Joseph Haydn (31. mart 1732 – 31. maj 1809) bio je austrijski kompozitor i dirigent, te jedan od najplodnijih i najistaknutijih kompozitora klasičnog perioda u muzici. Tokom njegovog dugotrajnog plodnog muzičkog djelovanja bio je u središtu uspostavljanja bečkog klasičnog stila, obuhvatajući kasni barok i rani period romantizma. Rodio se u vrijeme dok je Johann Sebastian Bach bio zadužen za komponovanje liturgijske muzike (kantor) u Katedrali svetog Tome u Leipzigu, a umro je kad je Ludwig van Beethoven tek objavio svoju Pastoralnu simfoniju.
Upravo je Haydn bio taj koji je svojom originalnošću i naizgled neiscrpnim bogatstvom muzičkih otkrića bio most između dva već navedena muzička perioda. Odgovoran je za kreiranje i standardizaciju onoga što danas smatramo gudačkim kvartetom iz klasičnog perioda, a u nešto manjoj mjeri i klasičnoj simfoniji, kao i njegovom značajnom doprinosu i razvoju drugih muzičkih žanrova iz njegovog vremena kao na primjer, klavirskog trija i sonatnog oblika. Dugogodišnji stanovnik Austrije, Haydn je proveo najveći dio svoje dugotrajne karijere kao dvorski muzičar kod bogate mađarske aristokratske porodice Esterházy na njihovom udaljenom imanju. Izolovan od drugih kompozitora i trendova u muzici do poznijeg dijela njegovog dugog života, on je, kako je rekao, "bio prisiljen da postane originalan." Za više od 50 godina njegovog kompozitorskog djelovanja napisao je: 107 simfonija, 68 djela za gudački kvartet, 62 klavirskih sonata, 45 klavirskih tria, 14 misa, 24 opere, kao i oratorije "Stvaranje" i "Godišnja doba", koja su predstavljala najvažnije muzičke stilove tog vremena koje je Haydn koristio prilikom komponovanja njegovog ogromnog muzičkog repertoara.
Komponovao je i muziku koja se danas koristi prilikom izvođenja njemačke državne himne (Deutschlandlied). U vrijeme njegove smrti, bio je jedan od najslavnijih kompozitora u Evropi i na evropskoj muzičkoj sceni s kraja 18. vijeka po značaju bio je upoređivan sa Williamom Shaekspearom u književnosti. Joseph Haydn je bio brat Michaela Haydna, koji je i sam bio priznat kompozitor i Johanna Evangeliste Haydna tenor pjevača. Bio je također bliski prijatelj Wolfganga Amadeusa Mozarta i nastavnik klavira Ludwiga van Beethovena.
Biografija Rane godine thumb|250px|lijevo|Rodna kuća Josepha Haydna. Joseph Haydn rođen je u austrijskom selu Rohrau, koje se tada nalazilo blizu granice s Mađarskom. Njegov otac Mathias, kolekcionar, također je služio u uredu slično gradonačelniku manjeg mjesta. Haydnova majka Maria Koller prethodno je radila kao kuharica na dvoru grofa Harracha, predsjedavajućeg aristokrata u Rohrauu. Njegovi roditelji nisu bili muzički obrazovani, ali je otac bio entuzijastičan narodni muzičar, koji je tokom karijere naučio svirati harfu. Prema Haydnovim kasnijim sjećanjima, njegova porodica za vrijeme njegovog djetinjstva bila je izuzetno muzički nadarena i često su pjevali zajedno sa susjedima.
Haydnovi roditelji primijetili su da je njihov sin muzički talentovan i znali su da u Rohrau ne bi imao šanse steći ozbiljno muzičko obrazovanje. Upravo iz tog razloga prihvatili su prijedlog svog rođaka Johanna Mathiasa Francka, školskog učitelja i dirigenta hora u obližnjem Hainburgu, da osigura mladom Haydnu muzičko obrazovanje. Ubrzo nakon toga, Haydn je otišao s Franckom u Hainburg udaljen 12 kilometara i nikad više nije živio sa svojim roditeljima.
Život kod rođaka nije bio nimalo lahak za Haydna, koji je kasnije govorio da je često bio gladan i da se stidio svoje neuredne odjeće. Tu je počela njegova muzička obuka, koja se sastojala od školske nastave od 7 do 10 sati svakog jutra, nakon čega je slijedila crkvena misa. Nakon ručka slijedila su još tri sata školske nastave, a zatim časovi sviranja čembala i violine. Unatoč svemu, za dvije godine boravka u Hainburgu mladi Haydn naučio je mnogo o muzici, gdje je ujedno bio izložen svoj strogosti austrijskog obrazovanja iz 18. vijeka. U poznim godinama Haydn je jednom izjavio Albertu Christophu Diesu, njegovom savremeniku i biografu, da će uvijek biti zahvalan svom rođaku što ga je naučio da bude marljiv. Stanovnici Hainburga imali su ga priliku čuti kako pjeva visoke pjevačke dionice u crkvenom horu. Haydnovo pjevanje impresioniralo je sve koji su ga čuli. Tako je nakon jednog od nastupa 1739. godine upoznao Georga von Reuttera, muzičkog direktora u Katedrali svetog Stjepana u Beču, koji je posjetio Hainburg u potrazi za novim horistima. Haydn je prošao audiciju kod Reuttera, a nakon nekoliko mjeseci dodatne obuke preselio se u Beč 1740. godine, gdje je sljedećih devet godina radio kao horist. mini|200px|desno|Katedrala sv. Stjepana, ispred koje se nalazi kapelnički dom (srušen 1804. godine) gdje je Haydn živio kao horist. Haydn je živio u kući pored Katedrale sv. Stjepana, zajedno s Reutterovom porodicom i još četvoricom horista. Nakon 1745. godine pridružio im se i Haydnov mlađi brat Michael. Pjevači su bili podučavani latinskom jeziku i drugim školskim predmetima, kao i pjevanju, violini i klaviru. Reutter je malo pomogao Haydnu u oblastima muzičke teorije i kompozicije, dajući mu samo dvije lekcije tokom njegovog cjelokupnog boravka na mjestu horista. U to vrijeme Beč je bio raskršće preko kojeg se iz Italije u sjeverne germanske zemlje odvijala ne samo trgovinska razmjena nego i širenje umjetničkih i arhitektonskih utjecaja. Polifonijska škola Giovannija Pierluigija da Palestrine nije u potpunosti izumrla nego je bila smatrana "antičkim stilom", koji se koristio tokom katoličkih vjerskih praznika i kao model za obuku mladih kompozitora.
Noviji italijanski muzički stil bio je veoma popularan u to vrijeme u Beču. Bio je bogat melodijskom slobodom, instrumentalnom bojom i polifonijskom vještinom karakterističnom za barok, a bečka publika bila je upoznata s njima posredstvom muzičkih djela Georga Friedricha Händela, kao i instrumentalnih djela Antonija Vivaldija i Arcangela Corellija. Katedrala sv. Stjepana bila je jedan od vodećih muzičkih centara u Evropi, a Haydn je imao priliku naučiti mnogo toga kroz mnogobrojne nastupe kao profesionalni muzičar. Svakog dana bio je obavezan pjevati kao horist tokom dvije crkvene službe u katedrali; osim toga, hor je pjevao tokom brojnih vjerskih, dvorskih i civilnih službi (praznika, procesija i sahrana). Vjerovatno su nastupali i tokom sahrane Antonija Vivaldija, koji je umro u siromaštvu u Beču 1741. godine. Nastupali su i na privatnim koncertima za bečko plemstvo, gdje je mladi Haydn tokom pauza u nastupima imao priliku nadoknaditi slab jelovnik koji je imao kod Reuttera.
Slobodni umjetnik u Beču thumb|250px|lijevo|Mapa na kojoj su prikazana mjesta gdje je Haydn živio i radio ili koja je posjetio. Do 1749. godine Haydn je fizički sazrio do te tačke da više nije mogao pjevati visoke horske dionice. Carica Marija Terezija sama se žalila Reutteru u vezi njegovog pjevanja, a to će i biti glavnim razlogom njegovog izbacivanja iz horske škole. Sam Haydn je dao povod Reutteru nakon njegove šale prilikom koje je makazama odrezao pletenicu svojoj horskoj drugarici. To je bilo dovoljno za Reuttera, nakon čega je Haydn ubrzo bio izbačen iz hora, a zatim poslat i na ulicu. Bez novca u džepu i sa nešto malo odjeće, nakon 8 godina boravka u Beču kao horista, narednih nekoliko godina biće najteže u njegovom životu. Imao je sreću da ga je prihvatio prijatelj iz horske škole Johann Michael Spangler, koji je nekoliko mjeseci dijelio porodičnu sobu sa Haydnom, a koji je odmah počeo da mukotrpno gradi karijeru slobodnog muzičara. Haydn se u početku borio, radeći na brojnim različitim poslovima kao nastavnik muzike i kao ulični serenader. Imao je tu sreću da se nastanio u potkrovlju iste zgrade u kojoj su živjeli italijanski dvorski pjesnik i operski libretista Pietro Metastasio, čija su djela u svojim operama koristili svi iole poznatiji kompozitori tog vremena. Tu je živjela i princeza Esterhazy sa svoja dva sina, a u čijoj će službi Joseph Haydn kasnije provesti skoro 3 decenije svog stvaralačkog života. Italijanski kompozitor Niccolo Porpora je davao časove pjevanja tada devetogodišnjoj Marianne, koja je bila kćerka Niccoloa Martineza, a koji je radio u Apostolskoj nuncijaturi i živio kod Metastasija u njegovom velikom apartmanu. Sam Metastasio je bio zadužen za njeno obrazovanje, pa je tražio ko će Marianne pratiti na klaviru tokom njenih časova pjevanja. Saznavši za mladog muzičara koji je živio u istoj zgradi, pozvao je Haydna da joj bude pratnja na klaviru u zamjenu za besplatne obroke kod njega. Na tom poslu Joseph Haydn će provesti dvije godine, a Marianne će kasnije tokom 1780-ih svirati duete na klaviru zajedno sa Mozartom. Ovaj kontakt sa Italijanom Niccolom Porporom, koji je osim njegovog velikog ugleda kao učitelj pjevanja bio plodan i iskusan kompozitor će biti veoma važan za mladog Josepha Haydna. Od 1752. godine radio je kao klavirski pratilac Niccoloa Porpore koji je davao časove pjevanja plemstvu i njihovoj djeci. Na taj način Haydn je polahko ulazio u visoko bečko društvo, a od Porpore je kako je kasnije rekao saznao "prave osnove kompozicije ." Ovo poznanstvo mu je omogučilo i da privuče nove studente sviranja klavira. Bio je kratko zaposlen i kod grofa Friedricha Wilhelma von Haugwitza, koji je svirao orgulje u kapeli u Bohemskoj kancelariji na Judenplatz-u.
Dok je bio horista, Haydn nije dobio nikakvu sistematsku obuku iz muzičke teorije i kompozicije. Kao sredstvo muzičke obuke koristio je polifonijske vježbe iz teksta pod nazivom Gradus ad Parnassum napisan od strane Johanna Josepha Fuxa. Pažljivo je proučavao rad Carla Philippa Emanuela Bacha naučivši svirati njegove klavirske sonate, a za kojeg je kasnije priznao da je imao važan muzički utjecaj na njega.
Kako su se njegove muzičke izvođačke vještine poboljšavale, tako je počeo da raste i njegov ugled u javnosti. Njegov prvi uspjeh je bila opera, "Der krumme Teufel" (bos. Šepavi vrag), napisana za komičara Johanna Joseph Felixa Kurza, čije je scensko ime bilo "Bernardon." Djelo je uspješno premijerno prikazano 1753. godine, ali su ga ubrzo zatvorili cenzori zbog "uvredljivih napomena." Haydn je također primijetio (očigledno bez uznemiravanja) da su njegovi radovi koje su jednostavno obustavili objavljivati, počeli prodavati u lokalnim muzičkim prodavnicama. Između 1754. i 1756. godine Haydn je također radio samostalno na dvoru u Beču. Bio je među nekolicinom muzičara koji su bili plaćeni za usluge kao dopunski muzičari na balovima u čast carske djece, tokom karnevalske sezone i kao dopunski pjevači u carskoj kapeli (Hofkapelle) tokom vjerskih praznika.
Sa porastom njegovog ugleda, Haydn je na kraju dobio aristokratsko pokroviteljstvo, ključno za karijeru kompozitora u njegovo vrijeme. Grofica Maria Wilhelmine von Thun, koja je imala priliku čuti jednu od Haydnovih kompozicija, ponudila mu je posao učitelja pjevanja i klavijature. Godine 1756, baron Carl Josef Fürnberg zaposlio je Haydna na njegovom seoskom imanju Weinzierl, kraj Dunava blizu grada Melk nekih stotinjak kilometara uzvodno od Beča. Tu je kompozitor napisao njegove prve gudačke kvartete. Fürnberg je kasnije preporučio Haydna grofu Morzinu, koji je 1757. godine postao njegov prvi punopravni poslodavac.
Kod grofa Morzina thumb|Palata grofa Morzina u mjestu Dolní Lukavice, Češka Republika|280x280px Tako je Haydn preselio u dvorac kod grofa Morzina u mjestu Dolní Lukavice današnja Češka, a zvanično je bio zaposlen kao kapelnik i kamerni kompozitor uz platu od 200 florina godišnje.