Выява:Roche limit (far away sphere).svg Набліжэнне «вадкага» спадарожніка: на вялікай адлегласці ад цэнтральнага цела форма спадарожніка амаль сферычная.Выява:Roche limit (tidal sphere).svg Пры набліжэнні да мяжы Роша спадарожнік дэфармуецца прыліўнымі сіламі.Выява:Roche limit (ripped sphere).svg На адлегласці, роўнай мяжы Роша прыліўныя сілы і сілы самагравітацыі ураўноўваюцца, любая няўстойлівасць прыводзіць да разбурэння спадарожніка.Выява:Roche limit (top view).svg Арбітальныя хуткасці залежаць ад радыусу арбіты (паказаны чырвонымі стрэлкамі), таму пры разбурэнні спадарожніка часціцы, якія складалі яго, размяркоўваюцца ўздоўж яго арбіты.Выява:Roche limit (ring).svg Праз некаторы час з рэштак спадарожніка фарміруецца кольца.
Мяжа Роша — радыус кругавой арбіты спадарожніка, які абарочваецца вакол нябеснага цела, на якім прыліўныя сілы, выкліканыя гравітацыяй цэнтральнага цела, роўныя сілам самагравітацыі спадарожніка.
Існаванне такой мяжы было паказана ў 1848 Эдуардам Рошам, які разлічыў гэту мяжа для вадкіх спадарожнікаў; на падставе гэтага разліку Рош выказаў здагадку, што кольцы Сатурна складаюцца са мноства невялікіх часціц, якія абарочваюцца незалежна.
Мяжа Роша ў нябеснай механіцы і планеталогіі
Звычайна следствам існавання мяжы Роша завуць той факт, што спадарожнікі з нулявой уласнай трываласцю, якія абарочваюцца на арбітах ніжэйшай за мяжу Роша, няўстойлівыя і руйнуюцца прыліўнымі сіламі: прыкладам такога разбурэння можа служыць фрагментацыя каметы Шумейкера — Леві-9 пры яе праходжанні 7 ліпеня 1992 унутры мяжы Роша Юпітэра.
Аднак, значна больш істотным для астрафізікі і планеталогіі з'яўляецца «адваротная» выснова: унутры сферы з радыусам, меншым за мяжу Роша, немагчыма гравітацыйная кандэнсацыя рэчыва з утварэннем адзінага цела (спадарожніка): кольцы Сатурна размешчаны ўнутры мяжы Роша і складаюцца, мяркуючы па ўсім, з матэрыі, якая захавалася з ранніх стадый фарміравання Сонечнай сістэмы.
Межы Роша для «цвёрдага» і «вадкага» спадарожнікаў Пры набліжэнні «цвёрдага» сферычнага спадарожніка, гэта значыць пры ўмовах пагарджання яго прыліўной дэфармацыяй і кручэннем, мяжа Роша залежыць ад радыуса цэнтральнага цела і адносіны шчыльнасцей цэнтральнага цела і спадарожніка :
Пры набліжэнні «вадкага» несферычнага спадарожніка, форма якога вызначаецца прыліўнымі сіламі, мяжа Роша павялічваецца амаль у 2 разы:
Больш дакладна, улічваючы несферычнасць цэнтральнага цела і масу спадарожніка:
дзе c - рознасць радыусаў цэнтральнага цела на экватары і полюсе.
Адносіны радыусаў арбіт да межаў Роша для спадарожнікаў планет Сонечнай сістэмы Усе колькі-небудзь буйныя спадарожнікі планет Сонечнай сістэмы маюць радыусы арбіт, якія перавышаюць адпаведныя ім межы Роша, хоць, як бачна з табліцы, шмат якія са спадарожнікаў маюць радыусы арбіты меншыя за адпаведныя межы Роша для «вадкага» спадарожніка.
Цэнтральнае цела Спадарожнік Радыусы арбіт і межы Роша «цвёрды» «вадкі» Сонца Меркурый 104:1 54:1 Зямля Месяц 41:1 21:1 Марс Фобас 172 % 89 % Дэймас 451 % 233 % Юпітэр Метыда 186 % 93 % Адрастэя 220 % 110 % Альматэя 228 % 114 % Феба 260 % 129 % Сатурн Пан 174 % 85 % Атлас 182 % 89 % Праметэй 185 % 90 % Пандора 185 % 90 % Эпіметэй 198 % 97 % Уран Кардэлія 155 % 79 % Афелія 167 % 86 % Б'янка 184 % 94 % Крэсіда 192 % 99 % Нептун Наяда 140 % 72 % Таласа 149 % 77 % Дэспіна 153 % 78 % Галатэя 184 % 95 % Ларыса 220 % 113 % Плутон Харон 14:1 7,2:1
Гл. таксама Поласць Роша Прыліўныя сілы
Спасылкі Frequently Asked Questions About Saturn’s Rings (NASA JPL)
Катэгорыя:Астрафізіка Катэгорыя:Гравітацыя Катэгорыя:Навука пра космас