mini|desno|250px|Živin manometar Krvni pritisak je sila kojom cirkulišuća krv djeluje na jedinicu površine krvnog suda, a koja nastaje uslijed kontrakcija srčane muskulature i posljedičnog potiskivanja krvi kroz kardiovaskularni sistem.
Pri svakom izbacivanju krvi iz lijeve srčane komore pritisak raste, dok isti polako opada u periodu između dvije kontrakcije kada se krv ulijeva iz pretkomora u komore i srce priprema za novu kontrakciju. Iz tog razloga se određuju dvije vrijednosti: gornji (sistolni) i donji (dijastolni) krvni pritisak. Vrijednosti dobijene mjerenjem pomoću različitih instrumenata se odnose na pritisak u krvnim sudovima na nivou srca, jer on nije isti u svim dijelovima tijela uslijed hidrostatskog efekta i brojnih drugih činilaca.
Standardna jedinica kojom se izražava krvni pritisak je milimetar živinog stuba (mmHg), mada se nekad koriste i druge jedinice poput kilopaskala (kPa), centimetar vodenog stuba (cm H2O) itd.
Krvni pritisak je promjenjiv, mijenja se tokom dana i noći i podložan je mnogim vanjskim i unutrašnjim faktorima. Te promjene su posljedica aktivacije brojnih mehanizama kojima organizam nastoji održati odgovarajući protok ovisno o promjeni životnih uslova. Po mišljenju brojnih eksperata, normalan krvni pritisak kod čovjeka kreće se oko 120/80 ili nižehttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/highbloodpressure.html.
Klasifikacija, normalnih i abnormalnih vrijednosti
Sistemski arterijski pritisak Klasifikacija uredskog krvnog pritiska (BPa i definicije stepena hipertenzijeb Radne grupe za upravljanje arterijskom hipertenzijom Evropskog kardiološkog društva (ESC) i Evropskog društva za hipertenziju (ESH). Ista klasifikacija koristi se za sve uzraste od 16 godina.<small>a Kategorija BP definirana je prema sjedećem položaju i prema najvišem nivou BP, bilo sistolnom ili dijastolnomIzolirana sistolna hipertenzija.b se ocjenjuje se sa 1, 2 ili 3, prema vrijednostima sistolnog BP u navedenim opsezima. KategorijaSistolni, mm HgDijastolni, mm Hg Optimalno <120 <80 Uobičajeno 120–129 80–84 Visoko normalno 130–139 85–89 Hipertenzija 1. stepena 140–159 90–99 Hipertenzija 2. stepena 160–179 100–109 Hipertenzija 3. stepena ≥ 180 ≥ 110 Izolirana sistolna hipertenzija b ≥ 140 <90
Rizik od kardiovaskularnih bolesti progresivno raste iznad 115/75 mmHg, a ispod ovog nivoa postoje ograničeni dokazi.
Promatračke studije pokazuju da ljudi koji održavaju arterijski pritisak na niskim nivoima ovih raspona imaju mnogo bolje dugoročno kardiovaskularno zdravlje. U toku je medicinska rasprava o tome koji je optimalni nivo krvnog pritiska koji treba ciljati kada se koriste lijekovi za snižavanje krvnog pritiska s hipertenzijom, posebno kod starijih ljudi.
Tabela prikazuje najnoviju klasifikaciju uredskog (ili kliničkog) krvnog pritiska (2018.) Radne grupe za upravljanje arterijskom hipertenzijom Evropskog kardiološkog društva (ESC) i Evropskog društva za hipertenziju (ESH). Slične pragove usvojilo je Američko udruženje za srce za odrasle osobe starije od 18 godina, > ali u novembru 2017., Američko udruženje za srce objavilo je revidirane definicije za kategorije krvnog pritiska koje su povećale broj ljudi za koje se smatra da imaju visok krvni pritisak.
Krvni pritisak varira iz minute u minutu i obično pokazuje cirkadijalni ritam tokom 24 sata, s najvišim očitanjima rano ujutro i navečer i najnižim očitavanjima noću. Gubitak normalnog pada krvnog pritiska noću povezan je s većim budućim rizikom od kardiovaskularnih bolesti i postoje dokazi da je noćni krvni pritisak snažniji prediktor kardiovaskularnih događaja od dnevnog krvni pritisak. Krvni pritisak varira tokom dužih vremenskih perioda (mjeseci do godina) i ova varijabilnost predviđa nepovoljne ishode. Krvni pritisak se takođe mijenja kao odgovor na temperaturu, buku, emocijski stres, konzumaciju hrane ili tečnosti, prehrambene faktore, fizičku aktivnost, promene u držanju tijela (poput uspravljanja), lijekovi i bolest. Varijabilnost u krvnom pritisku i bolja prediktivna vrijednost ambulantnih mjerenja krvnog pritiska dovela je do toga da su se neke vlasti, poput Nacionalnog instituta za zdravstvo i izvrsnost u njezi (NICE) u Velikoj Britaniji, založile za upotrebu ambulantnog krvnog pritiska kao preferiranog metoda dijagnoze hipertenzije. thumb|Digitalni sfigmomanometar koji se koristi za mjerenje krvnog pritiska
Razni drugi faktori, poput starosti i spola, također utiču na krvni pritisak osobe. Razlike u mjerenju krvnog pritiska u lijevoj i desnoj ruci obično su male. Međutim, povremeno postoji postojana razlika, veća od 10 mmHg, koja će možda trebati daljnje istraživanje, npr. Za bolest perifernih arterija ili opstruktivna arterijska bolest.
Ne postoji prihvaćeni dijagnostički standard za hipotenziju, iako se pritisci niži od 90/60 obično smatraju hipotenzivnim. U praksi se krvni pritisak smatra preniskim samo ako su prisutni njeni simptomi.
Sistemski arterijski pritisak i starost Fetusni krvni pritisak U trudnoći fetalno srce, a ne majčino srce stvara fetalni krvni pritisak da bi krv pokretalo fetalnu cirkulaciju. Krvni pritisak u fetalnoj aorti iznosi približno 30 mmHg u 20 nedelja gestacije, a raste na približno 45 mmHg u 40 nedelja gestacije. .
Prosječni krvni pritisak za donošenu novorođenčad: ref name="SharonSmithMurray"></ref> Sistolni 65–95 mmHg Dijastolni 30–60 mmHg
Djetinjstvo + Referentni opseg za krvni pritisak (BP) u djece Specifično za dječju dob , str. 6. Revidirano 6/10. Autorice Theresa Kirkpatrick i Kateri Tobias. UCLA zdravstveni sistem Faza Približna starost Sistolni, mm Hg Dijastolni, mm Hg Dojenčad 0 do 12 meseci 75–100 50–70 Mala djeca i predškolci 1 do 5 godina 80–110 50–80 Školska dob 6 do 12 godina 85–120 50–80 Adolescenti 13 do 18 godina 95–140 60–90
U djece su normalni rasponi krvnog pritiska niži nego u odraslih i ovise o visini.http: //www.nhlbi.nih.gov/guidelines/hypertension/child_tbl.htm|journal=|access-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618151357/http://http/ : //www.nhlbi.nih.gov/guidelines/hypertension/child_tbl.htm | archive-date = 2014-06-18 | url-status = dead}} (Imajte na umu da je srednji krvni pritisak dat u 50. percentilu i hipertenzija je definirana pomoću 95. percentila za određenu dob, visinu i spol.) Referentne vrijednosti krvnog pritiska razvijene su za djecu u različitim zemljama, na osnovu raspodjele krvnog pritiska kod djece ovih zemalja.
Stariji odrasli U odraslih u većini društava sistolički krvni pritisak raste od rane odrasle dobi pa nadalje, pa sve do najmanje 70 godina; dijastolni pritisak obično počinje da raste porasti u isto vrijeme, ali početi padati ranije sredinom života, otprilike 55. života. Srednji krvni pritisak raste od rane odrasle dobi, povišava se sredinom života, dok pulsni pritisak raste prilično osjetno nakon 40. života. Prema tome, kod mnogih starijih ljudi sistolni krvni pritisak često premašuje normalni raspon za odrasle, ako je dijastolni pritisak u normalnom rasponu, to se naziva izolovanom sistolnom hipertenzijom. Porast pulsnog pritiska s godinama pripisuje se povišenom ukočenosti arterija.
Sistemski venski pritisak
Krvni pritisak se općenito odnosi na arterijski pritisak u sistemskoj cirkulaciji. Međutim, mjerenje pritiska u venskom sistemu i plućni sudovi imaju važnu ulogu u intenzivnoj njezi, ali zahteva invazivno mjerenje pritiska pomoću katetera.
Venski pritisak je vaskularni pritisak u venama ili u srčanim pretkomorama. Mnogo je niži od arterijskog pritiska, sa uobičajenim vrijednostima od 5 mm Hg u desnoj pretkomori i 8 mm Hg u lijevoj.
Varijante venskog pritiska uključuju: Centralni venski pritisak, što je dobra aproksimacija pritiska u desnoj pretkomori, što je glavna odrednica dijastolnog volumena na kraju desne komore. (Međutim, u nekim slučajevima mogu biti izuzeci.) Jugularni venski pritisak (JVP) indirektno se opaža pritisak nad venskim sistemom. Može biti korisno u razlikovanju različitih oblika srčanih i plućnih bolesti. Portni venski pritisak je krvni pritisak u portnoj veni. Uobičajeno je 5–10 mm Hg
Plućni pritisak
U plućnoj arteriji pritisak je obično oko 15 mm Hg, u mirovanju.
Povećani krvni pritisak u kapilarima pluća uzrokuje plućnu hipertenziju, što dovodi do intersticijskog edema, ako se pritisak poveća na preko 20 mm |Hg i do plućnog edema, pri pritiscima iznad 25 mm Hg.
Srednji sistemski pritisak
Ako se srce zaustavi, krvni pritisak opada, ali ne pada na nulu. Preostali pritisak izmjeren nakon prestanka rada srca i preraspodjele krvi kroz cirkulaciju naziva se srednjim sistemskim pritiskom ili srednjim pritiskom punjenja u cirkulaciji; obično je to ~7 mm Hg.
Poremećaji krvnog pritiska Poremećaji kontrole krvnog pritiska uključuju visoki krvni pritisak, nizak krvni pritisak i krvni pritisak koji pokazuje pretjeranu ili neprilagođenu fluktuaciju.
Visok krvni pritisak
Arterijska hipertenzija može biti pokazatelj drugih problema i može imati dugoročne štetne efekte. Ponekad to može biti akutni problem, na primjer hitna hipertenzija.
Nivoi arterijskog pritiska stvaraju mehanički stres na arterijskim zidovima. Viši pritisci povećavaju opterećenje srca i progresiju nezdravog rasta tkiva (ateroma) koji se razvija unutar zidova arterija. Što je veći pritisak, više stresa, i više ateroma ima tendenciju napredovanja, a srčani mišić s vremenom zadeblja, povećava se i slabi.
Perzistentna hipertenzija jedan je od faktora rizika za moždani udar, srčani udar, zatajenje srca i arterijske aneurizme, a vodeći je uzrok hroničnoig otkazivanja bubrega. Čak i umjereno povišenje arterijskog pritiska dovodi do skraćenja očekivanog životnog vijeka. Pri ozbiljno visokim pritiscima, srednjim arterijskim pritiscima 50% ili više iznad prosjeka, osoba može očekivati da će živjeti najviše nekoliko godina ako se na odgovarajući način ne liječi.
U prošlosti je najviše pažnje bilo posvećeno dijastolnom pritisku, ali danas je poznato da su i visoki sistolni pritisci i visoki pulsni pritisak (brojčana razlika između sistolinog i dijastolinog pritiska) također faktori rizika. U nekim se slučajevima čini da smanjenje prekomjernog dijastolinog pritiska zapravo može povećati rizik, vjerovatno zbog povećane razlike između sistolnog i dijastolnog pritiska (vidi članak pulsni pritisak. Ako je sistolni krvni pritisak povišen (>140 mm Hg) sa normalnim dijastolnim krvnim pritiskom (<90 mm Hg), naziva se izoliranom sistolnom hipertenzijom i može izazvati zdravstvenu zabrinutost.
Za one koji imaju regurgitaciju srčanog zaliska , promjena težine može biti povezana s promjenom dijastolnog pritiska. U studiji na ljudima s regurgitacijom srčanih zalistaka, koja su upoređivala mjerenja u razmaku od dvije sedmice za svaku osobu, zabilježena je povećana težina aortne i mitralne insuficijencije kada se dijastolni krvni pritisak povećao, dok kada dijastolni povećan pritisak je smanjen, došlo je do smanjenja težine.
Nizak krvni pritisak
Prenizak krvni pritisak poznat je kao hipotenzija. Ovo je stanje za zabrinutost, ako uzrokuje znakove ili simptome, poput vrtoglavice, nesvjestice ili u ekstremnim slučajevima cirkulacijski šok.
Uzroci niskog arterijskog pritiska uključuju stanja, kao što su:
Sepsa Hemoragija - gubitak krvi Kardiogeni šok Nervo posredovana hipotenzija (ili refleksna sinkopa) Toksinie, uključujući toksične doze lijeka za krvni pritisak Hormonske abnormalnosti, kao što je Addisonova bolest Poremećaj prehrane, posebno anorexia nervosa i bulimija
Ortostatska hipotenzija