Метэо́ры () — адзін з найбуйнейшых манастырскіх комплексаў у Грэцыі, услаўлены, перш за ўсё, сваім унікальным размяшчэннем на вяршынях скал. Манаскі цэнтр быў утвораны каля X стагоддзя і з тых часоў існуе бесперапынна. У 1988 годзе манастыры былі ўключаны ў спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны. Паводле адміністрацыйна-царкоўнага падзелу ўваходзіць у мітраполію Стагі і Метэор () Эладскай праваслаўнай царквы.

Метэоры размешчаны ў гарах Фесаліі на поўначы Грэцыі, на поўначы нома . Яны знаходзяцца ў гарах Хасія (горны масіў Пінд) недалёка ад ракі Пініяс у 1-2 кіламетрах на поўнач ад горада (былая Стагі) і ў 21 кіламетры на паўночны захад ад горада .

Шэсць дзеючых праваслаўных манастыроў стаяць на вяршынях грандыёзных скал, размешчаных на роўнай паверхні . Скалы дасягаюць у вышыню 600 метраў над узроўнем мора і з’яўляюцца рэдкай геалагічнай з’явай. Яны ўтварыліся больш за 60 мільёнаў гадоў назад і некалі былі камяністым дном дагістарычнага мора, якое знаходзілася на месцы раўніныМетэора: вяршыні гісторыі . У выніку ўздзеяння вады, ветру і перападаў тэмператур атрымаліся масіўныя каменныя слупы, якія нібы завіслі ў паветры. Адсюль і іх назва — Метэоры (ад  — «які лунае ў паветры»).

Гісторыя комплексу thumb|200px|left|Калідоры манастыра Святой Тройцы

Пустэльнікі Паводле падання, першыя падняліся на гэтыя камяністыя і непрыступныя, адрэзаныя ад свету вяршыні скал задоўга да X стагоддзя. Яны жылі ў пячорах і ў скальных паглыбленнях, а побач засноўвалі невялікія пляцоўкі, так званыя «малельныя месцы» для сумесных малітваў і вывучэння духоўных тэкстаў. Аднак для ўдзелу ў набажэнствах і царкоўных (перш за ўсё прычасці) пустэльнікам даводзілася спускацца ў старую царкву Архангелаў у горадзе , а пазней у зноў пабудаваную царкву Багародзіцы.

Паводле большасці даследчыкаўНа вышынях цвержы і духу, першым пустэльнікам быў нейкі Варнава, які ў 950—970 гадах пабудаваў найстарэйшы Святога Духа (Σκήτη του Αγίου Πνεύματος). Затым быў узведзены Праабражэнскі скіт (1020) крыцкім манахам Андронікам, а ў 1160 годзе быў збудаваны скіт Стагі, або Дупіяні. Заснаванне гэтага скіта дало пачатак арганізаванай манаскай «дзяржаве» (абшчыне) — Метэорам, і абшчыннаму манастырскаму жыццю.

Утварэнне манастырскага комплексу thumb|250px|right|Фрэскі На працягу двух-трох стагоддзяў Метэоры жылі ў атмасферы міру і спакою, але ў XIII стагоддзі пачаліся ўварванні крыжакоў, сербаў, албанцаў і туркаў, якія імкнуліся захапіць Фесалію. У 1334 годзе ў Метэоры прыбыў манах Афанасій, выгнаны са Святой гары Афона нашэсцем карсараў, якога суправаджаў яго духоўны пастыр Рыгор. Яны пасяліліся на слупе Стагі («Слуп Кропель») і пражылі там каля 10 гадоўМетеоры: святые скалы и их история. Каламбака, 2004 г.. Афанасій, пасля Святы , меў адзіную мэту — стварэнне добра арганізаванага манастыра па падабенству з афонскімі. У 1334 годзе ён сабраў 14 манахаў з суседняй акругі і падняўся на «Платыс Літас» (шырокі камень) — гіганцкую скалу вышынёй 613 метраў над узроўнем мора, 413 над узроўнем гарадка , пачаўшы сапраўды тытанічную для той эпохі справу — будаўніцтва першых збудаванняў знакамітага пазней , або Праабражэння. Гэты манах упершыню вызначыў правілы паводзін, якіх павінны былі прытрымлівацца манахі, выконваючы законы манастырскага жыцця ў Метэорах. Лічыцца, што менавіта Афанасій даў гэтым скалам назву «Метэоры»Метеора: между небом и землёй. У 1371 годзе ў Метэоры прыбыў эпірскі , які нядаўна прыняў прастол пасля смерці свайго бацькі Сімяона Сінішы. Пазнаёміўшыся з Афанасіем Метэорскім, Іаан вырашыў пакінуць кіраванне краінай і прыняў манаскі пострыг пад імем Іаасаф; у 1390-х гадах, пасля смерці Афанасія, ён стаў ігуменам Праабражэнскага манастыра. З 1490 года настаяцель Праабражэнскага манастыра з’яўляецца кіраўніком усёй манастырскай абшчыны Літаполіса (скальнага горада) Стагі.

Пералік манастыроў Росквіт манаскай краіны прыпадае на XVI стагоддзе. Веліч гэтага месца і яго натуральная прыродная бяспека ад нашэсцяў рабаўнікоў і разбойнікаў, якую адчувалі манахі дзякуючы вышыні стромых скал, дазволіла стварыць з цягам часу вялікую арганізаваную манаскую абшчыну са мноствам манастыроў, якія раслі і ўмацоўваліся з дапамогай шматлікіх дароў і ўкладаў кіраўнікоў і архонтаў. У выніку, шматлікія вядомыя і невядомыя духоўныя асобы заснавалі наступныя манастыры (паўтлустым вылучаны дзеючыя манастыры): thumb|250px|right|Двор манастыра Русану «Архангелаў» () «Вярыг Апостала Пятра» (пачатак XV стагоддзя) () «Уседзяржыцеля» () «Іаана Бунільскага» () «Іаана Прадцечы» (сярэдзіна XVII стагоддзя) () «Іпсілатэрас, або Каліграфаў» (сярэдзіна XV стагоддзя) () «Калістрата» () «Міканскай Маці Божай» (другая палова XIV стагоддзя) () «» () «» () «Святога Антонія» (XIV стагоддзе) () «», або Усіх Святых () «Святога Георгія Мандыласа (Палатачніка)» () «Святога Рыгора» (XIV стагоддзе) () «Святога Дзімітрыя» () «Святога Мадэста» (XII стагоддзе) () «Святога Манастыра, або Багародзіцы» (другая палова XV стагоддзя) () «Святога Мікалая Бандава, або Кафіна» (каля 1400 года) () «» () «» () «» () «Святых Апосталаў» (пачатак XVI стагоддзя) () «Святых Феадор» () «Стрэчання» () Гэтыя 24 манастыры існавалі ў перыяд росквіту манастырскай дзяржавы, аднак паступова яна прыйшла ў заняпад.

Да 20-х гадоў XX стагоддзя, калі да манастыроў былі пракладзены дарогі і зроблены каменныя ступені для ўздыму, манахі і наведвальнікі маглі патрапіць у манастыры толькі па навясных драўляных лесвіцах, або з дапамогай манахаў, якія падымалі іх у спецыяльных сетках (а ў першыя стагоддзі існавання комплексу манахі карысталіся суцэльнымі рыштаваннямі з брусоў, якія мацаваліся ў расколінах скал). Пад’ём займаў больш за паўгадзіны; сеткі часам ірваліся, манах-гімнограф так папярэджваў пра небяспеку:

Такім жа чынам на вяршыню скал падымаліся ўсе будаўнічыя матэрыялы для ўзвядзення манастырскіх пабудоў, прадукты харчавання і іншыя неабходныя для манастырскага жыцця рэчы.

Падчас Другой сусветнай вайны манастыры былі разрабаваны нямецкімі і італьянскімі акупантамі, пацярпелі яны і ў гады . Аднак ужо ў першыя паваенныя гады пачалося аднаўленне манастырскага жыцця, пры гэтым Метэоры сталі папулярным турыстычным аб’ектам.

Дзеючыя манастыры thumb|270px|right|Двор манастыра святога Стэфана У наш час дзейнічае толькі шэсць манастыроў: мужчынскія — «Праабражэння», «Варлаама», «Святога Мікалая Анапаўсаса», «Святой Тройцы»; жаночыя — «Русану, або манастыр Святой Варвары», «Святога Стэфана». Іншыя ж ці ператварыліся ў руіны, ці наогул зніклі.

Праабражэнскі манастыр (Вялікі Метэор) thumb|270px|right|Праабражэнскі манастыр

Мужчынскі манастыр Праабражэння Гасподняга (), вядомы таксама як Вялікі Метэор () размешчаны на самай высокай (613 метраў) і вялікай па плошчы скале (6 га). Заснаваны каля 1340 года.

Галоўны сабор манастыра (кафалікон) — Праабражэнскі сабор — пабудаваны ў 1388 годзе на ўзор Афонскіх храмаў, крыжападобны ў плане з апсідамі па баках і дванаццацігранным купалам, вышынёй 24 метры і даўжынёй 32 м. Прыдзел абапіраецца на чатыры калоны, усе бакі якіх, таксама як і столь, пакрыты фрэскамі на рэлігійныя сюжэты са сцэнамі мук святых. У паўночнай частцы прыдзела размяшчаецца пахаванне заснавальнікаў манастыра прападобных і , а побач намаляваныя яны самі з манастыром у руках. Іаасаф (да быў апошнім сербскім царом у 1371—1372 гады) пашырыў Праабражэнскі сабор, упрыгожыў яго іконамі і забяспечыў неабходнымі . Ён дапамагаў і іншым мясцінам Метэораў, абараняючы іх правы царскімі граматаміПрападобны Іаасаф Метэарыт.

thumb|left|250px|Кафалікон Праабражэнскага манастыра У 1484 годзе сабор быў адноўлены і нанова распісаны, пра што сведчыць надпіс на паўднёвым баку алтара. Новы этап рэканструкцыі сабора прыйшоўся на сярэдзіну XVI стагоддзя, калі пасля наведвання Метэоры патрыярхам манастырскі комплекс уступіў у перыяд найвышэйшага росквіту. Тым часам была пабудавана значная частка пабудоў манастыра, якія дайшлі да нас (бальніца, кухня, трапезная, дом для састарэлых манахаў), а Праабражэнскі сабор набыў цяперашні выгляд. Захаваны роспіс сабора фрэскамі высокага мастацкага ўзроўню быў выкананы ў 1552 годзе невядомым майстрамThe Holy Monastery of Great Meteoron . У 1791 годзе для сабора быў выраблены драўляны разьбяны іканастас з пазалотай, упрыгожаны фігуркамі жывёл і раслін. Таксама варты ўвагі драўляны разны трон ігумена з перламутравай інкрустацыяй (пачатак XVII стагоддзя).

У храме знаходзіцца вялікая колькасць каштоўных ікон XIV-XVI стагоддзяў, а ў былой трапезнай размешчаны музей манастырскіх каштоўнасцей. Сярод скарбаў манастыра асоба вылучаюцца: найстаражытнейшы па часе грэчаскі рукапіс 861 года; двухстворкавая ікона Маці Божай, уклад Марыі Палеалог, сястры аднаго з заснавальнікаў манастыра; частка Залатой булы з подпісам імператара Андроніка Палеалога; цалкам расшытая XIV стагоддзя; чатыры іконы XVI стагоддзя: Ражство Хрыстова, Распяцце Хрыстова, Мукі Хрыстовы, Маці Божай СмуткуючайАпісанне манастырскіх скарбаў тут і далей прыводзіцца паводле: Феоктени Метеоры: история, искусство, облик монахов Афины, 1980 г..

Каля ўваходу ў манастыр знаходзіцца паўразбураны скіт Святога Афанасія. Гэта маленькая пабудова, закінутая ў скале. Там у пячоры жыў заснавальнік манастыра, а ззаду ад уваходу знаходзяцца невялікая капліца і склеп.

Манастыр неаднаразова рабаваўся туркамі (напрыклад, у 1609 і 1616 гадах), у 1633 годзе перажыў моцны пажар. Для больш бяспечнага пад’ёму ў манастыр у 1922 годзе ў скале былі прасечаны ступені, але сетка дагэтуль выкарыстоўваецца для пад’ёму правізіі і іншых неабходных для жыцця манастыра рэчаў. Манастыр пацярпеў падчас Другой сусветнай вайны; пасля аднаўлення манастырскіх пабудоў у памяшканнях Мегала Метэора была адкрыта гасцініца, аднак пазней манастыр ізноў стаў дзеючым.

Манастыр Варлаама

Манастыр Варлаама (), або Усіх Святых ().

У сярэдзіне XIV стагоддзя Варлаам падняўся на скалу і ўзвёў некалькі келляў і маленькую царкву, якую прысвяціў . Там ён жыў да канца сваіх дзён у поўнай адзіноце. Пасля яго смерці ўсе памяшканні заставаліся незаселенымі доўгія гады. thumb|300px|left|Манастыр Варлаама У 1518 годзе два браты, манахі Нектарый і Феафан, якія паходзілі са знатнага роду Апсарадаў з горада Яніна, якія да гэтага пражылі сем гадоў на слупе Прадцечы ў Праабражэнскім манастыры (Вялікі Метэор), падняліся на скалу з адзінай мэтай — адрэстаўраваць ператвораную ў руіны царкву Трох Свяціцеляў, пабудаваную Варлаамам. Аднак браты пасля аднаўлення царквы засталіся на скале і паступова да іх далучыліся іншыя манахі, колькасць якіх к сярэдзіне XVI стагоддзя дасягнула 30 чалавек. У 1542 годзе браты пабудавалі новую прасторную царкву з двума купаламі на ўзор Афонскіх цэркваў. Яна была прысвечана Усім Святым, і стала кафаліконам манастыраThe Holy Monastery of Varlaam . Пасля смерці братоў — Феафана ў 1544 годзе і Нектарыя ў 1550 годзе манастыр працягваў квітнець, атрымліваючы ад вернікаў зямельныя ўгоддзі, вінаграднікі, аліўкавыя плантацыі і вёскі. У 1922 годзе для зручнейшага пад’ёму да манастыра ў скале былі прасечаны прыступкі.

Царква Трох Свяціцеляў, аднанефная базіліка, пры яе апошнім аднаўленні ў 1627 годзе была распісана фрэскамі схімнікам Яфрэмам Сірыйскім, адным з самых вядомых насельнікаў манастыра, плённым царкоўным аўтарам.

У 1550-х—1560-х гадах царква Усіх Святых была распісана вядомым жывапісцам (роспіс асноўнага храма быў скончаны ў 1566 годзе). Таксама ў царкве маецца некалькі мазаік са слановай косці і перламутру. У паўднёва-ўсходнім вугле прытвора знаходзіцца пахаванне заснавальнікаў манастыра Нектарыя і Феафана.

У манастырскай трапезнай размешчаны музей, дзе захоўваецца вялікі збор рэдкіх рукапісаў, вышытых золатам , разьбяных драўляных крыжоў выключна тонкай працы. Асабліва варта вылучыць пераносныя іконы паслявізантыйскага перыяду, а таксама Евангелле імператара Канстанціна Парфірароднага.

Манастыр Святой Тройцы

thumb|200px|right|Манастыр Святой Тройцы