Cerera, službene oznake 1 Ceres (simbol: ), je najmanja identifikovana patuljasta planeta u Sunčevom sistemu i jedina u asteroidnom pojasu. Otkrio ju je Giuseppe Piazzi 1. januara 1801. godine i dobila je ime po Rimskoj boginji Cereri — boginji rastućih biljaka, žetve i majčinske ljubavi.
Sa prečnikom od oko 950 km, Cerera je daleko najveće i najmasivnije tijelo u asteroidnom pojasu, te sadrži trećinu (32%) ukupne mase pojasa.Pitjeva, E. V.; Precise determination of the motion of planets and some astronomical constants from modern observations , in Kurtz, D. W. (Ed.), Proceedings of IAU Colloquium No. 196: Transits of Venus: New Views of the Solar System and Galaxy, 2004 Nedavna osmatranja su otkrila da je sferoidan, za razliku od nepravilnih oblika manjih tijela sa nižom gravitacijom. Površina Ceresa se vjerovatno sastoji od mješavine leda, vode i raznih hidratnih minerala kao što su karbonati i gline. Ceres je vjerovatno podijeljen na stjenovito jezgro i ledeni omotač. Moguće je da se ispod površine nalazi okean, što ga čini mogućim odredištem u potrazi za vanzemaljskim životom.
Ceresova prividna magnituda se kreće od 6,7 do 9,3 i zato je premalo osvijetljen da bi se vidio golim okom. 27. septembra 2007. godine, NASA je lansirala svemirsku sondu Dawn radi istraživanja Veste (2011.-2012.) i Ceresa (2015.).
Otkriće Ideju da bi nepoznata planeta mogla postojati između orbita Marsa i Jupitera je prvi predložio Johann Elert Bode 1768. godine. Njegova razmatranja su se zasnivala na takozvanom Titius-Bodeovom zakonu, sada napuštenoj teoriji koju je predložio Johann Daniel Titius 1766. godine. Po ovom zakonu, velika poluosa planete bi trebala biti blizu 2,8 AJ. Kada je William Herschell otkrio Uran 1781. godine, vjera u zakon Titiusa i Bodea je porasla, i 1800. godine dvadeset četiri iskusna astronoma su udružili svoje napore, te započeli metodičku potragu za predloženom planetom. Grupu je predvodio Franz Xaver von Zach, urednik časopisa Monatliche Correspondenz. Iako nisu uspjeli otkriti Ceres, kasnije su pronašli nekoliko velikih asteroida. mini|lijevo|200px|Piazzijeva knjiga "Della scoperta del nuovo pianeta Cerere Ferdinandea" prikazuje otkriće Ceresa
Cereru je 1. januara 1801. godine otkrio Giuseppe Piazzi koji je tražio zvijezdu navedenu od strane Francisa Wollastona kao Mayer 87, jer se nije nalazila na datoj poziciji u Mayerovom zodijačkom katalogu. Umjesto zvijezde, Piazzi je pronašao objekat sličan zvijezdi koji se kretao i za koji je prvo mislio da je kometa. Piazzi je ukupno 24 puta promatrao Ceres, zadnji put 11. februara, kada je bolest prekinula njegova promatranja. Svoje otkriće je objavio 24. januara 1801. godine u pismima kolegama astronomima, među njima i njegovom zemljaku Barnabiu Orianiu iz Milana. Predstavio ga je kao kometu, ali "pošto je njegovo kretanje tako sporo i pravilno, više puta mi se učinilo da bi moglo biti nešto bolje od komete". U aprilu, Piazzi je poslao svoja kompletna promatranja Orianiu, Johannu Elertu Bodeu i Jérômeu Lalandeu iz Pariza. Informacije su objavljene 1801. godine u septembarskom izdanju časopisa Monatliche Correspondenz.
Ubrzo nakon ovoga, Ceresova prividna pozicija se promijenila (većinom zbog Zemljinog orbitalnog kretanja). Tada je već bio preblizu Sunčevom sjaju, pa drugi astronomi nisu mogli potvrditi Piazzieva posmatranja sve do kraja godine. Ipak nakon toliko dugo vremena, bilo je teško predvidjeti njegovu tačnu poziciju. Da bi ponovo pronašao Ceres, Carl Friedrich Gauss, tada star 24 godine, je izumio efikasnu metodu otkrivanja orbite. Za samo nekoliko sedmica, predvidio je njegovu putanju i poslao svoje rezultate von Zachu. 31. decembra 1801. godine von Zach i Heinrich W. M. Olbers su pronašli Ceres blizu predviđene pozicije.
Herschel je 1802. godine procijenio da Ceres ima prečnik od 260 km, a 1811. godine Johann Hieronymus Schröter je procijenio da taj prečnik iznosi 2.613 km.(Strana 335)
Ime Piazzi je prvobitno predložio ime Ceres Ferdinandea (italijanski, Cerere Ferdinandea) za ovo tijelo, po mitološkoj figuri Cereri (Rimskoj boginji biljaka) i Kralju Ferdinandu od Dvije Sicilije. "Ferdinandea" nije bilo prihvatljivo drugim nacijama u svijetu, tako da je izbačeno. Ceres se kratkovremeno u Njemačkoj zvao Hera. U Grčkoj se naziva Δήμητρα (Demetra), po grčkom ekvivalentu boginje Cerere; u engleskom govornom području, Demetra je naziv asteroida (1108 Demetra). Zbog rijetkog korištenja, ne postoji konsenzus o ispravnom korištenju pridjeva, ali se najčešće koriste Cereski i Ceranin. Ceresov astronomski simbol je srp (20px|Srp, simbol Ceresa), sličan Venerinom simbolu (22px|Astronomski simbol Venere) koji je simbol ženskog spola i Venerinog ogledala. Element Cerijum je dobio naziv po Ceresu. Element paladij je prvobitno bio nazvan po Ceresu, ali je njegov pronalazač promijenio ime nakon što je cerij dobio svoje ime. Paladij je dobio ime po asteroidu 2 Pallas.
Status 200px|mini|lijevo|Ceres (dolje lijevo), Mjesec i Zemlja, prikazani u omjeru. Klasifikacija Ceresa se više puta mijenjala i bila je predmet neslaganja. Johann Elert Bode je vjerovao da je Ceres "odbjegli planet" za kojeg je vjerovao da postoji između Marsa i Jupitera, na daljini od 419 miliona km (2,8 AJ) od Sunca. Ceresu je dodijeljen planetarni simbol i ostao je izlistan kao planet u astronomskim knjigama (zajedno sa 2 Pallasom, 3 Junom i 4 Vestom oko pola vijeka, kada je otkriveno još asteroida.
Ipak, kako je sve više objekata bilo otkrivano u području, shvaćeno je da Ceres predstavlja samo prvo u nizu mnogih sličnih tijela. Sir William Herschel je 1802. godine skovao termin asteroid ("sličan-zvijezdi") za takva tijela, pišući kako "ona toliko liče na male zvijezde da ih je veoma teško razlikovati, čak i sa veoma dobrim teleskopima". Kao prvo takvo tijelo koje je otkriveno, dodijeljena mu je oznaka 1 Ceres po modernom sistemu numerisanja asteroida.
Debata iz 2006. godine oko Plutona i šta čini 'planetu' je prouzrokovala da se Ceresova kvalifikacija kao planete ponovo razmotri. Predlog ispred Međunarodne Astronomske Zajednice o definiciji planete bi bio definisao planetu kao "nebesko tijelo koje (a) posjeduje dovoljno mase da njena sopstvena gravitacija nadjača sile apsolutno čvrstog tijela tako da može postići oblik hidrostatičke ravnoteže (skoro okrugli), i (b) se nalazi u orbiti oko zvijezde, a nije niti zvijezda niti satelit planete". Da je ova rezolucija usvojena, Ceres bi postao peta planeta od Sunca. Ipak, ona nije prihvaćena, a na njeno mjesto je 24. augusta 2006. godine došla druga definicija "planete": Planeta je "nebesko tijelo koje se nalazi u orbiti oko Sunca, posjeduje dovoljno mase da njena sopstvena gravitacija nadjača sile apsolutno čvrstog tijela tako da može postići skoro okrugli oblik i koje je rasčistilo okruženje svoje orbitalne putanje." Po ovoj definiciji, Ceres nije planeta (jer orbitalnu putanju dijeli sa hiljadama drugih asteroida iz asteroidnog pojasa), i sada je klasifikovan kao "patuljasta planeta" (zajedno sa Plutonom, Makemakeom, Haumeom i Eridom). O pitanju o tome da li Ceres ostaje asteroid se nije raspravljalo. — Q: What is Ceres? "Ceres is (or now we can say it was)". Dvojne klasifikacije kao u slučaju kometa asteroidnog pojasa postoje, a označavanje tijela patuljastom planetom ne isključuje mogućnost druge kvalifikacije.
Fizičke karakteristike mini|lijevo|Veličine prvih 10 otkrivenih manjih planeta u odnosu na Zemljin Mjesec. Cerera je skroz lijevo. mini|200px|Slike Cerere sa svemirskog teleskopa Hubble, snimljene 2003/04. godine sa maksimalnom rezolucijom od oko 30 km. Priroda bijele tačke je nepoznata.
Ceres je najveći objekat u asteroidnom pojasu, koji leži između Marsa i Jupitera. Poznato je da Kuiperov pojas sadrži veće objekte, uključujući Pluton, 50000 Quaoar i 90482 Ork, dok je udaljenija Erida, u rasijanom pojasu, najveća od svih ovih tijela.
Ceresova masa je utvrđena analizom uticaja kojeg ima prema malim asteroidima. Rezultati koje su razni autori dobili se malo razlikuju. Srednja vrijednost tri najpreciznije vrijednosti od 2008. godine iznosi približno 9,4 kg. Sa ovom masom, Ceres čini trećinu ukupne izračunate mase asteroida u Sunčevom sistemu. Ukupna masa asteroida iznosi 3,0 ± 0,2 kg, te čini oko četiri posto mase Mjeseca. Veličina Ceresa i njegova masa su dovoljni da mu omoguće poprimanje skoro sferoidnog oblika. Po tome, on je blizu hidrostatičke ravnoteže. Na drugu stranu, drugi veliki asteroidi kao što su 2 Pallas, 3 Juno, 4 Vesta i posebno 10 Hygiea su prilično nepravilnog oblika.
Peter Thomas sa Univerziteta Cornell je pretpostavio da Ceres ima podijeljenu unutrašnjost; njegov elipticitet se čini premalim za nepodijeljeno tijelo, što znači da se sastoji od stjenovitog jezgra obavijenog ledenim omotačem. Ovaj 100 km širok omotač (23–28 posto mase Ceresa; 50 posto zapremine0,72-0,77 anhidrona stijena po masi, po Williamu B. McKinnonu, 2008., "On The Possibility Of Large KBOs Being Injected Into The Outer Asteroid Belt". American Astronomical Society, DPS meeting #40, #38.03 ) sadrži 200 miliona kubnih kilometara vode, što je veće od količine svježe vode na Zemlji. Ovaj rezultat istraživanja podržavaju promatranja teleskopa Keck iz 2002. godine i evolucijsko modelovanje. Takođe, određene karakteristike njegove površine i historija (kao što je udaljenost od Sunca, koja je dovoljno oslabila solarno zračenje da omogući uvrštavanje komponenata sa veoma niskom tačkom smrzavanja u njegovu formaciju) upućuju na prisutnost nestabilnih materijala u unutrašnjosti Ceresa.
Površina
Sastav površine Ceresa je, u širem smislu, sličan sastavu površine asteroida C-tipa. Ipak, neke razlike postoje. Sveprisutna svojstva IR spektruma Ceresa pripadaju hidratnim materijalima, što označava prisutnost značajne količine vode u unutrašnjosti ovog tijela. Ostali mogući sastojci površine obuhvataju gline bogate željezom (kronstedtite) i karbonate (dolomite i siderite), koji su česti minerali u ugljenik-hondritnim meteoritima. Spektralne osobine karbonata i glina obično nedostaju u u spektru drugih asteroida C-tipa. Ceres se ponekada klasifikuje kao asteroid G-tipa.
Površina Ceresa je relativno topla. Maksimalna temperatura na osunčanoj strani je 5. maja 1991. godine procjenjena na 235 K (oko −38 °C). Ako se u obzir uzme heliocentrična udaljenost u datom vremenu, dobija se procjena o maksimalnoj temperaturi od 239 K na perihelu.
lijevo|mini|250px|Dijagram unutrašnje strukture Ceresa
Otkriveno je samo nekoliko nedvojbenih svojstava površine Ceresa. Ultraljubičaste slike visoke rezolucije sa svemirskog teleskopa Hubble snimljene 1995. godine su pokazale tamnu tačku na njegovoj površini koja je dobila nadimak "Piazzi" u čast pronalazača Ceresa. Za nju se mislilo da predstavlja krater. Kasnije su blizu-infracrvene slike još veće rezolucije snimljene tokom cijele rotacije pomoću teleskopa Keck korištenjem adaptivne optike pokazale nekoliko svijetlih i tamnih dijelova koji su se kretali sa rotacijom patuljaste planete. Dva tamna područja su imala kružni oblik i pretpostavlja se da su krateri; za jednog od njih je primjećeno da ima svijetlu centralnu regiju, dok je drugi identifikovan kao "Piazzi" područje. Novije slike svemirskog teleskopa Hubble u vidljivom dijelu spektra cijele rotacije snimljene 2003. i 2004. godine prikazuju 11 prepoznatljivih područja na površini, čija je priroda trenutno nepoznata. Jedno od ovih područja naliči području "Piazzi" koje je posmatrano ranije.
Ova posljednja posmatranja su također pokazala da je Ceresov sjeverni pol usmjeren u smjeru rektascenzije 19 h 24 min (291°), deklinacija +59°, u sazviježđe Zmaja. Ovo znači da je Ceresov osni nagib veoma mali—oko 3°.
Atmosfera