Асла́н (Халід) Аліевіч Масха́даў (; ) — ваенны і дзяржаўны дзеяч непрызнанай Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя (ЧРІ). У пачатку 1990-х браў удзел у стварэнні і кіраваў баявымі дзеяннямі баевікоў супраць федэральных сіл; са студзеня 1997 па сакавік 2005 — прэзідэнт ЧРІ.
Забіты 8 сакавіка 2005 года падчас спецаперацыі ФСБУбит Аслан Масхадов // «Коммерсантъ», № 40 (3124) от 09.03.2005Уничтоженные чеченские боевики. Справка // РИА «Новости», 9 марта 2005.
У 1969 годзе паступіў на вучобу ў Тбіліскае вышэйшае артылерыйскае вучылішча. Далей служыў у савецкім войску, як у самім СССР, так і за яго межамі (у Венгрыі). Быў начальнікам штабу і ракетных войскаў Віленскага гарнізона, якім загадваў беларускі генерал Валерый Фралоў. Браў удзел у паходзе на віленскае тэлебачанне ў 1991 годзе. Выйшаў у адстаўку ў 1992 годзе. Меў чын — палкоўніка арміі СССР.
У выраку Вярхоўнага суда Паўночнай Асеціі па справе , адзінага ўдзельніка , які выжыў, утрымваецца сцвярджэнне пра дачыненне Масхадава да дадзенага акта тэрарызмуСуд также посчитал, что нападение на школу в Беслане и захват заложников планировались «по указанию Масхадова и Басаева для оказания давления на федеральные органы власти с целью вывода войск из Чеченской республики». .
Біяграфія Нарадзіўся ў сяле Шакай Асакараўскага раёна Карагандзінскай вобласці Казахскай ССР, куды яго сям’я была дэпартавана ў 1944 годзе. Выхадзец з .
У 1957 годзе (паводле іншых дадзеных — у 1959 годзе) пасля рэабілітацыі чачэнскага і інгушскага народаў разам з сям’ёй вярнуўся ў Чачню, у сяло Чачэна-Інгушскай АССР. У 1966 годзе ўступіў ва УЛКСМ. У 1968 годзе скончыў 10 класаў сярэдняй школы ў сяле Надцерачнае.
Навучанне і вайсковая служба У 1969 годзе паступіў у Тбіліскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча, якое скончыў у 1972 годзе. Потым у 1972—1978 гадах служыў у Далёкаўсходняй ваеннай акрузеМуса Мурадов, Алла Барахова, Николай Гулько. Из-под Чечни достали // Коммерсант-Власть, 14.03.2005. — № 10 (613) ў в/ч 20119Феськов В. И., Калашников К. А., Голиков В. И. Советская армия в годы «холодной войны» (1946—1991). — Томск: Изд-во Том. ун-та, 2004. — ISBN 5-7511-1819-7, дыслакаванай у сяле на беразе возера ХанкаКонстантин Сизиков. Ханкайский взлёт Аслана Масхадова // Ежедневные новости (Владивосток), 17.06.2005.. Займаў пасады камандзіра агнявога ўзвода, камандзіра батарэі, начальніка штаба артылерыйскага дывізіёна і намесніка камандзіра дывізіёна. Член Камуністычнай партыі Савецкага Саюза з 1972 годаМоя политика: Россия: ПОМНИТЬ и НЕНАВИДЕТЬ ВЕЧНО — ЛИБЕРАЛЬНЫЕ (жидовские) МОРДЫ ВРАГОВ РОССИЯН ! (видео) . У 1978 годзе паступіў у Ленінградскую , якую ў 1981 годзе скончыў з адзнакай. Паводле дакументаў, у акадэміі ён лічыўся , а аднакурснікі клікалі яго АлегамАлёна Бобрович. Главарь боевиков подавлял восстание в Литве // Комсомольская правда (Санкт-Петербург), 10.03.2005.. Яны адзначалі, што ён тады не прытрымліваўся мусульманскай веры і быў неабыякавы да спіртнога.
Потым у 1981 годзе быў скіраваны ў Паўднёвую групу войскаў (г. Кечкемет, Венгрыя), дзе паслядоўна займаў пасады камандзіра дывізіёна, начальніка штаба палка, а потым — камандзіра 198-га самаходнага артылерыйскага палка 19-й гвардзейскай танкавай дывізіі, у якой займаў пасаду начальніка штаба 407-ы гвардзейскага самаходнага артылерыйскага ордэнаў Багдана Хмяльніцкага і Аляксандра Неўскага палка, г. .
Паводле сведчанняў калег, яго полк неаднаразова ўзнагароджваўся пераходным сцягам Вайсковага Савета акругіМасхадов: Голубь мира или ворон раздора? // Подробности. UA.
Служба ў Літве З 1986 года — камандзір 379-га самаходнага артпалка 107-й мотастралковай дывізіі (г. Вільня, Літоўская ССР). Яго полк быў лепшым у Прыбалтыйскай ваеннай акрузе, у ім адсутнічала , жонак афіцэраў запрашалі на заняткі і быў створаны жансавет.
У 1989 годзе часць пад камандаваннем Масхадава стала першай у дывізіі, а ў 1990 годзе прызнана лепшай у Прыбалтыйскай ваеннай акрузе па баявой і палітычнай падрыхтоўцы.
У 1990 годзе прызначаны начальнікам артылерыі дывізіі, абраны сакратаром партыйнага камітэта і старшынём афіцэрскага сходу. З 1991 года камандаваў штабам ракетных войскаў і артылерыі Віленскага гарнізона, якім загадваў беларускі генерал Валерый Фралоў. Яго салдаты прыкрывалі захоп АМАПам віленскага тэлецэнтра, але непасрэдна ў штурме не бралі ўдзел. Сам Масхадаў за два дні да падзей быў высланы з Вільні сваім камандаваннемРежиссёр трагедии 13 января 1991 года в Вильнюсе: Я планировал жертвы // «Обзор», Литва. Быў узнагароджаны ордэнамі «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» II, III ступеняСмерть Аслана Масхадова // Радыё «Свабода», 9 сакавіка 2005. На момант звальнення з Узброеных сіл СССР меў званне палкоўніка.
У штабе Дудаева У снежні 1992 года, пасля абвастрэння сітуацыі на мяжы паміж Чачнёй і Інгушэціяй, Масхадаў падаў у адстаўку з Узброеных сіл Расіі і прыбыў у Грозны, дзе загадам Джахара Дудаева быў прызначаны начальнікам Грамадзянскай абароны Чачні, а неўзабаве — першым намеснікам начальніка Галоўнага штаба Узброеных сіл ЧРІ.
У 1993—1994 гадах кіраваў баявымі дзеяннямі супраць антыдудаеўскай апазіцыі ва , Надцерачным і . У сакавіку 1994 года ўказам Дудаева быў прызначаны начальнікам Галоўнага штаба Узброеных сіл ЧРІ.
Першая чачэнская вайна
У Першую чачэнскую вайну Масхадаў планаваў і кіраваў правядзеннем большасцей буйных баявых і дыверсійных аперацый чачэнскіх узброеных фармаванняў.
Са снежня 1994 года па студзень 1995 года ўзначальваў абарону Прэзідэнцкага палаца ў Грозным. Паводле плана Масхадава чачэнцы прапусцілі расійскія танкі ў цэнтр горада, пасля чаго нанеслі ўдары так, каб падбітыя баявыя машыны блакавалі астатнім шляхі адыходу, а потым з верхніх паверхаў дамоў расстралялі танкі, якія не маглі манеўраваць на вузкіх вуліцах. Паводле некаторых дадзеных, пакінуў горад пасля таго, як ён быў пераўтвораны ў руіны. У лютым 1995 года Дудаеў прысвоіў Масхадаву званне дывізійнага генералаПрофиль — еженедельный деловой журнал.
Штаб узброеных сіл Ічкерыі быў размешчаны ім у горах на мяжы і . У маі 1995 года падчас абвешчанага расійскімі войскамі мараторыя на баявыя дзеянні Масхадаў здзяйсніў перагрупоўку, рэарганізаваў свае сілы па франтах і кірунках.
У жніўні—кастрычніку 1995 года ўзначальваў чачэнскіх баевікоў на перамовах з федэральнымі ўладамі. У адпаведнасці з дасягнутымі дамоўленасцямі, Масхадаў быў прызначаны сустаршынём адмысловай назіральнай камісіі.
Пад кіраўніцтвам Масхадава быў распрацаваны і ажыццёўлены напад баевікоў на Грозны, Аргун і Гудэрмес 6 жніўня 1996 года (аперацыя «Джыхад»). Паводле яго заявы, аперацыя была распачата для таго, «каб паказаць усяму свету і перш за ўсё Расіі баявы патэнцыял Узброеных сіл ЧРІ».
У сакавіку 1995 года ўзбудзіла супраць Масхадава крымінальную справу па фактах яго дачынення да стварэння незаконных узброеных фармаванняў па 170-ым (злоўжыванне ўладай ці службовым становішчам), 64-ым і 77-ым (здрада Радзіме і бандытызм з мерай кары аж да смяротнага пакарання) артыкулам Крымінальнага кодэкса РСФСР і абвясціла яго ў вышукМасхадов Аслан (Халид) Алиевич . Нягледзячы на гэта, у 1995 і 1996 гг. ён неаднаразова прадстаўляў баевікоў на перамовах з расійскімі ўладамі, а 31 жніўня 1996 года ён падпісаў з Аляксандрам Лебедзем , згодна якім разгляд пытання пра статус Чачні адкладаўся да 31 снежня 2001 года.
Міжваенны перыяд 17 кастрычніка 1996 года ўзначаліў урад ЧРІ: рашэннем выканаўцы абавязкаў прэзідэнта Ічкерыі Зелімхана Яндарбіева Масхадаў стаў адначасна прэм’ер-міністрам кааліцыйнага ўрада Чачні і міністрам абароны, захаваўшы пры гэтым пасаду начальніка Галоўнага штаба.
23 лістапада 1996 года падпісаў са старшынём урада РФ Віктарам Чарнамырдзіным пагадненне пра прынцыпы стасункаў паміж федэральным цэнтрам і ЧРІТимур Музаев. Аслан Масхадов: политическая биография. — Реконструкция Чечни, 18.11.2004.
Выбары 27 лістапада 1996 года абвясціў пра сваё рашэнне балатавацца на пост прэзідэнта ЧРІ (балатаваўся на пару з віцэ-прэзідэнтам ). Па ініцыятыве Масхадава, усе кандыдаты павінны былі публічна паклясціся, што не дапусцяць якіх-небудзь правакацый і абразлівых прыёмаў у дачыненні сваіх сапернікаў. Галоўнымі сапернікамі Масхадава на выбарах былі палявы камандзір Шаміль Басаеў, в. а. прэзідэнта ЧРІ Зелімхан Яндарбіеў і міністр прапаганды .
27 студзеня 1997 года быў абраны прэзідэнтам ЧРІ, набраўшы 59,3 % галасоў выбарцаў. Другое, трэцяе і чацвёртае месцы занялі Басаеў (23,5 % галасоў), Яндарбіеў (10,1 %) і Удугаў адпаведна. З лютага адначасна заняў пост старшыні ўрада ЧРІ.
12 мая 1997 года ў Маскве Масхадаў і прэзідэнт Расіі Барыс Ельцын падпісалі .
Прэзідэнцкі тэрмін Праз паўгода пасля выбараў Масхадаў прызначыў Басаева «прэм’ер-міністрам» ЧРІ.
Як піша гісторык-каўказазнавец , Масхадаў, узначаліўшы ЧРІ, апынуўся, аднак, не ў стане кансалідаваць чачэнскае грамадства, падтрымаўшы ўзброеную меншасць і адпрэчыўшы супрацу з цэнтрысцкімі палітычнымі сіламі і лаяльнай да Расіі мадэрнізаванай часткай насельніцтва. Як адзначае Гакаеў, за час кіравання Масхадава ў Чачні хутка дэградавалі эканоміка і сацыяльная сфераКультура Чечни: история и современные проблемы / Отв. ред. Х. В. Туркаев; Ин-т этнологии и антропологии. — М.: Наука, 2002. — 382 с. — ISBN 5-02-008832-3:
Над Чачнёй рэальна навісла экалагічная і эпідэміялагічная катастрофа. Гарады і разбураныя сёлы практычна не аднаўляліся, людзі жылі ў пабітых кварталах, дзе ўжо даўно няма ні каналізацыі, ні вады, а часта — і электрычнасці. Медычнае абслугоўванне, у існасці, адсутнічала. Людзі паміралі ад масавых хвароб і голаду, асабліва высокая смяротнасць сярод дзяцей, практычна ўсё насельніцтва мае патрэбу ў псіхатэрапіі. Вучылішча, вну практычна не працавалі, апроч некалькіх прыватных каледжаў. Узмацніўся працэс арабізацыі адукацыі. У Чачні выяўна пазначыліся прыкметы распаду гаспадарчых, культурных сувязей усярэдзіне соцыуму. З Чачні працягваўся зыход насельніцтва. Паводле дадзеных апошняга перапісу (1989), тут жылі 1270 тыс. чалавек, з іх больш за 30 % рускіх і рускамоўных. Перад пачаткам другой чачэнскай кампаніі насельніцтва Ічкерыі не перавышала 400 тыс. (рускіх у Чачні засталося каля 50 тыс.), тут засталіся толькі тыя, каму няма куды дзецца.
Рэальнага будаўніцтва дзяржавы і аднаўлення эканомікі Чачні Масхадаў ажыццявіць не змог. Існаванне Чачні ў эканамічным плане было забяспечана толькі практычна адкрытымі межамі з астатняй Расіяй, а таксама энерганосьбітамі і электраэнергіяй з Расіі.
У Чачні адбываліся выкраданні людзей, захопы закладнікаў (у тым ліку афіцыйных расійскіх прадстаўнікоў, якія працавалі ў Чачні), крадзяжы нафты з нафтаводаў і нафтавых свідравін, шырока была пашырана вытворчасць і кантрабанда наркотыкаў, выпуск і шыранне фальшывых грашовых купюр, тэракты і напады на суседнія расійскія рэгіёны. На тэрыторыі Чачні былі створаны лагеры для навучання баевікоў — маладых людзей з мусульманскіх рэгіёнаў Расіі. Сюды скіроўваліся з-за мяжы інструктары па мінна-падрыўной справе і ісламскія прапаведнікі. Значную ролю ў жыцці Чачні сталі цацкаць шматлікія арабскія найміты. Галоўнай іх мэтай стала дэстабілізацыя становішча ў суседніх з Чачнёй расійскіх рэгіёнах і шыранне ідэй сепаратызму на паўночнакаўказскія рэспублікі (перадусім Дагестан, Карачаева-Чаркесію, Кабардзіна-Балкарыю).