Rogatica je naseljeno mjesto i sjedište istoimene općine u Bosni i Hercegovini. Administrativno je dio Republike Srpske.
Historija Ilirsko doba Do dolazka Slavena na području Rogatice su živjeli Iliri, Rimljani i Avari. Spomenici iz prahistorijskog doba, gradine i gomile govore da najstarija ljudska naselja u Rogatičkom kraju datiraju mnogo prije nove ere. Rogatica po svom položaju pripada širem području Glasinca. Zahvaljujući arheološkim istraživanjima koja su obavljena i kod Rogatice (Osovo, Gučevo, Plješivica, Zagorica, Rusanović, Planje, Brezije) zna se da je na tlu Glasinca u predhistorijsko doba postojala civilizacija čije se viševjekovno postojanje završava oko 300. g. p. n. e. Nosilac te civilizacije bilo je veliko ilirsko pleme – Autarijati.HISTORIJA AUTARIJATA - Salmedin Mesihović, Sarajevo 2014 U historiji je taj period poznat pod imenom Glasinačka kultura. A najstarije naselje iz tog perioda nalazilo se na Gracu, brijegu pored same Rakitnice.
Rimsko doba Dolazkom Rimljana na prostor između Strmog Lunja i Rakitnice na kome se sad nalazi sjeverni dio grada, osnovano je rimsko naselje sa obilježjima rimske civilizacije. Sve što se o tom gradu zna poznato je po arheološkim i epigrafskim ostacima iz same Rogatice i njene okoline. Na parcelama zvanim Mazlulovine otkopan je betonski zid, a u blizini je bila i "grčka crkva". Rimskog građevinskog materijala nalazilo se po cijelom gradu, od mahale Toplik do bolnice. Uz potok Toplik vodio je rimski put.Bosna i Hercegovina u antičko doba - Ivo Bojanovski, Akadenija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988 Nakon pada rimskog carstva 476, Slaveni su ove krajeve počele naseljavati u prvoj polovini 7. vijeka.
Srednji vijek Da je Rogatica u srednjem vijeku bila gusto naseljena, pokazuju nekropole sa nadgrobnim spomenicima na 88 lokaliteta sa 2628 stećaka. U dokumentima Dubrovačkog arhiva (Monumanta Ragusina) ime Rogatica se prvi put spominje iz 1425 godine.Iz raznih dokumenata se također zna da je Rogatica bila centar bogatog stočarskog kraja u 14. vijeku. Za vrijeme vladavine Kralja Tvrtka Kotromanića (1353-1391) Rogatica je bila vezana za utvrđenje Borač i za njegove feudalne gospodare Radenoviće ond. Pavloviće koji su vladali istočnom Bosnom. Borač je bio značajni politički, privredni i kulturni centar u kome su Pavlovići izdavali povelje, primali strane izaslanike i imali stalne družine glumaca i muzičara. Grad u kome su bile dvorove vlastele leži iznad lijeve obale Prače u današnjem selu Varošište. Turci su Borač zauzeli 1466. a zatim pet godina kasnije su ga napustili. Pored ostataka grada u selu Varošište nalazi se nekropola stećaka kao i temelji crkve u predgrađu. Stećci su vjerovatno grobovi Petra i Radoslava Pavlovića, nasljednika dvora koji su pali u borbi protiv Turaka 1420.
Osmansko doba Prve mahale u Rogatici su: Sinan vojvodinu mahalu, Oruč-aginu mahalu, Husein-begovu mahalu i Carevu mahalu ili Hangariju kako su je još zvali. Početkom 16. vijeka Čelebi Pazar dobija prvo javno kupatilo sa toplom i hladnom vodom - hamam. Izgrađen je vodovod, kojim je dio čaršije dobio pitku vodu. Na česmama ispred džamija muslimani su uzimali abdest, a putnici kao i ostalo stanovništvo moglo se tu osvježiti i napiti hladne vode.
Već 1528. Rogatica ima čaršiju koju čine: zanatske radnje, dućani, karavan-saraji, a nedugo zatim musafirhane, mektebi i napokon medresa. Dućani u čaršiji rađeni su na tradicionalni način. Bilo je dućana i na dvije etaže.
Rogatička čaršija bila je koncentrisana u jednoj ulici sa dućanima po jedan, dva ili više pod jednim krovom. Mnoge od objekata je izgradio legator Husein-beg Arnautović. Čaršiju na desnoj i mahale na lijevoj obali Rakitnice još u tom vijeku spajaju dvije kamene ćuprije Kanarska ćuprija i Donja ćuprija. U tom periodu podignute su i prve džamije. Uz njih nastaju mahale kao i djelovi grada za stanovanje, za razliku od čaršije u kojoj se obavlja poslovni i javni život. U to doba u čaršiji egzistiraju zanatlije kao što su sabljari, kožari, krojači, kovači, nalbanti, aščije, pekari, berberi, abadžije i dr. U 16. vijeku sagrađeno je nekoliko džamija:
Tekijska, Oručagina, Arnaudija, Careva džamija, Sudžaudinova ili Čaršijska džamija, Serhadija i druge. U tom periodu sagrađena je i medresa koja se nalazila kraj Čaršijske džamije. Sagrađena su i četiri mekteba i to uz džamije Arnaudiju, Tekijsku, Carevu i u Gračanici. U viševjekovnom periodu osmanlijske uprave Rogatica se razvila u značajnu orijentalnu varoš i postala sjedište kadiluka.
U tom periodu kadiluk je dao više ličnosti koje su u Osmanskom Carstvu vršile visoke funkcije, tri velika vezira: Sinan-paša Borovinčić, Ali-paša Pračić, Mehmed-paša Sokolović.
Austro-ugarsko doba U toku austrougarske vladavine, počev od 1878. godine, mijenja se struktura stanovništva u Rogatici. Prvo se doseljava nekoliko jevrejskih porodica i trgovaca drugih nacionalnosti, austrougarskih oficira i činovnika, a sa okolnih sela u čaršiju se naseljavaju Srbi.
U pregledu mjesta i statistici stanovništva u Bosni i Hercegovini objavljenom na njemačkom jeziku 1880. predstavljeni su rezultati prvog popisa. Rogatica je 1879. imala 1.831 stanovnika, 444 kuće i 471 stan. Vjerska struktura stanovništva je izgledala:
Muslimani 1.693 ili 92,46 % Pravoslavci 131 ili 7,16 % Jevreji 6 lil 0,32 % Katolici 1 ili 0,06 %
Rogatica se kao urbano naselje tada nalazila na 28. mjestu u Bosni.
Sa austrougarskom upravom u ovaj kraj, kao i u cijelu Bosnu prodire i evropska kultura. Ona se najprije očituje u uvođenju latiničnog pisma u javnom saobraćaju, u odlasku sve većeg broja mladih ljudi na školovanje u razne evropske univerzitetske centre, kao ljekar dr. Avdibeg Bukvica. Od 1883. u Rogatici radi prvi civilni doktor.
U tom periodu sagrađeni su mnogi objekti. Tako su vojne jedinice 1879. izvršile potpunu rekonstrukciju puta Sarajevo-Rogatica-Višegrad u dužini 148 km. Odmah iza toga izgrađen je put Rogatica-Goražde 26 km. Na Borikama je 1895. osnovana ergela za uzgoj konja i to bosansko-brdske i arapske pasmine. Tokom 1905/1906. izgraden je vodovod u dužini od 4 km. Iz strateških razloga izgrađena je i istočno-bosanska pruga koja je dobrim djelom prolazila kroz područje tadašnjeg rogatičkog sreza. U 1906. godini izgrađen je i put do Mesica u dužini od 9 km. Iza 1908. izgrađena je i gradska kanalizacija. U krugu vojnih baraka na ulazu u grad izgrađena je dvospratna zgrada vojne kasarne.
1900. u Rogatici niče prva pilana za preradu drveta Bećir-age Čapljića. U Kovanju nadomak Rogatice počinje sa radom ciglana Nur-bega Brankovića.
U samom gradu svojim vanjskim izgledom i ljepotom posebno su se isticale kuće Hadži Nurudin ef. Hafizovića i Suljage Vajzovića.
Na čelu gradske općine u Rogatici nalazio se gradonačelnik Ahmed-beg Bukvica.
Prema popisu iz 1910. rogatički srez imao je oko 1.400 kmetovskih porodica.
U monografiji Rogatice, po popisu koji je 1910. izvršila austrougarska admistracija od 699 zemljoposjedničkih porodica u ovom ataru:
644 su bošnjačke (92,13%), 52 srpske (7,4%), dvije hrvatske (2,29), i jedna jevrejska (0,14%).
Između dva svjetska rata Od 1919. pa do 1949. Rogatički srez se prostirao na 1.465,25 km2 i obuhvatao je područja sadašnjih općina Rogatica i Sokolac te djelove općina Han Pijesak (Podžeplje), Videgradske općine (Međeđa), Goraždanske općine (Ustiprača) i Paljanske općine (Hrenovica i Prača).
1919. u Kukavicama kod Rogatice otpočela je eksploatacija ugljenokopa, a naročito to dolazi do izražaja od 1923. U 1928. napravljena je i žičara koja je ugalj direktno transportovala na željezničku stanicu u Mesiće.
U vremenu od 1928-1932 godine u kulturnom životu Rogatice aktivno je učestvovao i književnik Hasan Kikić, koji je u Rogatici ujedno bio i učitelj.
U Rogatici je građanska škola otvorena 1926. god, a mreža osnovnih škola se proširuje.
U to doba u Rogatici je bilo: 186 zanatskih radnji, 79 trgovinskih radnji te 68 ugostiteljska objekta
U Rogatici se 1936. otvara prva prodavnica obuće "Bata".
Drugi svjetski rat
Raspad Kraljevine Jugoslavije Rogatica je dočekala kao srednje razvijena bosanska varoš sa dosta trgovina, zanatskih i ugostiteljskih objekata, nekoliko industrijskih objekata i građanskom školom. 1941. znatan broj Bošnjaka iz Rogatice i rogatičkih sela priključio u NOB-u. Da je u jesen te godine od njih formirana Muslimanska četa, a docnije i Muslimanski bataljon u okviru Romanijskog partizanskog odreda da bi se, nedugo poslije toga, uključili u Šestu istočnobosansku brigadu i na kraju u proslavljenu Šesnaestu muslimansku udarnu brigadu s borcima, Narodne heroje Ragiba Džindu i Sulju Jahića, Ćamila i Rasima Džindu, Muju Hodžića-Crnog, Ragiba Nalbantića, Rusmira Gorušanina, Mehmed, Arif i Asim Hodžic, Suljo Pleho, Hamed Mešanović, Agan Zagorića, Sejfo i Agan Durmišević, Rasim Žunić, Ramo Golić, Abdulah Detlić, Salko Alispahić, Ahmed i Fehim Hafizović, Muhidin Šahinpašić, Adem Akšamija, Muris Branković, Ahmed Jamaković.
U Drugog svjetskog rata je od ukupno 136 rogatičkih sela potpuno spaljeno 77, a djelimično 42. Od predratnih hiljadu stambenih objekata u gradu, kraj II svjetskog rata je dočekalo svega 45. Broj stanovnika u gradu 9. maja 1945. bilo je 67. Od ukupno 7 džamija u gradu Rogatica kraj II svjetskog rata dočekale su samo dvije i to. Arnautovića džamija i Čaršijska džamija.
Rat u Bosni i Hercegovini Prema popisu stanovništva iz 1991. godine, u općini Rogatica živjelo je 21.978 stanovnika, od čega 60,1% Bošnjaka i 38,2% Srba. U prvim mjesecima 1992. u Rogatici je uspostavljen srpski krizni štab, proglašena je srpska općina Rogatica, a Bošnjaci su otpuštani s posla, ograničavalo im se kretanje i tražila predaja oružja pod prijetnjom hapšenja i protjerivanja.
Od marta 1992. na području Rogatice djelovali su naoružani lokalni Srbi, jedinice JNA i paravojne formacije koje su pljačkale, zastrašivale i zlostavljale bošnjačko stanovništvo. U maju 1992. srpske snage granatirale su grad i okolna sela, a nakon zauzimanja Rogatice prisilile su bošnjačko stanovništvo da se okupi na gradskom trgu, položi izjavu lojalnosti i prebaci se u srednjoškolski centar Veljko Vlahović pod prijetnjom ubistvom.
Po nalazima MKSJ-a, između 1.500 i 2.000 Bošnjaka napustilo je grad zbog intenzivnog granatiranja i sklonilo se u područje Vragolovi, gdje se nalazilo nekoliko hiljada raseljenih osoba i izbjeglica. Srpske snage kasnije su granatirale i to područje, nakon čega je veći dio izbjeglog stanovništva izbjegao prema Goraždu.
Zatočenja i zločini Rogatica je tokom 1992. bila mjesto više zatočeničkih objekata. MKSJ je utvrdio da su srpske vlasti u općini držale bošnjačke civile u više objekata, uključujući rogatičku farmu, školu u Rogatici, ergelu u Borikama i Crkveni dom. U srednjoškolskom centru bilo je zatočeno do 1.100 Bošnjaka; zatočenici su ispitivani, premlaćivani, mučeni i silovani, a pojedini muškarci odvođeni su i ubijani.
Među poznatijim mjestima zatočenja bio je i Rasadnik, formiran u maju 1992. pod kontrolom Kriznog štaba općine Rogatica. Prema bazi podataka Organizacije za izgradnju mira, zatočenici su bili uglavnom Bošnjaci, izloženi zlostavljanju i seksualnom nasilju, a u logoru i njegovoj okolini ubijeno je 40 zatočenika. Bivši zatočenici i porodice žrtava kasnije su obilježavali mjesta zatočenja u zgradi škole Veljko Vlahović i u Rasadniku, navodeći da su u njima vršena mučenja, silovanja i ubistva.
MKSJ je također utvrdio da su srpske snage u Rogatici i okolini koristile zatočene Bošnjake kao ljudske štitove. U jednome od takvih slučajeva, nakon majskog granatiranja grada, 28 zarobljenih Bošnjaka odvedeno je na područje sela Duljevac, gdje je 24 njih ubijeno dok su korišteni kao ljudski štit. U predmetu protiv Dragoja Paunovića Sud Bosne i Hercegovine utvrdio je da je 15. augusta 1992. 27 Bošnjaka iz Rasadnika odvedeno na front kao ljudski štit, nakon čega je 24 civila ubijeno u Jačenu kod Rogatice.
Uništavanje vjerskih i kulturnih objekata