Drugi punski rat

mini|300p|Hanibal prelazi Alpe sa ratnim slonovima

Drugi punski rat je rat između Kartage i Rimske Republike, koji se vodio od 218. p. n. e. do 202. p. n. e.. Bio je to jedan od ukupno tri velika Punska rata Naziv Punski rat potiče od latinskog imena za Kartaginjane: Punici ili Poenici (od imena njihovih predaka Feničana).

Uvod

U Prvom punskom ratu Kartaga je izgubila Siciliju i taj gubitak kompenzira šireći svoje posjede na Iberijsko poluostrvo. Ovu politiku je započeo Hamilkar Barka, a nastavio njegov zet Hasdrubal, a kasnije njegov sin Hanibal Barka.

Sporazum između Kartage i Rimske Republike je nalagao da Kartažani ne smiju ići sjevernije od rijeke Ebro. Sagunt je bio ispod te linije. Sagunt je izazvao Kartaginjane napadajući okolna plemena pod protektoratom Kartage i ubijajući pripadnike propunske frakcije u gradu. Hanibal napada Sagunt (blizu sadašnje Valencije u Španiji) koji je bio pod specijalnom zaštitom Rima, ali taj zaštitni pakt nije bio dio ugovora sa Kartagom. Ipak, Rimljani zahtjevaju da im se preda Hanibal. Pošto je to Kartaga odbila, Rim proglašava rat.

Napad na Italiju kopnenim putem

Hanibalova armija imala je 90.000 pješadinaca i 12.000 konjanika ali izgleda da je to uključivalo u Hasdrubalove vojnike. Ekspediciona armija brojala je 75.000 pješadinaca i 9.000 konjanika. Hanibal kreće iz Nove Kartage u kasno proljeće 218. p. n. e.. Pretpostavio je da će se rimska armija kretati duž obale prema Iberijskom poluostrvu, pa se on kreće dalje od mora. Krajem juna dolazi do rijeke Ebro.

Tu odabira najpouzdanije dijelove velike armije sastavljene od libijskih i iberijskih plaćenika. Borio se do Pirineja pokoravajući tu sjeverna plemena. Na Pirinejima ostavlja 11.000 iberijskih vojnika koji nisu željeli da idu daleko od svoje domovine. Ti vojnici čuvaju novoosvojenu teritoriju. Hanibal prelazi u Galiju (današnju Francusku) sa 50.000 pešadinaca i 9.000 konjanika. Pokorovaju mu se galska plemena, pa dolazi do rijeke Rone do septembra, mnogo prije nego što su Rimljani mogli preduzeti protivmjere. Hanibalova armija je tu imala 38.000 pješadinaca i 8.000 konjanika i 37 ratnih slonova. Hanibal uspjeva da izbjegne Rimljane i njihove saveznike.

Hanibalov prelazak Alpa mini|350p|Pravac Hanibalove invazije Italije preko Alpa Nastavlja put duž jedne od pritoka Rone (vjerovatno Izer) i dolazi do Alpa. Na Alpima se suočava sa surovom klimom i terenom i gerilskim napadima lokalnih plemena. Ipak on uspješno prelazi Alpe, što je bilo jedno od najslavnijih dostignuća bilo koje vojne sile u antičko vrijeme. To je predstavljalo veliko iznenađenje za Rimljane. Spušta se s brda u Sjevernu Italiju, ali sa duplo manje vojnika od onog broja koji je krenuo na dugi put. Preostalo je samo nekoliko slonova. Hanibal je putem izgubio 20.000 vojnika.

Rat u Italiji

Bitka kod Ticina i Trebije

200p|mini|lijevo|Тri Hanibalove pobjede u Italiji: (1) Bitka kod Trebije (2) Bitka kod Trazimenskog jezera (3) Bitka kod Kane Hanibal je ušao na rimsku teritoriju i time je spriječio namjere Rima da se bitka odvija na stranom terenu. Hanibalova nagla pojava među Galima omogućila je da se relativno lako raskinu veze tih plemena sa Rimljanima jer Rimljani nisu imali vremena da reaguju.

Konzul Publije Kornelije Scipion komandovao je rimskim trupama koje su poslane da zaustave Hanibala. On nije očekivao da Hanibal pređe Alpe. Očekivao je borbe sa Hanibalom na Iberijskom poluostrvu. Sa malim snagama u Galiji pokušao je zaustaviti Hanibala. Šalje armiju u Italiju morem da bi sprječio Hanibalovo nadiranje.

Hanibal prelazi Alpe i osigurava pozadinu zauzimajući Taurini (današnji Torino). Krećući se dolinom rijeke Po nailazi na rimsku vojsku i pobeđuje u bici kod Ticina. Pobjedio je zahvaljujući superiornijoj konjici. Rimljani se povlače iz cijele Lombardije. Ta pobjeda je bitno oslabila Rimljane, jer sada se Gali potpuno pridružuju Kartagi, a cijela sjeverna Italija je neslužbeni saveznik. Time Hanibalova armija od 40.000 ljudi dobija galske i druge trupe kao pomoć i značajno pojačanje i prijeti invazijom cijele Italije. Scipion je bio povrjeđen u bici i povukao se s armijom preko rijeke Trebije i čekao je pojačanja.

Čak i prije nego što je u Rim stigla vijest o porazu kod Ticina, senat naređuje da se konzul Sempronije Long povuče s armijom sa Sicilije i pomogne Scipionu. Hanibal se vještim manevrima postavlja na drum kojim je trebao Sempronije Long doći sa pojačanjima u pomoć Scipionu. Hanibal pri tome osvaja jedan grad čime obezbjeđuje snabdjevanje svoje vojske. Ali Sempronije Long uspjeva da se provuče oko Hanibalovih pozicija do Scipiona.

Tako u decembru 218. p. n. e.. Hanibal pokazuje izuzetnu vojničku vještinu briljantnom pobjedom protiv Rimljana u bici kod Trebije. Rimljani su u toj bici pretrpjeli teške gubitke.

Bitka kod Trazimenskog jezera

240p|mini|Bitka kod Trazimenskog jezera, Osiguravši pobjedu u sjevernoj Italiji, Hanibal je tu prezimio zajedno sa Galima. U proljeće 217. p. n. e. odlučuje da ide dalje južnije. Rim je bio alarmiran teškim porazom i senat pravi planove kako da se suoči sa opasnošću. Vrše se izbori novih konzula. Novi konzuli su Gnej Servilije i Gaj Flaminije. Očekujući Hanibalovo napredovanje dva konzula raspoređuju svoje armije na dva moguća pravca Hanibalovog pohoda. Servilije se postavlja u Arimin na Jadranskom moru, a Flaminije u Aretijum, blizu apeninskih planinskih prelaza.

Jedini preostali put je bio kraj Arnoa. To je bila velika močvara, a baš tada su bile poplave. Hanibal je znao da je taj pravac pun poteškoća, ali bio je najsigurniji i najbliži put u centralnu Italiju. Kako Polibije tvrdi, ostali putevi su bili duži i dobro poznati neprijatelju, a ovaj kroz močvare je bio kraći i njime bi iznenadio Flaminija. Hanibalova vojska je marširala 4 dana i 3 noći kroz močvare, što je iscrpilo vojsku . Hanibal je prešao Apenine bez otpora, ali u močvarama je izgubio dosta vojnika i preostale slonove.

Stigavši u Etruriju u proljeće 217. p. n. e.., Hanibal odlučuje da navuče Flaminija u odlučnu bitku. Sprovodi strategiju spržene zemlje. Počeo je uništavati, rušiti i spaljivati po okolini, smatrajući da Flaminije to neće moći pasivno gledati, jer trebalo je da ta je područja štiti. U isto vrijeme pokušava razbiti savezništva Rima sa mnogim regionima, dokazujući im da je Rim nemoćan da ih zaštiti.

Uprkos svemu, Flaminije ne ulazi u sukob sa Hanibalom, pa Hanibal maršira oko Flaminijevog lijevog krila i odsjeca Flaminija od Rima. Napredujući brdima Etrurije Hanibal je izazvao Flaminija i u bici kod Trazimenskog jezera uništava Flaminijevu armiju. Flaminije je također ubijen u toj bici. Ta bitka predstavlja najveću zasjedu u historiji ratovanja i u bici su uništene dvije rimske armije. Ubijeno je 15.000 vojnika u a još toliko je zarobljeno.

Hanibal je imao otvoren put prema Rimu. Njegovi generali su insistirali da se opsjeda Rim, ali Hanibal je to odbio. Nije imao dovoljno opsadnih sprava, a nije imao ni bazu u centralnoj Italiji. Odlučuje da krene južno, da bi potakao pobunu Grka protiv Rima.

Fabije Kuntaktor preuzima komandu

Rim je bio u stanju panike nakon teškog poraza u bici kod Trazimenskog jezera. Hanibalu je bio otvoren put na sam Rim. U trenucima takvih kriza bilo je nužno da se proglasi diktator, kome bi se dale sve ovlašćenja na 6 mjeseci. Za diktatora je odabran Kvint Fabije Maksim zvan Kunktaktor (čovjek koji odgađa).

Odstupajući od uobičajenih rimskih strategija, Fabije usvaja Fabijansku strategiju — izbjegavanje otvorene bitke sa neprijateljem, a ipak ograničavajući kretanje neprijatelja pomoću nekoliko rimskih armija u blizini Hanibalovih trupa. Fabije je malim jedinicama napadao Hanibalovo snabdjevanje i uvjek je nastojao da manevriše po planinskom terenu, gdje nije dolazila do izražaja Hanibalova konjica. Ohrabrivao je osmatračnice i sakupljanje u utvrđene gradove.

Hanibal je krenuo taktikom uništavanja, najpre Apulije, pa onda najbogatijih dijelova Italije, Kampanije. Hanibal je svjesno uništavao izazivajući Fabija. Fabije je sve to pratio, ali nije ulazio u odlučnu bitku. Takvo veliko uništavanje počelo je izazivati bjes i kod vojske i u Rimskom senatu. Fabije postaje veoma nepopularan ne samo u Senatu i među vojnicima nego u narodu. Svi su želeli da brzo vide kraj rata, a videli su samo Hanibalovu paljevinu i uništavanje. Dalje, vladao je strah da ako Hanibal tako dalje nastavi uništavati bez otpora mnogi rimski saveznici bi mogli napustiti Rim i preći na stranu Kartage s obzirom da ih Rim ne može odbraniti.

Pred dolazak zime Hanibal odlučuje da mora prezimiti na drugom području, jer Kampanija u kojoj se nalazio je bila uništena. Ali Fabije je zatvorio sve prolaze iz Kampanije. Jedan kartaginjanski general je smislio varku. Po noći je skupio svu stoku i zavezao joj baklje za rogove. Rimljani, koji su čuvali prolaz pomislili su da Kartaginjani namjeravaju da prođu noću kroz šumu pomoću baklji. Rimljani su krenuli za stokom, a Hanibal zauzima prolaz. Koristeći osvojeni prolaz Hanibal je prešao u Apuliju, gde je prezimio.

To je bio teški poraz za Fabija i usljed nezadovoljstva naroda i senata nakon 6 mjeseci vlasti Fabije je smjenjen. Fabije je bio nepopularan jer njegova taktika nije vodila brzom završetku rata. Izabrana su dva nova konzula Gnej Servilije Gemin i Marko Atil Regul s ciljem da se vodi ofanzivniji pohod.

Bitka kod Kane

mini|330p|Bitka kod Kane i uništenje rimske armije Tokom pohoda 217. p. n. e. Hanibal nije uspio da pridobije saveznike među Italijanima, ali sljedeće godine se već pojavila mogućnost da to i ostvari. U proljeće 216. p. n. e. Hanibal preuzima inicijativu i zauzima velika skladišta u Kani u Apuliji. Zauzimajući Kanu, Hanibal se postavlja između Rimljana i izvora snabdjevanja.

Rimski senat postavlja dva konzula: Kaja Terentija Vera i Lucija Emilija Paula. Neke procjene govore da su Rimljani imali 100.000 vojnika. Rimske i savezničke legije pod vođstvom dva konzula odmarširale su u Apuliju da se sukobe sa Hanibalom. Poslije dva dana marša, susreli su se Hanibalovim snagama na lijevoj obali rijeke Audif udaljenoj 10 kilometara.

Hanibal koristi jaku želju Rimljana za okršajem. Rimljane je uvukao u zamku koristeći taktiku obuhvatanja, kojom je eliminisao rimsku brojčanu nadmoć. Taktikom obuhvatanja smanjio je površinu, na kojoj se odvija bitka, što daje prednost manjoj armiji. U centar polukruga Hanibal postavlja svoje najmanje pouzdane trupe, a na krila polukruga postavlja galsku i numidijsku konjicu, i libijske plaćenike.

Rimljani lako prodiru kroz slabi Hanibalov centar, ali libijski plaćenici udaraju sa krila u bokove rimske armije, koja je uletjela u Hanibalov centar. Napad Hanibalove konjice sa krila je izazvao pokolj rimskih vojnika. Hanibalov zet Hasdrubal komandovao je lijevim krilom i snažno je ušao u rimsko desno krilo, pokosio je pozadinu i napao Verovu konjicu na rimskom lijevom krilu. Zbog briljantne taktike Hanibal je sa daleko manjim brojem vojnika uspio da opkoli i uništi ogroman dio rimske vojske. U zavisnosti od izvora 50.000-70.000 rimskih vojnika je ubijeno ili zarobljeno u bici kod Kane. To je bio jedan od najkatastrofalnijih poraza u istoriji Antičkog Rima, a također i jedna od najkrvavijih bitaka u historiji.

Poslije bitke kod Kane dotad lojalni rimski saveznici gube vjeru i neki počinju prelaziti na stranu Kartage. Tokom te godine grčki gradovi Sicilije bune se protiv Rima. Makedonski kralj Filip V podržava Hanibala i izaziva Prvi makedonski rat protiv Rima. Hanibal osigurava savezništvo sa kraljem Sirakuze, a Tarent također prilazi. Drugi najveći grad U Italiji Kapu prelazi na stranu Hanibala i postaje nova Hanibalova baza.