UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization), odnosno Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu, specijalna je agencija Ujedinjenih nacija osnovana 1946. Njen je osnovni cilj doprinijeti miru i sigurnosti podržavanjem saradnje među nacijama kroz obrazovanje, nauku i kulturu kao metode pospješivanja univerzalnog poštovanja pravde, zakona, ljudskih prava i osnovnih ljudskih sloboda.

UNESCO ima 194 zemlje članice (11 pridruženih i 1 posmatrač), a neke članice nisu nezavisne države. Glavno je sjedište organizacije u Parizu, uz više od 50 ureda širom svijeta. UNESCO aktivnosti provodi kroz pet glavnih programa: obrazovanje, prirodne nauke, sociologija, kultura i komunikacije. Također sponzoriše projekte za pismenost, razvoj tehnike i pedagogije, međunarodne nauke, projekte regionalne kulturne historije, projekte promovisanja kulturne raznolikosti i programe koji podržavaju međunarodne dogovore o čuvanju svjetske kulturne i prirodne baštine.

Jedna od uloga UNESCO-a je da održava listu mjesta svjetske kulturne baštine. Ta mjesta smatraju se važnim prirodnim ili historijskim mjestima ili objektima čije je očuvanje važno za cjelokupnu svjetsku zajednicu. UNESCO, s druge strane, nije odgovoran da održava ili štiti mjesto koje je na njegovim listama.

Historija Porijeklo UNESCO i njegov mandat za međunarodnu saradnju mogu se pratiti do rezolucije Društva naroda od 21. septembra 1921, da se izabere Komisija za proučavanje izvodljivosti da nacije slobodno dijele kulturna, obrazovna i naučna dostignuća.. Ovo novo tijelo, Međunarodni komitet za intelektualnu saradnju (ICIC), osnovano je 1922. i među svojim članove imalo je takve ličnosti kao što su Henri Bergson, Albert Einstein, Marie Curie, Robert A. Millikan i Gonzague de Reynold (tako da je bila komisija manjeg dijela Društva naroda koja je u osnovi bila fokusirana na Zapadnu Evropu). Međunarodni institut za intelektualnu saradnju (IIIC) je tada osnovan u Parizu u septembru 1924, da djeluje kao izvršna agencija za ICIC. Međutim, početak Drugog svjetskog rata u velikoj mjeri je prekinuo rad ovih organizacija prethodnika. Kad je riječ o privatnim inicijativama, Međunarodni biro za obrazovanje (IBE) počeo je raditi kao nevladina organizacija u službi međunarodnog obrazovnog razvoja od decembra 1925. i pridružio se UNESCO-u 1969, nakon što je osnovao zajedničku komisiju 1952.

Stvaranje Nakon potpisivanja Atlantske povelje i Deklaracije Ujedinjenih nacija, Konferencija savezničkih ministara obrazovanja (CAME) započela je sastanke u Londonu koji su nastavljeni od 16. novembra 1942. do 5. decembra 1945. Dana 30. oktobra 1943. neophodnost za osnivanje međunarodne organizacije je izražena u Moskovskoj deklaraciji, oko koje su se dogovorile Kina, Ujedinjeno Kraljevstvo, Sjedinjene Države i Sovjetski Savez. Potom su uslijedili prijedlozi Konferencije u Dumbarton Oaksu od 9. oktobra 1944. Na prijedlog CAME i u skladu s preporukama Konferencije Ujedinjenih nacija o međunarodnoj organizaciji (UNCIO), održane u San Franciscu od aprila do juna 1945., Konferencija za osnivanje obrazovne i kulturne organizacije Ujedinjenih nacija (ECO/CONF) sazvana je u Londonu od 1. do 16. novembra 1945. Zastupljene su bile 44 vlade. Ideju UNESCO-a je u velikoj mjeri razvio Rab Butler, ministar obrazovanja Ujedinjenog Kraljevstva, koji je imao veliki utjecaj na njegov razvoj.The work of U.N.E.S.C.O. (Hansard, 26 January 1949) . Millbank systems. Retrieved 12 July 2013. Na ECO/CONF, Ustav UNESCO-a je predstavljen i potpisan od strane 37 zemalja, a osnovana je i Pripremna komisija, koja je radila između 16. novembra 1945. i 4. novembra 1946. — ​​datuma kada je Ustav UNESCO-a stupio na snagu polaganjem dvadesete ratifikacije od strane jedne države članice.

Prva Generalna konferencija održana je od 19. novembra do 10. decembra 1946. i izabrala je Juliana Huxleya za generalnog direktora. Pukovnik vojske Sjedinjenih Država, predsjednik univerziteta i zagovornik građanskih prava Blake R. Van Leer također se pridružio kao član. Ustav je izmijenjen u novembru 1954. kada je Generalna konferencija odlučila da članovi izvršnog odbora budu predstavnici vlada država čiji su državljani i da neće, kao ranije, djelovati u ličnom svojstvu. Ova promjena u upravljanju razlikovala je UNESCO od njegovog prethodnika, ICIC-a, u načinu na koji će zemlje članice raditi zajedno u oblastima nadležnosti organizacije. Kako su države članice tokom vremena radile zajedno na realizaciji UNESCO-vog mandata, politički i historijski faktori su oblikovali operacije organizacije, posebno tokom Hladnog rata, procesa dekolonizacije i raspada Sovjetskog Saveza.

Programi i projekti UNESCO broji 194. država članica. Sjedište organizacije je u Parizu, s više od 50 regionalnih ureda, institucija i centara u svijetu.

UNESCO provodi svoje akcije putem 5 glavnih programa: obrazovanje, prirodne i društvene nauke, sociologija, kultura i komunikacija s informatikom.

Projekti sponzorisani od UNESCO-a uključuju opismenjavanje, programe tehničke obuke, obuke učiteljskog kadra, međunarodne naučne programe, regionalne i kulturne projekte historije, promovirsnje kulturoloških različitosti, međunarodne projekte zaštite svjetskog kulturnog i prirodnog naslijeđa, ljudskih prava, te pokušaja prevladavanja jaza između digitalno razvijenih i nerazvijenih zemalja.

Glavna skupština UNESCO-a 2001. usvojila je Opću deklaraciju o kulturnoj raznolikosti. Deklaracija je za pomoć državama "da u vlastitim sredinama, poštujući i promovišući kulturnu raznolikost, stvore uslove za dijalog kultura i civilizacija u uslovima globalizacije".

Države članice

Od jula 2023. UNESCO ima 194 država članica i 12 pridruženih članica. Neke članice nisu nezavisne države, a neke članice imaju dodatne nacionalne organizacione komitete sa nekih od svojih zavisnih teritorija. Stranke UNESCO-a su države članice Ujedinjenih nacija (osim Izraela i Lihtenštajna), kao i Cookova Ostrva, Niue i Palestina. Sjedinjene Američke Države i Izrael napustile su UNESCO 31. decembra 2018. ali su se Sjedinjene Države ponovo pridružile 2023.

Generalni direktori Generalni direktori od osnivanja 1946. bili su: +Generalni direktoriRedni brojFotografijaIme i prezimeDržavaMandat1. 60px Julian Huxley 1946–19482. 60px Jaime Torres Bodet 1948–19523. 60px John Wilkinson Taylor v. d. 1952–19534. 60px Luther Evans 1953–19585. 60px Vittorino Veronese 1958–19616. 60px René Maheu v. d. 1961; 1961–19747. 60px Amadou-Mahtar M'Bow 1974–19878. 60px Federico Mayor Zaragoza 1987–19999. 60px Koïchiro Matsuura 1999–200910. 60px Irina Bokova 2009–201711. 60px Audrey Azoulay 2017–danas

Glavne konferencije

Spisak sjednica Generalne konferencije UNESCO-a održanih od 1946: Session Mjesto Godina Predsjedavao Država 1. Pariz 1946. Léon Blum 2. Ciudad de México 1947. Manuel Gual Vidal 3. Bejrut 1948. Hamid Bey Frangie 1. vanredna || Pariz || 1948. || || 4. Pariz 1949. Edward Ronald Walker 5. Firenca 1950. Stefano Jacini 6. Pariz 1951. Howland H. Sargeant 7. Pariz 1952. Sarvepalli Radhakrishnan 2. vanredna Pariz 1953. 8. Montevideo 1954. Justino Zavala Muniz 9. New Delhi 1956. Abul Kalam Azad 10. Pariz 1958. Jean Berthoin 11. Pariz 1960. Akale-Work Abte-Wold 12. Pariz 1962. Paulo de Berrêdo Carneiro 13. Pariz 1964. Norair Sisakian 14. Pariz 1966. Bedrettin Tuncel 15. Pariz 1968. William Eteki Mboumoua 16. Pariz 1970. Atilio Dell'Oro Maini 17. Pariz 1972. Toru Haguiwara 3. vanredna Pariz 1973. 18. Pariz 1974. Magda Jóború 19. Nairobi 1976. Taaita Toweett 20. Pariz 1978. Napoléon LeBlanc 21. Beograd 1980. Ivo Margan 4. vanredna Pariz 1982. 22. Pariz 1983. Saïd Tell 23. Sofija 1985. Nikolai Todorov 24. Pariz 1987. Guillermo Putzeys Alvarez 25. Pariz 1989. Anwar Ibrahim 26. Pariz 1991. Bethwell Allan Ogot 27. Pariz 1993. Ahmed Saleh Sayyad 28. Pariz 1995. Torben Krogh 29. Pariz 1997. Eduardo Portella 30. Pariz 1999. Jaroslava Moserová 31. Pariz 2001. Ahmad Jalali 32. Pariz 2003.. Michael Omolewa 33. Pariz 2005. Musa Bin Jaafar Bin Hassan 34. Pariz 2007. Georgios Anastassopoulos 35. Pariz 2009. Davidson Hepburn 36. Pariz 2011. Katalin Bogyay 37. Pariz 2013. Hao Ping 38. Pariz 2015. Stanley Mutumba Simataa 39. Pariz 2017. Zohour Alaoui 40. Pariz 2019. Ahmet Altay Cengizer 41.Pariz2021.Santiago Irazabal Mourão 42.Pariz2023.Simona Miculescu

Reference

Vanjski linkovi

Zvanični sajt

Kategorija:Međunarodne organizacije Kategorija:Organizacije osnovane 1946. Kategorija:Specijalizirane agencije Ujedinjenih nacija