mini|Strukturna formula karboksilne kiseline. mini|Štapićasti model karboksilne kiseline. mini|Kalotni model karboksilne kiseline. Karboksilne kiseline su organske kiseline opće formule R-COOH, pri čemu je R- ugljikovodični lanac, a -COOH karboksilna grupa karakteristična za sve karboksilne kiseline.
Karboksilne kiseline mogu biti mono-, di- i poli-karboksilne kiseline, zavisno od broja -COOH grupa. Dijele se na: zasićene, nezasićene i aromatske. Karboksilne kiseline su općenito slabe kiseline iako imaju oštar i neugodan miris.
Nomenklatura karboksilnih kiselina Karboksilne kiseline se imenuju tako da se ispred nastavka -ska kiselina doda ime alkana ovisno o broju ugljikovih atoma.Recommendations 1979. Organic Chemistry IUPAC Nomenclature. Rules C-4 Carboxylic Acids and Their Derivatives. Tako će naprimjer, kiselina s tri C atoma po alkanu propanu biti imenovana propanska kiselina iako je njeno puno češće korišteno ime propionska ili mliječna kiselina (jer je nalazimo u mlijeku).
+Ravnolančane, zasićene karboksilne kiselineBroj atoma ugljikaUobičajeno imeIUPAC imeHemijska formulaUobičajeno mjesto ili upotreba1 Mravlja kiselina Metanoična kiselina HCOOH Ubod insekta2 Acetatna kiselina Etanoična kiselina CH3COOH Sirće3 Propionska kiselina Propanoična kiselina CH3CH2COOH Zaštita za skladišteno žito4 Buterna kiselina Butanoična kislina CH3(CH2)2COOH Maslac5 Valerijanska kiselina Pentanoična kiselina CH3(CH2)3COOH Valerijana6 Kaproična kiselina Heksanoična kiselina CH3(CH2)4COOH Kozji loj7 Enantična kiselina Heptanoična kiselina CH3(CH2)5COOH 8 Kaprilična kiselina Oktanoična kiselina CH3(CH2)6COOH Kokos i mlijeko9 Pelargonična kiselina Nonanoična kiselina CH3(CH2)7COOH Pelargonija10 Kaprična kiselina Dekanoična kiselina CH3(CH2)8COOH Kokos i palmino kernel ulje11 Undecilična kiselina Undekanoična kiselina CH3(CH2)9COOH 12 Lovorna kiselina Dodekanoična kiselina CH3(CH2)10COOH Kokosovo ulje i sapuni za ruke13 Tridecilična kiselina Tridekanoična kiselina CH3(CH2)11COOH 14 Miristična kiselina Tetradekanoična kiselina CH3(CH2)12COOH Muškatni orah15 Pentadekanoična kiselina CH3(CH2)13COOH 16 Palmitinska kiselina Heksadekanoična kiselina CH3(CH2)14COOH Palmino ulje17 Margarinska kiselina Heptadekanoična kiselina CH3(CH2)15COOH 18 Stearinska kiselina Oktadekanoična kiselina CH3(CH2)16COOH Čokolada, voskovi, sapuni i ulja19 Nonadecilična kiselina CH3(CH2)17COOH 20 Arahidična kiselina Ikosanoična kiselina CH3(CH2)18COOH Kikirikijevo ulje
Najpoznatije karboksilne kiseline Karboksilnih kiselina ima mnogo vrsta. Najjednostavniji niz karboksilnih kiselina gradi se prema homolognom nizu alkana. Kao primjer, prve četiri (po broju atoma ugljika) su: 1C - metanska kiselina (mravlja kiselina) sažeta strukturna formula (ssf): HCOOH, nalazi se kod mrava. 2C - etanska kiselina (acetatna, sirćetna kiselina) ssf: CH3COOH, nalazi se u sirćetu. 3C - propanska kiselina (propionska ili mliječna kiselina) ssf: CH3CH2COOH, nalazi se u mlijeku. 4C - butanska kiselina (maslačna kiselina) ssf: CH3CH2CH2COOH, nalazi se u užeglom maslacu ili ljudskom znoju.
Isto vrijedi i za izomere. Naprimjer, iz izobutana se gradi odgovarajuća izobutanska kiselina. CH3-CH-CH3 CH3-CH-CH3 | -> | CH3 COOH izobutan izobutanska kiselina Pri tome treba imati u vidu da je struktura karboksilne grupe -COOH u stvari: -C=O | OH
Iznad deset ugljikovih atoma javljaju se takozvane masne kiseline. To su organske, karboksilne kiseline koje imaju veći broj ugljikovih atoma od običnih karboksilnih kiselina. Takve su kiseline masnog opipa i čvrstog agregatnog stanja.
Reference
Kategorija:Karboksilne kiseline Kategorija:Kiseline