Litvanija (), zvanično Republika Litvanija (), jest suverena država u sjevernoj Evropi i najjužnija od tri baltičke države. Na zapadu izlazi na Baltičko more, a ima kopnene granice sa Latvijom, Bjelorusijom, Poljskom i ruskom oblašću Kalinjingrad.
Od približno 1253. do 1795. Litvanija je bila veliko vojvodstvo, a od 1569. kao dio Poljsko-litvanske unije. Nakon treće podjele Poljske 1795. Litvanija je do 1918. potpadala pod vrhovnu vlast Rusije, a 1918. proglašava nezavisnost kao samostalna republika, koja opstaje do početka Drugog svjetskog rata. Nakon dugogodišnje sovjetske okupacije, ponovno joj uspijeva povratiti državnu suverenost 1990. godine. U sklopu proširenja Evropske unije 2004. Litvanija je postala članica EU kao i članica NATO saveza. Od 1. januara 2015. postala je i 19. članica Eurozone.
Historija
thumb|Prvo spominjanje imena Litvanije kao "Litua" 1009. u Kvidlinburškim analima. Počeci Litvanije kao države sežu u 13. vijek, nakon što su baltička plemena naselila ovo područje počev od 3. milenija p. n. e. Vojvoda Mindaugas, kojeg je 1253. papa blagoslovio i okrunio za kralja, osvojio je vojnom silom susjedna plemena i okupio ih pod svoju vlast. Njegovo vojvodstvo odnosno kraljevstvo u trenutku njegove smrti 1263. obuhvatalo je približnu teritoriju današnje Litvanije. Nastanak države desio se gotovo u posljednjem trenutku da zaštiti i pruži otpor nadolazećim vitezovima Teutonskog reda sa juga i sjevera.
Paralelno tome već u 14. vijeku uslijedilo je širenje prema istoku. Nakon raspada stare Kijevske Rusije zbog najezde Mongola do 1240. su se formirale brojne kneževine-nasljednice. Zbog Teutonskog viteškog reda, litvanska ekspanzivna politika ka zapadu je onemogućena, dok je istočno krilo bilo izloženo upadima Tatara. U takvom vakuumu moći razvilo se Veliko vojvodstvo Litvanija te nakon osvajanja Kijeva (nakon 1362. godine) postalo konkurencija Velikom vojvodstvu Moskva oko prevlasti nad malim ruskim kneževinama. Ekspanzija Litvanije prema istoku dosegla je svoj vrhunac u prvoj polovini 15. vijeka.
Veliki vojvoda Jagelo preuzeo je poljsku kraljevsku krunu putem braka i prelaska na Katoličanstvo 1386. (nakon smrti Mindaugasa 1263. Litvanija je postala gotovo paganska), te tako osnovao Poljsko-litvansku personalnu uniju. Jagelo (polj. Jagiello) je tako i osnivač dinastije Jagelonaca. Nakon bitke kod Tannenberga 1410. opasnost od vitezova Teutonskog reda je jednom i zauvijek otklonjena. Ovu bitku je dobila ujedinjena poljsko-litvanska vojska.
thumb|Litvanska ekspanzija prema jugoistoku pod vlašću velikog vojvode Mindaugasa I Bliske političke veze Poljaka i Litvanaca zaokružene su 1569. u realnoj Lubinskoj uniji, koja je značila i kraj nezavisne Litvanije, iako je litvansko plemstvo decenijama prije toga bilo pod snažnim utjecajima poljske kulture i poljskog jezika. Uz to, na teritoriji same Litvanije događale su se unutrašnje trzavice i nesuglasice koje su čak dovodile do oružanih sukoba između litvanskih plemića, kao što je to, na primjer, bio Litvanski građanski rat (1697–1702). Litvanija je u vremenima Reformacije krenula poljskim putem i ostala katolička, dok su sjeverni dijelovi Baltika koji su bili pod njemačkim utjecajem, postali protestantski. Litvanija je sve do podjele Poljske ostala dio nje, te je 1795. potpala pod rusku vlast. Dva poljsko-litvanska ustanka 1831. i 1863. ruski carevi su ugušili u krvi.
Prvi svjetski rat i slabljenje Ruskog carstva doveo je u februaru 1918, pod njemačkom okupacijom, do proglašenja nezavisnosti Republike Litvanije, koja se nakon toga odbranila od napada Crvene armije i poljske vojske. U to vrijeme glavni grad nije bilo historijsko središte velikog vojvode u Vilniusu, nego Kaunas, jer su područje Vilniusa zauzeli Poljaci (od 1920. do 1939. što je i Društvo naroda priznalo 1923). U tadašnju nezavisnu Litvaniju uvedena je parlamentarna demokratija, a 1922. donesen je i ustav. Međutim u decembru 1926. ustav je ukinuo Antanas Smetona koji je izveo vojni udar. Smetona je kasnije vladao gotovo diktatorski sve do 1940. godine. Proglašeni su novi ustavi, koji su potvrdili autoritativno vodstvo Semtone, između ostalih ustav iz 1928. i 1938. Prije izbijanja Drugog svjetskog rata Litvanija je 23. marta 1939. morala Njemačkoj predati takozvani Memelland, područje oko rijeke Njemen i grad Klaipėda (njem. Memell). Ovo područje od 1919. i mirovnog sporazuma u Versaillesu nije pripadalo Njemačkoj, a 10. januara 1923. zauzela ga je Litvanija.
Nakon izbijanja Drugog svjetskog rata povećao se pritisak Sovjetskog saveza na Litvaniju. Smetona je abdicirao u junu 1940. te je nakon ulaska sovjetskih jedinica instalirana prosovjetska vlada, koja je 3. augusta 1940. proglasila pripajanje države Sovjetskom savezu. Početkom nacističkog napada na SSSR, već u junu/julu 1941. jedinice Wehrmachta Blitzkriegom osvajaju Litvaniju.
Jedinice Sicherheitspolizei (bos. Sigurnosne policije) i Sicherheitsdienst (bos. Sigurnosne službe) zajedno sa litvanskim dobrovoljcima, u periodu nakon okupacije pa sve do decembra 1941. počinili su brojna ubistva, većinom jevrejskog stanovništva, dok su preživjeli stavljeni u geta. Oko 90% jevreja Litvanije nije dočekalo kraj rata.
U ljeto 1944. Crvena armija je ponovno zauzela velike dijelove Litvanije i proglasila Litvansku socijalističku sovjetsku republiku (LSSR). Javio se i otpor sovjetskoj okupaciji u vidu takozvane Šumske braće (lit. miško broliai) ali nije naišao na podršku iz inostranstva, pa je do 1948. otpor spao na nekoliko partizanskih grupa razbacanih po šumama. U trećem talasu deportacija Staljin je 1949. desetke hiljada državnih neprijateljskih elemenata iz oblasti Baltika deportirao u Sibir, mada su hapšenja i deportacije u velikom obimu uslijedila odmah poslije završetka rata 1945. Mnogi deportirani su umrli na istoku SSSR u poznatim "gulazima". Među deportiranim bilo je i mnogo njemačke ratne siročadi, koji su krajem rata zbog gladi iz područja Kalinjingrada izbjegli u Litvaniju i krili se među litvanskim seljacima.
thumb|Litvanci prilikom posjete sovjetskog predsjednika Gorbačova u gradu Šiauliai Tokom "Perestrojke", koja je u baltičkim zemljama izazvala "pjevajuću revoluciju", Litvanija je 1990. proglasila nezavisnost te je dotadašnji Vrhovni sovjet preimenovala u Ustavotvornu skupštinu. Island je bio prva država koja je 1990. priznala nezavisnu Litvaniju. Međutim, 13. januara 1991. prosovjetske vojne snage bezuspješno su pokušale oboriti mladu demokratsku državu u takozvanoj "Krvavoj nedjelji" u Vilniusu. U tom sukobu poginulo je 14 demonstranata kod televizijskog tornja u Vilniusu, pretežno omladine i studenata. U reakciji na te događaje, 8. februara 1991. oko 85% Litvanaca dalo je svoj glas za na referendumu za nezavisnost zemlje. Nakon neuspjelog moskovskog vojnog udara protiv sovjetskog predsjednika Gorbačova u augustu 1991. zapadne zemlje su priznale nezavisnost Litvanije, kao i druge dvije baltičke zemlje: Latvije i Estonije. Prve godine nezavisne Litvanije prošle su u ekonomskoj krizi i političkoj nestabilnosti. Tek nakon radikalne privatizacije, reformska politika je dobila na dinamici, naročito nakon prevladavanje ruske krize 2000. godine. Litvanija je 2004. postala članica Evropske unije i NATO saveza, a 21. decembra 2007. i dio šengenskog prostora.
Simboli
Zastava Državna zastava Litvanije je prihvaćena 20. marta 1989. godine. Sastoji se od tri jednako široke vodoravne pruge žute, zelene, i crvene boje. Iste boje su bile na zastavi nezavisne države Litvanije, od 1918. do 1940. godine, ali s omjerom dužine i širine 2:3. Od 1989. do 2004. godine, omjer je bio 1:2, isti omjer zastave Sovjetske Republike Litvanije.
Dana 5. septembra 2004. godine, omjer dužine i širine se promijenio na 3:5.
Žuta boja simbolizira bronzana polja Litvanije, zelena simbolizira zelenu prirodu, a crvena simbolizira svu krv koja se prolila za Litvaniju.
Grb Grb Litvanije jedan je od najstarijih u Evropi. Popularno se naziva Vytis (onaj koji proganja, vrši juriš).
Savremeno heraldičko rješenje štita iz 1991. godine čini oklopljeni vitez (Vytis) na srebrnom (bijelom) konju na crvenoj pozadini. Okrenut je da gleda heraldički desno, a lijevo kada se grb gleda sprijeda. Jahač nosi srebrni mač u desnoj ruci iznad glave. Na lijevom ramenu viteza nalazi se plavi štit sa dvostrukim zlatnim krstom. Sedlo, amovi i pojas su plavi. Drška mača, uzengije, potkovice i ukrasi su zlatne boje.
Najraniji spomen grba je iz 14. vijeka, na pečatu Velikog vojvodstva Litvanije. Grb je vremenom postao grb oblasti Vilnus i proširio se upotrebom da bi na kraju bio i grb čitavog Velikog vojvodstva a nalazio se i kao motiv na zastavama. Grb se vremenom mijenjao po detaljima ali nikad suštinski. Bio je i grb litvanske države i u periodu između dva svjetska rata, i usvojen je i za modernu litvansku državu. Postoji prijedlog da se usvoji i velika varijanta grba sa dodatom trakom koja bi na sebi imala napisan stih iz litvanske himne - "Neka jedinstvo cveta".
Himna "Tautiška giesmė" je nacionalna himna Republike Litvanije. Pjesmu je 1891. napisao Dr. Vincas Kudirka. Prvi put postaje nacionalnom himnom Litve 1919. godine, da bi 1940. godine bila zamijenjena himnom Litavske SSR. 1992. godine ponovno postaje službenom nacionalnom himnom Litve
Geografija
Litvanija na sjeveru graniči sa Latvijom, a na istoku i jugoistoku sa Bjelorusijom. Granica prema Poljskoj na jugu duga je samo 100 km, ali predstavlja jednu od najvažnijih veza prema srednjoj i zapadnoj Evropi. Prema jugozapadu graniči se sa ruskom eksklavom oblasti Kalinjingrad, a dio te granice čini rijeka Njemen. Na zapadu se nalazi Baltičko more, na koje Litvanija ima pristup preko luke Klaipėda.
Geografi nacionalnog geografskog instituta Francuske (Institut géographique national) izračunali su 1989. geografski centar Evrope, te su u selu Purnuškės sjeverno od Vilniusa podigli prigodno obilježje.
Geologija thumb|lijevo|Topografija Litvanije Litvanija se nalazi u okvirima Istočnoevropske ravnice, pa je u tektonskom aspektu geološki relativno mirna već duže vrijeme. Reljef Litvanije obilježen je oblicima nastalim tokom ledenih doba kada su lednici prekrili ovo područje. Stoga samo u pojedinačnim slučajevima na površinu izbijaju starije stijene. Gotovo cijela površina Litvanije pripada mladoj morenskoj zemlji koja je bila okovana ledom u posljednjem ledenom dobu. Prije 20 hiljada godina, na vrhuncu ledenog doba, ipak vrlo malehni pojas na krajnjem jugoistoku ostao je slobodan od leda.
Litvansku obalu Baltičkog mora karakteriziraju brojne pješčane plaže. Donjolitvanski greben u zapadnom dijelu zemlje pripada Baltičkom grebenu. Brežuljkasto područje na jugoistoku jednim dijelom pripada Bjeloruskom niskom gorju. Tu se nalazi i najviše uzvišenje Litvanije, 294 m visoka brda Aukštasis kalnas i Juozapinės kalnas. Najveće rijeke Litvanije su Njemen i Neris, a obje izviru u Bjelorusiji. Na sjeveroistoku nalazi se područje jezera Visoke Litvanije. Brojna jezera postoje i na jugu. Sveukupno, oko 1,5% površine države otpada na jezera. Jedan dio Kurskog zaliva i Kurske prevlake također pripadaju Litvaniji.
Najveći dio države zauzimaju poljoprivredna zemljišta. Nešto više od 30% površine prekriveno je šumama, dok preko 30% otpada na bare i močvare. Litvanija se sastoji iz 62.680 km2 kopnenih i 2.620 km2 vodenih površina.
Klima U Litvaniji preovladava umjerena kontinentalna klima. Na obali Baltičkog mora pretežno pušu zapadni vjetrovi, noseći topli i vlažni zrak u unutrašnjost zemlje.
Najtopliji mjesec je juli sa prosječnom temperaturom 17 °C, dok je najhladniji januar sa prosječnih −5,1 °C. Godišnja prosječna temperatura u Litvaniji iznosi 6,2 °C. Srednja godišnja kolilina padavina iznosi 661 mm, s tim da na jugozapadu ta količina je znatno veća, dok na sjeveru pada dosta manje.
Ekologija