Emir Kusturica (rođen 24. novembra 1954) je srbijanski filmski režiser, scenarist, filmski producent, kompozitor i glumac sa francuskim i srbijanskim državljanstvom. Rođen je 24. novembra 1954. u Sarajevu. Kao režiser, dobitnik je više velikih nagrada svjetskog značaja. Živi i radi u Beogradu, Parizu i Drvengradu, selu izrađenom po njegovom projektu na Zlatiboru u Mokroj Gori kod Užica, na granici Srbije i Bosne i Hercegovine. Od 2007. Kusturica je srbijanski ambasador UNICEFa. Oženjen je sa Majom Kusturicom, sa kojom ima dvoje djece, sina Stribora i kćerku Dunju.
Biografija Studij
Studij filmske režije Kusturica završava 1978. u klasi profesora Otakara Vávra na Filmskoj akademiji u Pragu. Njegov studentski film, Gernika snimljen prema noveli Antonija Isakovića, pobjedio je na festivalu studentskog filma u Karlovym Varima. Tokom studija režirao je i dva kratka filma: Jedan dio istine i Jesen.
1978-92.
Po završetku studija Kusturica se vraća u Jugoslaviju, gdje započinje profesionalnu karijeru na Televiziji Sarajevo. Njegov prvi igrani film Nevjeste dolaze,snimljen 1979. izazvao je dosta kontroverzi, a potom bio i zabranjen zbog "eksplicitnog bavljenja seksualnim tabuima". Više sreće je imao sa narednim televizijskim filmom Bife Titanik zasnovanom na priči nobelovca Ive Andrića, za koji je osvojio nagradu za režiju na nacionalnom Televizijskom festivalu u Portorožu. Kada je 1981. osnovana Akademija scenskih umjetnosti u Sarajevu, Emir Kusturica biva angažovan kao jedan od profesora na Odsjeku za glumu, tada jedinom odsjeku na Akademiji. Postaje prvi umjetnički rukovodilac Otvorene scene "Obala", kultnog pozorišta, koje i danas djeluje pri sarajevskoj Akademiji. Takođe, uključuje se i u pripreme za otvaranje Odsjeka za režiju, koji konačno počinje sa radom 1989. godine. U dugometražnoj igranoj produkciji debitovao je filmom Sjećaš li se Dolly Bell?, nastalom po scenariju Abdulaha Sidrana, 1981. godine. Za ovaj film Emir Kusturica je nagrađen Zlatnim lavom na Filmskom festivalu u Veneciji za najbolji debitantski film i nagradama FIPRECI, AGIS i CIDLAC na Festivalu jugoslovenskog igranog filma u Puli 1981. godine. Svoj talenat pokazao je i u sljedećem filmu, drami Otac na službenom putu 1985, koji je radio sa istim scenaristom. Ovo ostvarenje Kusturici donosi Zlatnu palmu na Filmskom festivalu u Cannu i nominaciju za nagradu američke akademije Oskar u kategoriji za najbolji strani film. Za isti film nagrađen je na Festivalu jugoslovenskog igranog filma u Puli, nagraden je Zlatnom arenom za režiju i nagradom Jelen. Kusturica je scenarist filma Strategija švrake 1987, koji je režirao Zlatko Lavanić. Dobitnik je Nagrade AVNOJ-a za 1989. godinu. Godine 1989. Emir Kusturica je, ponovo na Filmskom festivalu u Cannesu, nagrađen za najbolju režiju u filmu Dom za vešanje i specijalnom nagradom Roberto Rossellini. Iz tog perioda počinje njegova saradnja sa Goranom Bregovićem.
1992-2009. Emir Kusturica, kao predsjednik žirija na filmskom festivalu u Cannesu|mini|220px|desno Po odlasku iz Jugoslavije predaje na Univerzitetu "Columbia" u New Yorku. Jedan od njegovih američkih studenata, David Atkins, pokazao mu je scenario iz kojeg je nastao Kusturičin prvi film na engleskom jeziku, Arizona Dream 1993, sa Faye Dunaway, Johnny Deppom i Jerry Luisom u glavnim ulogama. Film je nagrađen Srebrnim medvjedom i Posebnom nagradom žirija na filmskom festivalu u Berlinu 1993. godine.
Naredni film, Underground 1995, donio je Emiru Kusturici drugu Zlatnu palmu na Filmskom festivalu u Cannesu. 1998. snima film Bela mačka, crni mačor za kojeg dobija Srebrnog lava na festivalu u Veneciji. U filmu Udovica iz Saint-Pierra 2000, u režiji Patrice Leconte, Kusturica, se pojavljuje kao glumac. Premda izgovara svega nekoliko rečenica, njegova pojava u filmu je monumentalna i Kusturica je pored Juliette Binoche jedan od najupečatljivijih karaktera koji vode radnju filma. Svoju prvu filmsku ulogu Kusturica je imao u filmu Valter brani Sarajevo Emir Kusturica na The internet movie database iz 1972. godine. Za film Priče super osmice 2001. na Međunarodnom festivalu dokumentarnog filma u Sankt Peterburgu, dobio je glavnu nagradu - Zlatni kentaur. 2002. Emir Kusturica se pojavljuje u filmu Dobri lopov režisera Neil Jordana. Emir glumi gitaristu koji neprestano svira 'rifove' Jimija Hendrixa. 2004. završava film Život je čudo, čiji je radni naslov bio "Gladno srce". Ova ratna drama, čiji scenario, osim Kusturice, potpisuje i Ranko Božić, opisuje predvečerje ratnih sukoba u Bosni 1992. godine. Za ovaj je film Kusturica dobio nagradu francuske filmske akademije César za najbolji film snimljen u EU 2005. godine. 2005. Emir Kusturica snima dugometražni dokumentarni film o nogometašu Diegu Armandu Maradoni Maradona by Kusturica. Prva klapa ovog filma pala je 18. marta, u Buenos Airesu, snimanjem scena na porodičnoj proslavi rođendana Maradonine kćerke. Za snimanje filma koristio se i dokumentarni materijal. Osnovna ideja je da se osvjetli neostvarena Maradonina želja o porodičnoj harmoniji. Film se snimao u Napulju, Barceloni, na Kubi i drugim lokacijama. U februaru 2006. Emir Kusturica snimio je osmi po redu dugometražni igrani filma, čiji je radni naziv Zavjet. Film je sniman u Srbiji, a scenario, uz Kusturicu je radio i Ranko Božić. 26. juna 2007. u pariskoj operi Bastille izvodi se prvi put njegova punk-opera pod nazivom Le Temps des Gitans, po motivima filma Dom za vešanje.Članak u Die Presse o punk-operi Le Temps des Gitans 2009. Kusturica planira snimanje dokumentarnog filma Seven Friends of Pancho Villa and the Woman with Six Fingers, sa Johnny Deppom u glavnoj ulozi. Film bi trebao biti gotov 2011. godine. Kusturica namjerava 2009. izdati autobiografsku knjigu, pod dvosmislenoimn naslovom Ja o meni (Jao meni).Intervju Emira Kusturice hrvatskom tjedniku Globus 12. augusta 2009. godine Kusturičini filmovi se sadržajno razlikuju od perioda iz kog dolaze, tako da od filmova koji se tematski kreću u kritičkoj obradi jugoslovenskog društva i prošlosti, do filmova sa obiljem fantazije komicnih detalja, gotovo preuzetih iz stripova, dokumentarnih filmova o sportu i muzici. Svoju umjetničku autonomiju, koristi u potpunosti, te zahvaljući uspjehu svojih filmova u Evropi i Americi, granice njegovog rada su neograničene. Povezanost sa Balkanom, mada kritički, ostaje u svim filmovima, kao nit vodilja, koja zbog raznolikosti Balkana ne nailazi na prihvatljivost u svim državama bivše Jugoslavije.
Festivali
Kusturici je povjereno i da bude predsjednik glavnog žirija 58. Filmskog festivala u Cannesu 2005, u kome su se nalazili poznati režiseri Agnès Varda, John Woo, Benoît Jacquot, pisac Toni Morrison, Fatih Akın, kao i velike glumačke zvijezde Javier Bardem, Salma Hayek i Nandita Das, a koji je održan od 11. do 22. maja.
Drvengrad
mini|desno|Drvengrad Za potrebe snimanja filma Život je čudo, nastalo je selo Drvengrad, koje po ideji Kusturice, treba da predstavlja način života, borbu protiv kapitalizma i globalizacije. Pod imenom Küstendorf, na prijedlog prijatelja i književnika Petera Handkea, grad postaje poznat u svijetu, kao središte umjetnosti, planiranim filmskim festivalom, proizvodnjom voćnih sokova i drugih bio proizvoda.Članak u Die Presse, austrijskom dnevniku o Drvengradu, 2007. godine Sa idejom zatvorenog grada u građevinama od drveta, proizvodnjom namirnica na biološkoj osnovi, grad bi trebao biti citadela, mjesto u kojem bi se ljudi mogli sakriti od prijetećih katastrofa.Intervju Kusturice za francusko-njemačku televiziju arte Za taj idejni projekat Emir Kusturica dobitnik je Evropske nagrade za arhitekturu Philippe Rotthier 2005. godine. Nagrada, koju tradicionalno svake treće godine dodjeljuje "Fondacija za arhitekturu" iz Bruxellesa, jedno je od najcjenjenijih belgijskih i evropskih odličja u oblasti arhitektonske kulture. U obrazloženju žirija ističe se da Kusturicin projekat:
U jednom intervju za NIN na pitanje o svojoj pripadnosti i Drvengradu Kusturica kaže:
2005. Emir Kusturica otvara u zgradi nekadašnje Željezničke stanice u Herceg Novom Centar za kulturu i multipleks-kino. Riječ je o tri mala kino sa zvučnim i svjetlosnim efektima. Pored apartmana, u zgradi su i prostori namijenjeni za galeriju, čitaonicu i "mjesto za okupljanje i razgovor".
Kusturica kao muzičar
U grupi Zabranjeno pušenje jedno vrijeme je svirao bas-gitaru a sada kao gitarista zajedno nastupa sa Emir Kusturica & No smoking orchestra.
Drugi o Emiru Kusturici
Nikita Mihalkov je na svečanosti dodjeljivanja nagrada u velikoj sali kina "Puškin", kazao da:
Emir Hadžihafizbegović o svom fakultetskom profesoru u intervjuu na Hrvatskoj televiziji:
Emir Kusturica o sebi
Političke kontroverze
Zbog svojih političkih izjava, odlaska iz Sarajeva za vrijeme blokade od srpske vojske, ograđivanja od politike Alije Izetbegovića prema Bosni i Hercegovini, kao i simpatijama prema srbijanskom predsjedniku Slobodanu Miloševiću, Kusturica zapada u politički izoliranu i kritiziranu kampanju zapadnoevropskih, bosanskohercegovačkih i hrvatskih medija. Zajedno s austrijskim piscem i prijateljem Peterom Handkeom, jedno vrijeme podržava srbijanske političare u vrijeme rata u Bosni i Hercegovini. Mada kasnijim izjavama, kojima se ograđuje od dijelova Milosevićeve politike, u nekim medijima Južne Evrope ostao je nepoželjna osoba, a on sam, u više intervjua govori o svom izgubljenom identitetu, kao i nestanku identiteta Sarajeva, a sebe smatra čovjekom bez stalnom mjesta bivanja. Kritičari su ga napadali zbog snimanja filma Underground 1995, scenarista Dušana Kovačevića, koji je navodno djelomično financiran od strane državne televizije Srbije, u vrijeme rata u Bosni i Hercegovini, u kom su oni film vidjeli kao progandu politike Velike Srbije i opravdavanje događaja u bivšoj Jugoslaviji. Za Đurđevdan 2005, Emir se krstio u Srpskoj pravoslavnoj crkvi i primio ime Nemanja Kusturica. Krštenje je održano u manastiru Savina u blizini Herceg Novog. Idejom o Drvengradu, te političkom neumjerenosti koja za cilj ima proizvodnju voćnih sokova sa provokatnim nazivima i slikama na etiketama sokova, političara dvadesetog stoljeća (Josip Broz Tito, Draža Mihajlović, Che Guevara), nailazi na oštru osudu medija i u Srbiji. Takode se priključuje podršci srbijanskih umjetnika i medija, protiv proglašavanja nezavisnosti Kosova.Prilog Radija Slobodne Evrope 12. novembra 2007. autorice Ive Martinović
Filmografija
Kratki film
Gernika, 1978. Čehoslovačka Jedan dio istine, 1978. SFRJ Jesen, 1978. SFRJ Magic Bus, 1997. Njemačka
Televizijski filmovi
Nevjeste dolaze, 1979. SFRJ Bife Titanik, 1980. SFRJ
Televizijska serije
Bila jednom jedna zemlja, 1996. SR Jugoslavija Život je čudo, 2004. Srbija i Crna Gora
Igrani filmovi
Sjećaš li se Dolly Bell?, 1981. SFRJ Otac na službenom putu, 1985. SFRJ Dom za vešanje, 1988. SFRJ, Velika Britanija, Italija Arizona dream (film), 1993. SAD Podzemlje (film), 1995. Njemačka, Francuska, SR Jugoslavija Crna mačka, beli mačor, 1998. Francuska Život je čudo, 2004. Srbija i Crna Gora Dio Blue Gypsy u filmu All the Invisible Children, 2005. Francuska Zavet, 2007. Srbija L'affaire Farewell 2009. Francuska
Dokumentarni filmovi
Super 8 Stories, 2001. Maradona by Kusturica 2008. Seven Friends of Pancho Villa and the Woman with Six Fingers, 2011.
Scenarij
Produkcija
Uloge
L'affaire Farewell 2010. kao Gregoriev Hermano 2007. kao Chomsky Viaggio segreto 2006. kao Harold Jagoda u supermarketu 2003. kao general The Good Thief kao Vladimir La veuve de Saint-Pierre kao Ariel Neel Auguste 2000. Francuska Bila jednom jedna zemlja kao švercer oružja u 1 epizodi, 1996. SR Jugoslavija Underground 1995. kao švercer oružja Arizona Dream 1993. kao čovjek za barom Vizantija 1988. 13. jul 1982. kao italijanski oficir Ti si to 1981. Nevjeste dolaze 1978. Valter brani Sarajevo 1974. kao omladinac u televizijskoj seriji Valter brani Sarajevo 1972. kao omladinac u filmu
Muzika