Malta, zvanično Republika Malta (malteški: Repubblika ta' Malta, engleski: Republic of Malta) je ostrvska država u Sredozemnom moru. Sastoji se od nekoliko većih i manjih ostrva od kojih su tri naseljena. Najvećo ostrvo je Malta na kojem živi najveći dio stanovništva zemlje. Ova zemlja u kojoj živi manje od pola miliona stanovnika je, s obzirom na površinu, jedna od najgušće naseljenih zemalja svijeta.
Malteško ostrvlje nalazi se nedaleko od Sicilije (Italija), te manje od 300 km od obale Afrike. Zbog svog strateškog položaja, Maltom su tokom historije vladale mnoge sile, kao što su Feničani, Rimljani, Fatimidi, Ivanovci i Britanci. Od 21. septembra 1964. Malta je nezavisna od Velike Britanije, a od 1. maja 2004. članica Evropske unije.
Malta je izraženo katolička zemlja, s jednim od najvećih procenata udjela rimokatolika u stanovništvu na svijetu. Kršćanstvo je na Maltu donio apostol Sveti Pavle koji je na ovom otoku doživio brodolom. Službeni jezici Malte su malteški i engleski. Italijanski također ima veliki značaj u državi, budući da je bio službeni jezik do 1934.
Historija Prve kulture i antika Prvi naseljenici Malteških otoka bili su poljoprivrednici koji su se ovdje naselili oko 5200. p. n. e. sa Sicilije. Ti prvi naseljenici najvjerovatnije su bili Sikanci, za koje se smatra da su bili jedino pleme koje je naseljavalo ove otoke u to vrijeme "Brief History of Malta" LocalHistories.org, a smatraju se srodnicima Ibera. Stanovništvo otoka u to vrijeme bavilo se uzgojem žitarica i stoke, a, kao i mnoge druge evropske kulture u to vrijeme, poštovali su kult plodnosti.
mini|desno|215px|Hagar Qim Keramički predmeti nađeni u Għar Dalamu slični su onima nađenim u Agrigentu na Siciliji. U ovom ranom razdoblju malteške civilizacije pojavljuju se mistični megalitni hramovi, čiji se ostaci mogu još naći na Malti i Gozu. Ti su hramovi jedni od najstarijih struktura napravljenih od kamena na Zemlji Old Temples Study Foundation (OTSF)David Trump et al, Malta Before History (2004: Miranda Publishers), a korišteni su u razdoblju između 4000 i 2500. p. n. e.
mini|lijevo|170px|Hramovi Mnajdre iz 4. milenijuma p. n. e. Neki naučnici smatraju da su hramovi korišteni za žrtvovanje životinja, iako su to samo nagađanja. Ova kultura je nestala s ovih otoka oko 2500. p. n. e, a nagađa se da je kulturu izbrisala neka bolest ili glad. Sukobi se ne smatraju razlogom nestanka jer ne postoje dokazi o oružju iz tog perioda.
Negdje oko 3500. p. n. e. ova kultura je sagradila neke od najstarijih vjerskih građevina na svijetu, kao što su hramovi Ġgantije na Gozu , te hramovi Ħaġar Qima i Mnajdre Sheehan, Sean Malta, Marshall Cavendish. Smatra se da su dolaskom čovjeka na ove otoke izumrli lokalni patuljasti vodeni konji i slonovi. Nakon ove civilizacije Malteški otoci neko vrijeme bili su nenaseljeni. U bronzano doba opet dolaze naseljenici, čija je kultura obuhvaćala kremiranje posmrtnih ostataka i izgradnju manjih megalitnih građevina zvanih dolmeni Daniel Cilia, "Malta Before Common Era", in The Megalithic Temples of Malta..
Oko 700. p. n. e. na otoke dolaze Grci koji su se najviše nastanili na području današnje Vallette "Notable dates in Malta's history" , Department of Information - Maltese Government. Vijek poslije tu dolaze i Feničani, koji su se otocima koristili kao trgovačkom stanicom na njihovim sredozemnim trgovačkim rutama Owen, Charles. The Maltese Islands, Praeger..
Nakon pada Feničanskog carstva, ovo područje je oko 400. p. n. e. potpalo pod kontrolu Kartage, bivše feničanske kolonije Terterov, Marat. Doing Business with Malta , GMB Publishing Ltd. . U to vrijeme Kartažani su koristili Maltu za uzgoj maslina, rogača i proizvodnju tkanine. Za vrijeme Punskih ratova 218. p. n. e, Maltežani su se pobunili protiv kartagenske vlasti, te dali kontrolu nad svojim vojnim garnizonom rimskom konzulu Semproniju Castillo, Dennis Angelo. The Maltese Cross: A Strategic History of Malta, Greenwood Publishing Group. . Za vrijeme Sirakuske pobune, Malta je ostala vjerna Rimu, zbog čega je nagrađena naslovom Foederata Civitas, koji je značio određenu razinu autonomije unutar pokrajine Sicilije . U to vrijeme otok su nazivali Melita, a glavni grad nalazio se u središtu otoka i nosio je isto ime (današnja Mdina) .
Zbog uspješnosti i važnosti Malteških otoka u rimskoj državi, car Hadrijan im je 117. p. n. e. dao status municipija. Godine 60, na sjevernom dijelu otoka koji je danas poznat kao Zaljev sv. Pavla, nasukao se brod apostola sv. Pavla . Prema pričama, on je ostao na otoku tri mjeseca, tokom kojih je širio kršćanstvo i izvodio čuda.
Raspadom Rimskog carstva na Istočno i Zapadno u 4. vijeku, Malta potpada pod kontrolu Bizantije kojom se vladalo iz Carigrada. O razdoblju bizantijske vlasti na Malti, koja je trajala četiri vijeka, malo je poznato. Postoje dokazi da su germanska plemena, uključujući Gote i Vandale, kratkovremeno preuzeli vlast nad otocima, nakon čega je Bizantija ponovno preuzela otoke i na njih postavila vojsku Borg, Victor Paul. The Rough Guide to Malta & Gozo, Rough Guides. .
Srednji vijek mini|desno|150px|Aragonska zastava Kraljevine Sicilije Za vrijeme bizantijsko-arapskih ratova, Malta je zajedno sa Sicilijom osvojena nakon što je admiral Eufemije izdao Bizantiju i zatražio od Aglabida zauzimanje ove teritorije "Brief history of Sicily" (PDF), Archaeology.Stanford.edu. Pošto je to područje bilo dio Sicilijanskog emirata, kontrolu nad njim su 909. dobili Fatimidi. Za vrijeme arapske vlasti uveden je novi sistem navodnjavanja, neke nove kulture voća i pamuk, te sicilijsko-arapski jezik, koji se nakon nekog vremena razvio u malteški jezik Wilson, Andrew. Corpus Linguistics Around the World , Rodopi. . Lokalno kršćansko stanovništvo imalo je slobodu prakticiranja svoje vjere, ali je zato moralo plaćati dodatan porez vlastima Bain, Carolyn. Malta & Gozo, Lonely Planet. . Godine 1091. Normani osvajaju Siciliju i Malteške otoke, a lokalni kršćani toplo dočekuju sicilijanskog grofa Rogerija I. Zbog oslobođenja, Maltežani nude Rogeriju I sudjelovanje u njegovim ratovima, a on je na to, prema predaji, poderao dio svoje crveno-bijele zastave i dao je Maltežanima, što je osnova današnje zastave Malte.
mini|lijevo|175px|Jean Parisot de La Valette, osnivač Vallette Za vrijeme vlasti dinastije Hauteville, Malta doživljava procvat. U to vrijeme bila je dio Kraljevine Sicilije, koja je još obuhvatala Siciliju i južni dio Apeninskog poluostrva. Katoličanstvo je ponovo postalo državna religija, a njom je na Malti upravljala Palermska biskupija. U tom periodu širi se normanska arhitektura, pogotovo u tadašnjem glavnom gradu Mdini. Sicilijanski kralj Tankred pretvara Maltu i Gozo u feudalni posjed ili feud na čelu sa knezom. Zbog njihove strateške važnosti, Malteški otoci bili su meta mnogih osvajačkih sila, tako da su prvi knezovi bili vješti đenovski gusari, a stanovništvo otoka je militarizirano kako bi bilo spremno na pokušaje zauzimanja otoka. Kraljevinom od 1194. do 1266. vlada dinastija Hohenstaufen, zahvaljujući braku cara Henrika VI i kraljice Konstancije, posljednje sicilijanske vladarice iz dinastije Hauteville. Za vrijeme vladavine njihovog sina, sicilijanskog kralja Fridrika I, s Malte je 1224. protjerano svo muslimansko stanovništvo, a ukupno muško kršćansko stanovništvo Celana u Abruzzu preseljeno je na Maltu.
Jedno kratko vrijeme kraljevstvom je vladala sicilijanska dinastija Anžuvinaca, koji su zbog visokih poreza bili vrlo nepopularni na Malti, djelimično i zbog rata Karla I Anžuvinca sa Genovom, kad je 1275. opljačkan otok Gozo. Nedugo nakon ovih napada izbija pobuna poznata kao Sicilijanska večernja. Kraljevstvo se dijeli na Napuljsko i Sicilijansko kraljevstvo, koje zajedno s Maltom potpada pod vlast Aragonije. Otokom sve do 1409. vladaju rođaci aragonskih kraljeva, nakon čega postaje dio Aragonske krune. U Aragonskom kraljevstvu djeca vladara nosila su titulu kneza Malte. U ovo vrijeme malteško plemstvo doživljava procvat. Od 1397. titula kneza Malte ponovo dobija feudalni značaj, te nakon sukoba oko naslova kralj ukida taj naslov. Nakon što je ta titula ponovo uvedena, opet izbijaju svađe u kojima se malteško plemstvo pobunilo protiv kneza Gonsalva Monroya. Iako su se Maltežani bunili protiv kneza, iskazali su odanost sicilijanskoj kruni, što je razlog zbog čega ih aragonski kralj Alfons V nije kaznio, nego je obećao da nikad neće dodijeliti taj položaj nekom drugom, te ga je objedinio s krunom. Kao ishod ovih događaja, grad Mdina je dobio nadimak Città Notabile.
Malteški vitezovi i Napoleon mini|desno|175px|Barokna Katedrala sv. Pavla u Mdini.
Godine 1530, Karlo V, car Svetog Rimskog Carstva, daje otoke viteškom redu Ivanovaca na vječno upravljanje. Malteški su vitezovi 1522. bili istjerani s Rodosa od strane Osmanlija. Godine 1565, vitezovi su, zajedno s Maltežanima, izdržali veliku opsadu Malte koju je izvela osmanska mornarica.
Nakon ove opsade, planirano je pojačanje malteških zidina, pogotovo u lučkom području gdje je izgrađen novi grad Valletta, nazvan po velikom meštru Jeanu de la Valetteu. Također, uzduž obale izgrađeni su i stražarski tornjevi (Wignacourt, Lascaris i de Redin) nazvani po velikim meštrima koji su naredili njihovu gradnju. Za vrijeme vlasti Malteških vitezova na otocima su napravljeni mnogi građevinski i kulturni projekti, uključujući ukrašavanje Città Vittoriose, izgradnju novih gradova, kao što su Città Rohan i Città Hompesch, te poboljšanje akademskog i društvenog života.
Vlast Ivanovaca doživljava kraj kad je Napoleon osvojio Maltu na svom ratnom pohodu na Egipat 1798. Ovo osvajanje izvedeno je Napoleonovim lukavstvom tako da je zatražio sigurnu luku kako bi ponovo opskrbio svoje brodove, a nakon što je sigurno ušao u Vallettu, okrenuo je oružje na svoje domaćine. Veliki meštar Ferdinand von Hompesch zu Bolheim kapitulirao je, a Napoleon je nekoliko dana ostao na Malti, tokom kojih je sistemski pljačkao otok, te uspostavio sopstvenu upravu. Nakon toga je dalje otplovio za Egipat, ostavljajući znatan garnizon na Malti.
Francuske okupacijske snage bile su izuzetno nepopularne među stanovništvom, djelimično i zbog njihovog stava prema vjeri. Stanovništvo se pobunilo protiv finansijskih i vjerskih reformi, pa su se Francuzi morali sakriti unutar gradskih zidina. Velika Britanija je, zajedno s Kraljevstvom dviju Sicilija, slala vojnu pomoć Maltežanima, te su Britanci svojom mornaricom blokirali otoke.
Izolirane francuske snage, pod generalom Claude-Henrijem Belgrand de Vauboisom, predale su se 1800, te su otoci potpali pod britansku vlast na čelu s guvernerom Alexanderom Ballom. Maltežani su tada napravili deklaraciju kojom su tražili direktnu zaštitu britanskog monarha, tada Georgea III, te su zahtijevali da kralj nema pravo ustupiti otoke nekoj drugoj sili.
Britanska vlast i Drugi svjetski rat mini|215px|lijevo|Šteta koju je napravila bomba pala u Valletti za vrijeme Drugog svjetskog rata.
Godine 1814, Pariskim mirovnim sporazumom Malta je službeno postala dio Britanske imperije. Zbog svog položaja na pola puta između Gibraltara i Sueckog kanala, Malta je bila važno pomorsko pristanište i smatrana je važnom postajom na putu za Indiju. Godine 1919, Britanske snage su pucale na grupu protestanata protiv novih poreza, ubivši četiri Maltežana. Ovaj incident doveo je do značajnog rasta podrške proitalijanskim strankama, koje su se protivile britanskm prisustvu na otoku. Ovaj dan je poznat kao Sette Giugno (Italijanski za 7. juna) i na Malti se slavi kao nacionalni praznik.
1930-ih britanska je Sredozemna flota, koja je bila važan pokretač trgovine na otoku, premještena u Aleksandriju. Malta je odigrala važnu ulogu u Drugom svjetskom ratu, zbog svoje blizine pomorskim putevima Sila Osovine. Zbog hrabrosti koje su Maltežani iskazali u dugotrajnoj borbi protiv neprijateljskih snaga, kralj George VI kolektivno je nagradio Maltežane ordenom George Cross. Replika ove nagrade danas se nalazi u gornjem lijevom uglu zastave Malte.