Lukavac je grad i naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini. Nalazi se u srednjem toku rijeke Spreče u Tuzlanskom kantonu u Federaciji Bosne i Hercegovine, te kroz Lukavac prolazi pruga Tuzla-Doboj.
Historija
Prahistorija i srednji vijek Na području Lukavca pronađeni su ostaci kultura iz bronzanog doba na brdu Gradina kod Ozrena, koji ukazuju da je područje ove općine bilo naseljeno još u prahistoriji. Najstariji tragovi života na području današnjeg Lukavca vezani su za arheološke lokalitete kod Stupara i u Bokavićima. Na gradini između naselja Stupari i Vasiljevci pronađeni su fragmenti keramike koji se dijelom datiraju u eneolit, a većim dijelom u bronzano doba, dok su u bokavićkom zaseoku Čajići otkriveni predmeti od bronze, keramika i nakit iz prahistorijskog perioda.
Arheološki nalazi iz bakarnog doba u naselju Bokavići, koje se pod istim imenom spominje još 1512, pokazuju da su ljudi iz ovog dijela Bosne i Hercegovine nalazili pogodne uslove za podmirivanje svojih životnih potreba još u staro doba, prije naše ere.
U srednjem vijeku područje Lukavca pripadalo je župi Smoluća, a Donji i Gornji Lukavac postojali su kao zasebna naselja u slivu istoimene riječice. O srednjovjekovnoj prošlosti svjedoče i stećci evidentirani na više lokaliteta, uključujući Brijesnicu Gornju, Babice, Vasiljevce, Šikulje i Puračić. Naselja Gornji i Donji Lukavac u pisanim se izvorima prvi put spominju 1528. godine, dok se pretpostavlja da su postojala i ranije, vjerovatno još u 15. stoljeću.
Osmanski period Nakon osmanskog osvajanja ovaj prostor ulazi u sastav nahije Smoluća. U prvim osmanskim defterima s početka 16. stoljeća spominju se Gornji i Donji Lukavac, zajedno s više okolnih naselja kao što su Gnojnica, Miričina, Kruševica, Devetak, Dobošnica, Smoluća i Puračić.
U popisima početkom XVI vijeka evidentirana je većina sadašnjih naselja lukavačke općine: Gornji i Donji Lukavac, Bokavići, Modrac, Srednja i Donja Smoluća, Puračić, Turija, Devetak, Dobošnica, Gnojnica, Kruševica itd. Ime Lukavac, koje se susreće i u drugim krajevima, spominje se u pisanim dokumentima 1528. godine kao Gornji i Donji Lukavac, a u popisu stanovništva iz 1885. godine spominje se kao Lukavac turski i Lukavac srpski.
Iz osmanskog doba sačuvani su pojedini elementi materijalne kulture i sakralne baštine. Među važnijim spomenicima tog vremena navodi se nekadašnja drvena džamija u Puračiću iz 1672. godine, kao i stara čaršijska jezgra u Puračiću i Lukavcu Turskom.
Austro-Ugarski period i industrijalizacija Prelomnu tačku u historiji Lukavca predstavlja austrougarski period. Izgradnja uskotračne željezničke pruge Doboj–Tuzla–Simin Han 1886. godine i podizanje željezničkih stanica u Dobošnici, Puračiću, Lukavcu i Bistarcu stvorili su osnovu za bržu privrednu transformaciju prostora.
Godine 1893. u Lukavcu je podignuta prva fabrika amonijačke sode na Balkanu, čime je započeo ubrzan razvoj naselja iz male fabričke kolonije u planski oblikovano industrijsko mjesto. Uz fabričke pogone nastajali su stanovi za radnike i činovnike, upravne zgrade, bolnica, željeznička infrastruktura i reprezentativne vile, što je trajno odredilo urbanu fizionomiju grada. Fabriku je 1908. preuzela kompanija Solvay Werke Betriebsgesellschaft, nakon čega je industrijski i stambeni razvoj dodatno intenziviran.
U isto vrijeme razvijale su se i javne ustanove. U Puračiću je 1886. otvorena narodna osnovna škola, u gradskom Lukavcu 1895, a prva biblioteka u okviru Fabrike sode počela je raditi 1894. godine.
Dvadeseto stoljeće U Drugom svjetskom ratu Lukavac je dva puta oslobođen. Prvo oslobođenje uslijedilo je 30. septembra 1943, ali je grad ubrzo ponovo zauzet; konačno oslobođenje ostvareno je 13. septembra 1944. godine. drugo oslobođenje Lukavca dočekalo sa 159 porodičnih stanova, podijeljenih u 3 zasebna građevinska rejona.
Od augusta 1945. do januara 1947. Lukavac je bio sjedište Lukavačkog sreza, administrativne jedinice u sastavu Tuzlanskog okruga. Srez je obuhvatao 21 mjesni narodni odbor i imao nešto više od 40.000 stanovnika, a nakon ukidanja njegova teritorija pripojena je srezu Tuzla.
U socijalističkom periodu nastavljena je obnova i širenje industrijskih kapaciteta. Među važnijim projektima bili su otvaranje Koksno-hemijskog kombinata 1952. godine, izgradnja hidroakumulacije Modrac 1964. i početak rada Fabrike cementa Lukavac 1974. godine. Nastanak i razvoj grada Lukavca uslovljen je nastankom fabrike sode. Lukavac se od male fabričke kolonije razvio u industrijsko naselje po svim zahtjevima urbane i komunalne tehnike, higijene i hortikulture. Kasnijom rekonstrukcijom stambenih zgrada, se brojno stanje stanova povećalo i zajedno sa do tada novoizgrađenim 1958. iznosilo je 269 stanova.
Rat u Bosni i Hercegovini i poratni period Tokom rata u Bosni i Hercegovini 1992–1995. Lukavac je pretrpio ljudska i materijalna stradanja. Nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma ostao je u sastavu Federacije Bosne i Hercegovine i Tuzlanskog kantona, dok su dijelovi naselja Vasiljevci, Krtova i Stupari ušli u sastav Republike Srpske.
U poratnom razdoblju Lukavac je zadržao ulogu jednog od važnijih industrijskih središta sjeveroistočne Bosne i Hercegovine, pri čemu su historijsko naslijeđe austrougarske industrijalizacije i starija naselja poput Puračića ostali važan dio lokalnog identiteta.
Geografija desno|mini|Jezero Modrac Prosječna nadmorska visina je 186 metara, površina 320 km2. Na području ove općine je 1991. godine živjelo 56.830 stanovnika. Općina Lukavac je jedna od najznačajnijih tačaka na industrijskoj, rudarskoj i turističkoj karti Bosne i Hercegovine. Lukavačka općina zauzima prostor od 352,66 km 2. Intenzivan razvoj ove općine počinje nakon Drugog svjetskog rata. U tom periodu općina se ubrzano razvija što dovodi i do razvoja proizvodnje, trgovine, sporta i kulture, kao i do organizovanja ljudi u razne organizacije.
Najvažniji dio turističke ponude Lukavca vezan je za akumulaciono jezero Modrac i turističko-ugostiteljske kapacitete na jezeru. Jezero Modrac ima površinu od 17 km2 od čega je 1000 m urađene obale sa izgrađenim objektima za odmor i rekreaciju: plaže, tuševi, restorani, koncertna arena i dr. Ljubiteljima prirode se nadomak Lukavca, pored Modraca nude i izletišta Vijenac sa planinskim jezerom, Svatovac sa planinarskom kućom, Bistaračko jezero (udaljeno 1 kilometar od centra grada Lukavca), te više lokacija na rijekama Spreča (Palučak, Batare) i Turija (Soko, Čagalo).
Stanovništvo
Po službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, grad Lukavac imalo je 57.070 stanovnika, raspoređenih u 44 naselja.
Poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma, općina Lukavac, gotovo u cjelini, ušla je u sastav Federacije Bosne i Hercegovine. U sastav Republike Srpske ušao je dio naseljenog mjesta Krtova.
Grad Lukavac
Naseljeno mjesto Lukavac
Kultura Nacionalni spomenici
Poznate ličnosti Asim Bajrić, pjevač
Sport Aikido klub "Gard" KK Lukavac KK Radnički Lukavac, osnivači su bivši članovi KK Lukavac, koji godinama egzistira ali bez zapaženih rezultata(boš.) SodaLive Lukavac će dobiti novi košarkaški klub: KK “Radnički” Lukavac, 23. lipnja 2012. (pristupljeno 13. siječnja 2018.) FK Radnički Lukavac Biciklistička staza HKD Napredak, Biciklijada ŽOK Lukavac OK 7-Lukavac ŽOK Smeč RK Lukavac Plivački klub Galeb GIKIL, dvije godine zaredom najbolja ekipa općine Lukavac, uz brojne medalje, rekord BiH u štafeti 4x100m mješovito (Emina Sejdinović, Zerina Karić, Lejla Osmanbegović i Matea Tunjić), u 2012. godini oborile su 12 državnih rekorda BiH (Emina Sejdinović 8 i Matea Tunjić 4)(boš.) PK Galeb GIKIL „Galebovi“ dominirali na Izboru sportiste godine općine Lukavac: Bakir Babović najbolji sportista općine Lukavac, izvješće s manifestacije proglašenja najboljih sportaša s područja općine Lukavca, u subotu, 12. siječnja 2013. godine (pristupljeno 24. listopada 2018.)
Reference
Vanjski linkovi
Zvanični sajt grada Lukavca
Kategorija:Službeni gradovi Bosne i Hercegovine Kategorija:Gradovi u Federaciji Bosne i Hercegovine Kategorija:Gradovi u Tuzlanskom kantonu *