія — вера ў магчымасць уплываць на людзей, жывёл ці прыродныя з’явы праз спецыяльныя рытуалы і дзеянні.
З развіццём грамадства раннія вераванні трансфармаваліся ў больш складаныя сістэмы: Політэізм (шматбожжа) — вера ў існаванне мноства багоў (напрыклад, Язычніцтва). Манатэізм (адзінабожжа) — вера ў аднаго Творцу і Бога (Хрысціянства, Іслам, Іўдаізм).
У беларускай мове і рэлігіязнаўчай тэрміналогіі паняцці «вера» і «вераванне» блізкія, але маюць адрозненні: Вера — гэта суб’ектыўны ўнутраны стан чалавека, яго псіхалагічнае і духоўнае стаўленне да звышнатуральнага або ідэалаў. Вераванне — гэта больш аб’ектывізаваны, канкрэтны змест гэтай веры (дагматы, міфы, уяўленні пра будову свету і сутнасць багоў), які часта з’яўляецца супольным для цэлай групы людзей.
Да прыняцця хрысціянства, на землях сучаснай Беларусі панавалі славянскія язычніцкія вераванні. Яны ўключалі ў сябе шанаванне прыродных стыхій, культ продкаў (Дзяды) і веру ў пантэон багоў (Пярун, Вялес, Дажбог і інш.).
Многія элементы старажытных вераванняў не зніклі цалкам, а трансфармаваліся і ўвайшлі ў народнае хрысціянства (Сінкрэтызм), праявіўшыся ў такіх святах і абрадах, як Каляды, Гуканне вясны, Купалле і Багач.
Гл. таксама Давер Рэлігія Атэізм Ітсізм Тэізм Дэізм Фанатызм Пазітывізм Рацыяналізм Ірацыяналізм
Крыніцы
Літаратура Гісторыя рэлігій на Беларусі: Вучэбны дапаможнік / Пад рэд. В. В. Старосценкі. — Мн., 2000. Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
Спасылкі