mini|desno|250px|Otvoreni spomenik Blajburškim žrtvama na blajburškom polju na imanju u vlasništvu Omera Vrapca.
Masakr u Bleiburgu (pogledaj terminologiju) jest jedan od naziva za niz događaja koji se dogodio u maju 1945. na kraju Drugog svjetskog rata u Evropi. Deseci hiljada vojnika i civila povezanih s Silama Osovine pobjegli su iz Jugoslavije u Austriju od jugoslavenskih partizana i sovjetske Crvene armije. Britanska vojska koja je okupirala Austriju vratila ih je da se predaju jugoslavenskim partizanima. Vojnici i civili bili su prisiljeni marširati zajedno sa kolonama koje su partizani zarobili u Jugoslaviji. Desetine hiljada tih ljudi pogubljeni su dok su drugi odvedeni u logore na prisilni rad. Događaji su imenovani po pograničnom gradu Bleiburg u austrijskoj pokrajini Koruška odakle su vraćeni vojnici raznih vojnih formacija koje su se borile na strani nacističke Njemačke, i civili koji su krenuli za njima.
Dana 3. maja 1945. vlada Nezavisne države Hrvatske (NDH), fašističke marionetske države osnovane u dijelovima okupirane Jugoslavije, odlučila je pobjeći u Austriju u nadi da će se predati okupacionim britanskim snagama. Ostacima vojnih snaga NDH, Hrvatskih oružanih snaga, naređeno je da urade isto. Vođe Slovenskog domobranstva su također izdale naredbu o povlačenju. Te snage, zajedno sa civilima, pridružili su se njemačkoj Armijskoj grupi E i drugim kolaboracionim jedinicama kao što su 15. SS kozački korpus, ostaci četnika, i drugih.
U sedmici nakon 8. maja 1945, kapitulacije nacističke Njemačke koja je označila formalni kraj Drugog svjetskog rata u Evropi, snage Osovine u Jugoslaviji nastavile su se boriti protiv jugoslavenskih partizana kako bi izbjegle opkoljavanje i držale otvorene rute za bijeg. Slovenske snage su se borile i do 14. maja probile do austrijske granice kod Klagenfurta. Njihovu predaju Britanci su prihvatili i oni su internirani u obližnji logor Viktring. Kada se 15. maja jedna od kolona snaga vojske NDH, zajedno sa civilima, približila gradu Bleiburg, njihovu predaju su Britanci odbili. Njima je naređeno da se predaju jugoslavenskim partizanima, što je rukovodstvo vojske NDH nakon pregovora i uradilo. Ostali zatvorenici u britanskom zarobljeništvu vraćeni su u Jugoslaviju sljedećih sedmica. Vraćanje zatvorenika je otkazano 31. maja nakon što su Britanci saznali o masakrima u Jugoslaviji.
Predati zatvorenici su prisilnim marširanjem razmješteni na razne lokacije širom Jugoslavije. Masovna pogubljenja su izvršena na nekim lokacijama, a najveća su bila u Teznu, Kočevskom Rogu i Barbarinom rovu.
Terminologija U Hrvatskoj se obično koriste pojmovi kao što su Masakr u Bleiburgu, Blajburška tragedija, Blajburški zločin, slučaj Bleiburg, a nekada i samo Bleiburg.Grahek Ravančić, 2008
Termin Križni put se koristi za događaje koji su se desili poslije vraćanja vojnika i civila. To se ponajviše odnosi na "marš smrti" koji je uslijedio nakon vraćanja zatvorenika s blajburškog polja.Vladimir Žerjavić, Yugoslavia, Manipulations with the Number of Second World War Victims , hic.hr; accessed 18 September 2015.
U Sloveniji, koristi se izraz Viktringska tragedija (). Viktring je bio britanski logor, gdje je najveći broj slovenskih zatvorenika bio interniran prije repatrijacija.
Pozadina mini|Nezavisna država Hrvatska vodila je sistemsku kampanju masovnih ubistava i istrebljenja Srba, Židova i Roma. Ova slika iz maja 1945. prikazuje žrtve bačene u rijeku Savu, blizu Siska. Kraljevinu Jugoslaviju su 6. aprila 1941. napali nacistička Njemačka, Italija i Mađarska. Njemačka vojska je već 10. aprila ušla u Zagreb, a istog dana proglašena je Nezavisna Država Hrvatska (NDH) na čije čelo je postavljen Ante Pavelić, vođa fašističkog ultranacionalističkog pokreta Ustaše, koji je imenovan Poglavnikom. Jugoslavija je kapitulirala 17. aprila.
Ostatak Srbije je bio pod njemačkom vojnom upravom na čelu sa Milanom Nedićem, dok je Slovenija podijeljena između Njemačke, Italije i Mađarske. Nakon okupacije i podjele Jugoslavije, fašističke vlade su uvele antisemitske zakone koji je pratio nacistički plan konačnog rješenja židovskog pitanja. Ustaše su također donijele rasne zakone i sistemski progonile srpsko, jevrejsko i romsko stanovništvo širom zemlje. Uspostavljen je sistem koncentracionih logora, od kojih je najveći bio Jasenovac, u kojem je ubijeno između 77.000–100.000 ljudi. Ubijeno je oko 29–31.000 Jevreja, tj. 79% njihovog predratnog stanovništva u NDH. Gotovo čitava romska populacija koja je brojala 25.000 ljudi bila je uništena.
U jeku invazije, ostaci Kraljevske jugoslovenske vojske nastavili su pružati otpor po vodstvom Draže Mihailovića, vođe srpskih četnika. Komunistička partija Jugoslavije suzdržala se od otvorenog sukoba sa silama Osovine dok je bio na snazi mirovni Molotov-Ribbentropov pakt između Njemačke i Sovjetskog Saveza. Nakon početka operacije "Barbarossa" 22. juna 1941. godine, nacističke invazije na Sovjetski Savez, jugoslovenski partizani objavili su poziv na ustanak.
Josip Broz Tito bio je vrhovni komandant partizanskih snaga. Četnici i partizani, dvije glavne grupe gerilskog otpora, u početku su surađivale protiv sila Osovine, ali njihova se saradnja brzo raspala. Četnici su vremenom počeli sarađivati sa okupacionim snagama, tako da su Saveznici, prije svega Velika Britanija, a kasnije i Sjedinjene Države, počeli podržavati partizane.
Kraj rata mini|Situacija u Evropi 1. maja 1945. Beogradska ofanziva i dolazak Sovjetske armije, i sve veća saveznička logistička podrška, omogućila je partizanima da povećaju svoje ofanzivne akcije. Krajem 1944. godine uz pomoć sovjetske Crvene armije uspostavili su kontrolu u Srbiji, Makedoniji, Crnoj Gori i Dalmaciji. Njemačke snage povukle su se iz Srbije, zajedno sa snagama Milana Nedića. Wehrmacht i vojne snage NDH stvorili su front u Sremu kako bi osigurali povlačenje njemačke Armijske grupe E s Balkana. Partizani su vršili masovna ubijanja ratnih zarobljenika i etničkih Njemaca nakon što su osigurali kontrolu nad Srbijom.
U maju 1944, Tito je osnovao obavještajnu službu poznatu kao Odjeljenje za Zaštitu Naroda (OZNA) po uzoru na sovjetski NKVD. Predstavljao je vojnu obaveštajnu službu i tajnu policiju jugoslavenske Komunističke partije. U augustu 1944. osnovao je vojnu jedinicu nazvanu Korpus narodne odbrane Jugoslavije (KNOJ), čiji je zadatak bio likvidacija kolaboracionih snaga, prije svega četnika i ustaša.
Kada je postalo izvjesno da sile Osovine neće dobiti rat dezerterstvo je uzelo maha u snagama NDH, posebno među pripadnicima hrvatskog domobranstva. Četnici su također napuštali svoje redove, a neki prelazili na stranu partizana. Suprotno tome, pripadnici ustaške vojnice rijetko su prelazili u partizane ili napuštai svoje redove. Dana 30. augusta 1944, Tito je ponudio amnestiju pripadnicima hrvatskog domobranstva, slovenskog domobranstva i četnicima ako odluče preći u partizane do 15. septembra. Nakon 15. septembra, svi koji nisu prešli trebali su biti izvedeni pred "narodne sudove". Slični pozivi ponovljeni su nekoliko puta nakon isteka roka.
Oružane snage Nezavisne Države Hrvatske reorganizirane su u novembru 1944. godine koje su spojile jedinice Ustaša i Hrvatske domobranske garde.Thomas, 1995, p. 30 Time je stvorena vojska za koju se procjenjuje da je brojala 280.000 ljudi. Do 1945. partizani koji su se organizovali u Jugoslovensku narodnu armiju brojili su više od 800.000 ljudi raspoređenih u pet armija. Progonili su ostatak poraženih njemačkih i NDH, i drugih kolaboracionih snaga.Thomas, 1995, p. 32Jancar-Webster, 1989, p. 46
U martu 1945. godine 4. jugoslavenska armija napredovala je kroz Liku, Hrvatsko primorje i Kvarnerski zaljev. Najveći dio Bosne i Hercegovine bio je u partizanskim rukama do kraja aprila. Dana 12. aprila probijen je Sremski front, što je omogućilo 1. i 3. armiji napredovanje zapadno preko Slavonije. Samo je sjeverozapadni dio NDH, s okolicom Zagreba, ostao pod nadzorom vlasti NDH, gdje su se okupljale brojne izbjeglice iz drugih dijelova NDH.
Povlačenje mini| Slovenski domobrani i Njemci prolaze kroz grad Tržič mini|Slovenske izbjeglice idu prema Austriji Poraz na sremskom frontu u aprilu 1945. ubrzao je povlačenje njemačkih snaga koje su se povlačile s Balkana od oktobra 1944. Kao i druge vojske sila Osovine, snage NDH nisu se htjele predati Crvenoj armiji ili Jugoslovenskoj Armiji. Povukli su se preko Slovenije pokušavajući doći do jugoslovensko-austrijske granice, kako bi se predali britanskim snagama koje su napredovale sjeverno od Italije. Vlast u NDH je isplanirala i organizovala veliki egzodus ljudi, a konačna odluka donesena je 3. maja. Istog dana i slovensko vodstvo je odlučilo da se povuče u Austriju.
Slovenski biskup Gregorij Rožman apelirao je na Saveznike da okupiraju Sloveniju i spriječe komuniste da preuzmu vlast. Rukovodstvo NDH ukinulo je rasne zakone i 6. maja poslalo zahtjev za suradnju sa Saveznicima, na što pozitivnog odgovora nije bilo. Tri divizije JNA su bile uključenje u protjerivanje preostale vojske sila Osovine. Neke jedinice 4. Jugoslovenske armije uspjele su stići do Koruške prije ili u isto vrijeme sa kolonama koje su se povlačile. Na područje su poslane dodatne divizije 3. i 4. armije kako bi zauzele južnu Korušku i spriječile povlačenje. Snage 1. i 2. armije su zaustavljene blizu Celja, dok je 3. armija napredovala dalje u potrazi za kolonama koje su se povlačile.
Dana 6. maja 1945. visoki dužnosnici Nezavisne Države Hrvatske pobjegli su iz Zagreba i 7. maja stigli do mjesta u blizini Klagenfurta u Austriji. Pavelić i vojno vodstvo napustili su Zaprešić uveče 7. maja, namjeravajući se pridružiti ostatku režima iz NDH u Austriji. U končanici, većina rukovodstava NDH je zajedno s Pavelićem operacijom Linija pacova pobjegla početkom maja, većinom u zapadnu Evropu i Latinsku Ameriku. Zagreb su ostali braniti dijelovi 1. divizije oružanih snaga NDH i njemačke 41. i 181. divizije, raspoređene duž nedovršene utvrđene "Zvonimirove linije" između Svetog Ivana Žabnog i Ivanić-Grada. Žestoka bitka sa jugoslavenskom 1. armijom trajala je tri dana od 5. do 8. maja. Posebno žestok dan za jugoslovenske partizane bio je 7. maj, gdje je 1. proleterska brigada imala svoj najkrvaviji dan u svojoj historiji, sa 158 poginulih i 358 ranjenih u borbama za Vrbovec.
Pored hrvatskih snaga, slovenske domobranske garde i njemačke Armijske grupe E, povlačile su se i ostale vojne jedinice. Među njima su bili ostaci Srpske državne straže, dva puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa i grupa četnika koji su se predali Britancima blizu italijansko-jugoslovenske granice 5. maja. Te jedinice nisu bile vraćene u Jugoslaviju. Crnogorska narodna armija, koju je formirao Sekula Drljević u aprilu 1945. uz podršku vlade NDH, kako bi okupljala Crnogorce iz NDH, povlačila se zajedno s hrvatskim snagama. Hiljade ruskih kozaka koji su bili u Jugoslaviji od 1943, pripadnici 15. kozačkog konjičkog korpusa SS-a, su također prešli u Austriju.
Dana 8. maja 1945. Njemačka se bezuvjetno predala savezničkim silama, što je bio praktični kraj Drugog svjetskog rata u Evropi. Kapitulacija Trećeg Reicha primjenjivala se i na njemačke snage Wehrmachta u Jugoslaviji, kao i na ostale oružane snage pod njemačkom kontrolom, poput Hrvatskih oružanih snaga. Snage NDH su 8. maja morale prekinuti svoje aktivnosti i ostati tamo gdje su se našli. General Aleksandar Löhr, glavni komandir Armijske grupe E, predao je 8. maja komandu nad hrvatskim snagama Ante Paveliću. Pavelić je iz Rogaške Slatine izdao naredbu da se njegove trupe ne predaju partizanima, već pobjegnu u Austriju u nadi da će se predati zapadnim Saveznicima. Nakon kapitulacije Njemačke, Josip Broz Tito je 9. maja preko Radija Beograd prijetio "nemilosrdnim odgovorom" svim naoružanim kolaboracionistima ukoliko se ne predaju.
Put za bijeg do Klagenfurta