Microsoft Windows (ili Windows) jeste metaporodica grafičkih operativnih sistema koje razvija, nudi i prodaje Microsoft. Sastoji se iz nekoliko porodica operativnih sistema, od kojih je svaka namijenjena određenoj oblasti računarske industrije. Aktivne porodice Windowsa uključuju Windows NT, Windows Embedded i Windows Phone; oni mogu imati podporodice, npr. Windows Embedded Compact (Windows CE) ili Windows Server. Nefunkcionalne Windows porodice uključuju Windows 9x i Windows Mobile.
Microsoft je 20. novembra 1985. predstavio operativnu okolinu nazvanu Windows kao grafičku ljusku operativnog sistema za MS-DOS, kao odgovor na rastući interes za grafičkim korisničkim okruženjem (GUI). Microsoft Windows je postao dominantan na svjetskom tržištu osobnih računara sa preko 90% tržišnog udjela, prestižući Mac OS, koji je predstavljen 1984. godine. Ipak, na tržištu pametnih telefona i tableta, Windows je prestigao operativni sistem Android.http://techcrunch.com/2014/10/15/tablet-sales-growth-plummets-in-2014-as-android-smartphones-continue-to-soar-gartner
Od aprila 2014, zadnje verzije Windowsa za osobne računare, pametne telefone, serverske računare i proširene uređaje su Windows 8.1, Windows Phone 8.1, Windows Server 2012 R2 i Windows Embedded 8, respektivno. Modificirana verzija Windowsa pokreće se na igračoj konzoli Xbox One.
Genealogija
Prema marketinškoj ulozi Microsoft, razvojnik Windowsa, registrirao je nekoliko marki od je svaka opisuje porodicu operativnog sistema Windows koji je namijenjen za specifični sektor računarske industrije. Od 2014, sljedeće porodice Windowsa se aktivno razvijaju: Windows NT: Počela kao porodica operativnih sistema sa verzijom Windows NT 3.1, operativni sistem za serverske računare i radne stanice. Sada se sastoji od tri podporodice operativnih sistema koje su izdate skoro istovremeno i dijele isto jezgro (kernel). Windows: Operativni sistem za uobičajene osobne računare. Zadnja verzija je Windows 8.1. Skoro je nemoguće za nekoga neupućenog da identificira članove ove porodice po imenu jer se oni ne razlikuju po nekom posebnom pravilu; npr. Windows Vista, Windows 7 i Windows RT su članovi ove porodice, ali ne i Windows 3.1. Glavni konkurent ove porodice je macOS od kompanije Apple Inc. Windows Server: Operativni sistem za serverske računare. Zadnja verzija je Windows Server 2012 R2. Za razliku od klijentskih sistema, primjenjuje snažnu imensku šemu. Glavni konkurent ove porodice je Linux. Windows PE: Lahka verzija Windowsa s težnjom da operira Live OS–om, korištenim za instaliranje Windowsa na računarima (posebno na više računara istovremeno), za oporavak ili u svrhe rješavanja problema. Posljednja verzija je Windows PE 5.1. Windows Phone: Operativni sistem koji se prodaje proizvođačima pametnih telefona. Prva verzija je bila Windows Phone 7. Posljednja verzija je Windows Phone 8.1. Glavni konkurent ove porodice je Android od kompanije Google. Windows Embedded: Isprva, Microsoft je razvijao Windows CE kao operativni sistem opće svrhe za svaki uređaj koji je bio isuviše ograničen resursima da bi se nazvao punopravni računar. Eventualno, ipak, Windows CE je preimenovan u Windows Embedded Compact i bio je oduzet pod markom Windows Compact koja se također sastoji od Windows Embedded Industry, Windows Embedded Professional, Windows Embedded Standard, Windows Embedded Handheld i Windows Embedded Automotive. Sljedeće porodice Windowsa se više ne razvijaju: Windows 9x: Operativni sistem koji je ciljao korisničko tržište. Obustavljen zbog suboptimalnih performansi (PC World je zadnju verziju ove porodice, Windows ME, nazvao jednim od najlošijih proizvoda svih vremena.) Microsoft sada učestvuje na korisničkom tržištu sa Windowsom NT. Windows Mobile: Bio je mobilni operativni sistem, prethodnik Windows Phonea. Prva verzija je nazvana Pocket PC 2000; treća verzija, Windows Mobile 2003, prva je verzija koja je usvojila marku Windows Mobile. Posljednja verzija je Windows Mobile 6.5.
Historija verzija
Pojam Windows kolektivno opisuje bilo koji proizvod ili sve generacije proizvoda operativnih sistema od Microsofta. Ovi proizvodi su generalno kategorizirani na sljedeći način:
Ranije verzije
thumb|300px|Windows 1.0, prva verzija, izdata 1985.
Historija Windows datira unazad od septembra 1981, kada je Chase Bishop, računarski naučnik, dizajnirao prvi model elektronskog uređaja, te započeo projekt "Interface Manager". Objavljen je u novembru 1983. (poslije Apple Lisa, ali prije Macintosha) pod imenom "Windows", mada Windows 1.0 nije izdat prije novembra 1985.A history of Windows (microsoft.com) Windows 1.0 je konkurirao sa Appleovim operativnim sistemima, ali je dobio slabu popularnost. Windows 1.0 nije potpun operativni sistem, nego proširenje za MS-DOS. Ljuska Windowsa 1.0 jeste program poznat kao MS-DOS Executive. Komponente su uključivale Calculator, Calendar, Cardfile, Clipboard prikazivač, Clock, Control Panel, Notepad, Paint, Reversi, Terminal i Write. Windows 1.0 ne dopušta preklapanje prozora. Umjesto toga svi prozori su pozicijski uređeni. Samo se dijaloške kutije mogu pojaviti preko drugih prozora.
Windows 2.0 je izdat u decembru 1987. i bio je popularniji nego njegov prethodnik. Isticao je nekoliko poboljšanja korisničkog interfejsa i upravljanja memorijom. Windows 2.03 je izmijenio operativno okruženje sa "ikonskih prozora" na "preklapajuće prozore". Rezultat ove izmjene doveo je do toga da Apple Computer tuži Microsoft zbog kršenja autorskih prava Applea. Windows 2.0 je također predstavio sofisticiranije prečice tastature i mogao je koristiti raširenu memoriju.
Windows 2.1 je izdat u dvije različite verzije, Windows/286 i Windows/386. Windows/386 koristi virtualni 8086 način od procesora Intel 80386 radi multitaskinga nekoliko programa za DOS i stranični memorijski model za emuliranje raširene memorije koristeći dostupnu proširenu memoriju. Windows/286, u skladu sa imenom, pokreće se na procesorima Intel 8086 i Intel 80286. Može se pokrenuti u realnom načinu, a može koristiti i visoko–memorijsko područje.
U dodatku sa potpunim Windows paketima, postojale su runtime–isključivo verzije koje su lansirane sa ranijim Windowsovim softverom od strane trećih lica i pokretanje njihovog softvera je postalo moguće za Windows na MS-DOS–u čak i bez potpunog sklopa mogućnosti Windowsa.
Ranije verzije Windowsa se često smatraju grafičkim ljuskama, najviše zbog toga što se pokreću na temeljima MS-DOS–a i koriste njegove usluge sistema datoteka. Ipak su čak i najranije verzije Windowsa već pretpostavljale većinu tipičnih funkcija operativnog sistema; zapazivo, imajući svoj vlastiti izvršni format datoteka i omogućavajući svoje vlastite drajvere uređaja (štoperica, grafika, printer, miš, tastatura i zvuk). Za razliku od MS-DOS–a, Windows je dopuštao korisnicima pokretanje više grafičkih aplikacija istovremeno, preko kooperativnog multitaskinga. Windows je implementirao elaborativnu, softversku virtualno–memorijsku šemu zasnovanu na segmentima, koja dopušta pokretanje aplikacija većih od dozvoljene memorije: kodni segmenti i resursi su očišćeni i ukinuti kada memorija postane deficitarna; podatkovni segmeni pomjereni u memoriji kada je data aplikacija ustupila procesorsku kontrolu.
Windows 3.0 i 3.1
thumb|250px|lijevo|Windows 3.0, predstavljen 1990.
Windows 3.0, izdat 1990, popravio je dizajn, najviše zbog virtualne memorije i učitljivih virtualnih drajvera uređaja (VxD–ovi) koji dopuštaju Windowsu dijeljenje proizvoljnih uređaja među višeprogramskim DOS aplikacijama. Aplikacije za Windows 3.0 mogu se pokretati u zaštićenom režim rada, što im daje pristup prema nekoliko megabajta memorije bez obaveze učestvovanja u softverskoj virtualno–memorijskoj šemi. Oni se pokreću unutar istog adresnog prostora, gdje segmentirana memorija omogućava stepen zaštite. Windows 3.0 je također isticao poboljšanja korisničkog interfejsa. Microsoft je prepisao kritične operacije iz C–a u asembler. Windows 3.0 je prva verzija Microsoft Windowsa zaslužna za postizanje većeg komercijalnog uspjeha, a prodata je u 2 miliona kopija u prvih šest mjeseci.
Windows 3.1, napravljen generalno dostupan 1. marta 1992, isticao je facelift. U augustu 1993, Windows for Workgroups je izdat, posebna verzija sa integriranim peer-to-peer umrežavanjem i verzijskim brojem 3.11. Prodat je zajedno sa Windowsom 3.1. Podrška za Windows 3.1 istekla je 31. decembra 2001.
Windows 9x
Sljedeće veće korisnički–orijentirano izdanje Windowsa, Windows 95, izdato je 24. augusta 1995. Dok je još bio zasnovan na MS-DOS-u, Windows 95 je predstavio podršku za nativne 32-bitne aplikacije, uštekaj i igraj () hardver, multitasking po privilegijama, duga imena datoteka do 255 simbola, te omogućavao povećanu stabilnost u odnosu na prethodnike. Windows 95 je također predstavio redizajnirani, objektno orijentirani korisnički interfejs, zamjenjujući prethodni upravitelj programa sa izbornikom Start meni, taskbarom i Windows Explorer ljuskom. Windows 95 je bio veliki komercijalni uspjeh za Microsoft; Ina Fried iz CNET–a istakla je da "je vremenom, Windows 95 konačno uveo van tržišta u 2001. godini, postao je "dio pribora" na računarskim ekranima širom svijeta." Microsoft je objavio četiri OEM servisna izdanja (OSR) Windowsa 95, od kojih je svaki ugrubo ekvivalent servisnom paketu. Prva OSR verzija Windowsa 95 također je bila prva verzija Windowsa opremljena Microsoftovim internetskim preglednikom, Internet Explorerom. Uobičajena podrška za Windows 95 okončana je 31. decembra 2000, dok je proširena podrška okončana godinu dana kasnije.
Windows 95 je popraćen izdavanjem sistema Windows 98 25. juna 1998, koji je predstavio Windows Driver Model, podršku za USB uređaje, podršku za ACPI, hibernaciju, te podršku za multi-monitorske konfiguracije. Windows 98 je također uključivao integraciju sa preglednikom Internet Explorer 4 kroz aktivni desktop i ostale aspekte Windows Desktop Updatea (serija poboljšanja za Explorerovu ljusku koja su također bila dostupna za Windows 95). U maju 1999, Microsoft je izdao Windows 98 Second Edition, ažuriranu verziju Windowsa 98. Windows 98 SE je dodao Internet Explorer 5.0 i Windows Media Player 6.2 među ostale nadogradnje. Uobičajena podrška za Windows 98 okončala se 30. juna 2002, dok je produžena podrška okončana 11. jula 2006.
14. septembra 2000, Microsoft je izdao Windows ME (Millennium Edition), posljednju verziju Windowsa zasnovanu na DOS–u. Windows ME je preuzeo vizualne popravke sa svog kontra–dijela zasnovanog na Windowsu NT, Windows 2000, a imao je kraća vremena učitavanja od prethodnih verzija (koje su, ipak, zahtijevale ukidanje mogućnosti pristupanja realnom načinu rada DOS okoline, ukidajući kompatibilnost sa nekim starijim programima), proširenu funkcionalnost multimedije (uključujući Windows Media Player 7, Windows Movie Maker, kao i Windows Image Acquisition – radnu stanicu za učitavanje slika sa skenera i digitalnih kamera), dodatne sistemske alate poput System File Protectiona i System Restorea, te nadograđene alate za kućno umrežavanje. Ipak, Windows ME se suočio sa kritikama zbog svoje (male) brzine i nestabilnosti, zajedno sa problemima kompatibilnosti hadvera i ukidanja stvarnog načina rada DOS–a. PC World smatra Windows ME jednim od najlošijih oeprativnih sistema koje je Microsoft ikad izdao, te kao 4. najlošiji tehnički proizvod svih vremena.
Windows NT
Rane verzije