Абеліск — гераічнаяВасиль Быков. Повести «Обелиск» и «Сотников». Издательство «Детская литература», Москва, 1988. Предисловие Игоря Дедкова «Уроки мужества», стр. 6. ISBN 5-08-001106-8. аповесць беларускага пісьменніка Васіля Быкава, створаная ў 1971 годзе. У 1974 годзе за «Абеліск» і аповесць «Дажыць да світання» Быкаў быў ганараваны дзяржпрэміяй СССР. У 1976 аповесць была экранізавана.

Асноўныя персанажы Апавядальнік, імя якога не называецца. Алесь Іванавіч Мароз — сельскі настаўнік, павешаны немцамі падчас акупацыі Беларусі. Цімафей Цітавіч Ткачук — былы настаўнік і партызан, пенсіянер.

Сюжэт

Герой аповесці прыязджае на пахаванне вясковага настаўніка Паўла Міклашэвіча, з Якім быў шапачна знаёмы. Міклашэвіча вельмі любілі дзеці, ды і ўсе жыхары ўспамінаюць з вялікай павагай. Аднак на памінках выступае былы настаўнік Ткачук, які патрабуе ўспомніць пра нейкага Мароза і не знаходзіць адабрэння. Па дарозе дадому галоўны герой распытвае Ткачука пра Мароза, спрабуючы зразумець, якое дачыненне той мае да Міклашэвіча. Ткачук расказвае, што Алесь Іванавіч Мароз быў звычайным настаўнікам, ён вучыў і Міклашэвіча. Мароз клапаціўся пра хлопцаў так, быццам яны былі яго ўласнымі дзецьмі: праводзіў дадому позна ўвечары, заступаўся перад начальствам, стараўся па меры сіл папоўніць школьную бібліятэку, займаўся самадзейнасцю, двум дзяўчынкам купіў чаравікі, каб яны зімой маглі хадзіць у школу, а Міклашэвіча, які баяўся бацькі, пасяліў у сябе дома. Мароз казаў, што стараецца зрабіць рабят сапраўднымі людзьмі.

Падчас Другой сусветнай вайны тэрыторыю Беларусі акупавалі нямецкія войскі, і Ткачук уступіў у партызанскі атрад. Мароз жа застаўся з дзецьмі, таемна дапамагаючы партызанам, пакуль адзін з вяскоўцаў, які стаў паліцаем, не пачаў нешта падазраваць і не зладзіў у школе вобыск і допыт. Вобыск вынікаў не даў, але адданыя Марозу хлопцы вырашылі адпомсціць. Невялікая група, уключаючы самога Міклашэвіча, якому тады было 15 гадоў, падпілавалі апоры каля моста, дзе павінна была праязджаць машына з шэфам паліцыі па мянушцы Каін. Ацалелыя паліцаі, выбіраючыся з вады, заўважылі ўцекачоў хлапчукоў, якія неўзабаве апынуліся ў палоне ў немцаў. Толькі Марозу атрымалася прайсці да партызанаў. Немцы абвясцілі, што калі Мароз здасца ім, яны адпусцяць хлопчыкаў і дзяўчат. Ён добраахвотна здаўся немцам, каб падтрымаць вучняў у турме. Калі іх вялі на пакаранне смерцю, Мароз дапамог збегчы Міклашэвічу, адцягваючы ўвагу канваіраў. Аднак канваір падстрэліў Міклашэвіча, бацька выхадзіў яго, але ён потым хварэў усё жыццё. Хлопцаў і Мароза павесілі. У гонар дзяцей паставілі абеліск, а вось справа Мароза не лічыцца подзвігам — ён не забіў ніводнага немца, наадварот, запісаны як той, хто здаўся ў палон.

Мастацкія асаблівасці

Гераізм Аповесць пабудавана па схеме «апавяданні ў апавяданні» і адносіцца да кірунку гераічнай — адзін з асноўных персанажаў аповесці Алесь Мароз паступае сапраўды гераічна, не паспрабаваўшы выратавацца, бо для яго ў сітуацыі, якая склалася, іншага годнага выхаду не было, бо гэты ўчынак не суадносіўся з нейкімі адцягненымі правіламі паводзін, а наадварот — з яго разуменнем чалавечага і настаўніцкага доўгу.

Аповесць адлюстроўвае годнае жыццё годных высакародных людзей, якія ў сваёй сутнасці не могуць здрадзіць сабе і сваім прынцыпам; адлюстроўвае тыя невядомыя подзвігі і гераізм, якія не былі занесены ва ўзнагародныя лісты і адзначаны абеліскамі: Гэта — малая часціца сапраўды народнага супраціўлення ворагу ў гады вайны, гэта мастацкі вобраз чалавечай адмовы жыць па-воўчы, па законах фашысцкага «новага парадку» У той жа час і вучні Мароза — юныя хлопчыкі, як усе чыстыя і сур’ёзныя хлопчыкі усіх часоў, не ўмеюць разлічваць у сваіх учынках і зусім не чуюць перасцярог свайго розуму, яны, перш за ўсё, дзейнічаюць — неразважліва, і таму трагічна.

Выданні У 1988 маскоўскім выдавецтвам «» ў серыі «Библиотека юношества» твор быў выдадзены сумесна з іншай аповесцю — «Сотнікаў» (240 старонак, з ілюстрацыямі Г. Паплаўскага, перакладчык Рыгор Куранёў, ISBN 5-08-001106-8).

Літаратура Шаломская, І. У. Стылізацыя змешанага маўлення ў аповесці В. Быкава «Абеліск», 2011

Спасылкі Поўны тэкст на Беларускай палічцы.

Катэгорыя:Кнігі 1971 года Катэгорыя:Кнігі пра Вялікую Айчынную вайну Катэгорыя:Творы Васіля Быкава