Prokleta avlija je roman Ive Andrića koje predstavlja izuzetnu kritiku vlasti uopće, pa tako i osmanske. Prikazan je položaj intelektualca u društvu koje ga odbacuje.
O autoru
Likovi Fra Petar - glavni junak i narator koji igrom okolnosti biva uhapšen i završi u carigradskom zatvoru sa ostalim likovima Zaim - lažov koji zatvorenicima govori o svojim kobajagi putovanjima Latifaga Karađoz - Nadimak "Karađoz" mu je odavno postao pravo ime. Pod tim imenom je poznat i van zidina Proklete avlije, a nakon duge službe u stambolskoj policiji, nakon smrti prethodnog upravnika, postaje "Gospodar avlije" Haim - Jevrej porijeklom iz Smirne Ćamil efendija - smatran ludim zbog svojih fanatičkih zanimacija, te zbog glasina po Smirni dospijeva u avliju (zatvor)
Radnja Kratki roman "Prokleta avlija", čije pisanje je Andrić započeo između Prvog i Drugog svjetskog rata, a dovršio ga i objavio 1954], smatra se piščevim remek-djelom. Komponovan je narativnim postupkom "upričavanja priče" (prstenasta, okvirna strktura). Ima više pripovjedača koji jedan od drugoga preuzimaju kazivačku poziciju. Pripovijedanje u ovom romanu može se predstaviti i slikom koncentričnih krugova koji se skupljaju do samog jezgra priče.
Kao i svi drugi Andrićevi romani, izuzimajući Gospođicu, i Prokleta avlija okrenuta je historiji, ali na drukčiji način od Višegradske, Travničke i Sarajevske hronike. Roman je ispripovijedan smirenim, nepristrasnim tonom, kojim se odmjereno i sugestivno teži objektivizaciji, kako je to kod Andrića već običaj i pravilo.
Do centralne, historijske priče iz 15. vijeka o tragičnoj sudbini Džem-sultana, Andrić dovodi posredno. O Džem-sultanu pripovijeda mladi polu-Turčin Ćamil, koji u njemu vidi svog sudbinskog srodnika i preteču. O Ćamilu pripovijeda prestravljeni Jevrejin Haim, a svi oni su samo uspomena fra Petra na dane provedene u stambolskom zatvoru, "Prokletoj avliji". A tu uspomenu, opet, grli luk sjećanja bezimenog mladića (pisca?), koji, gledajući u zimski dan na fra Petrov grob, vraća u sebi cijeli tok priče.
Svi protagonisti "Proklete avlije", ma koliko različiti, čuvaju u sebi iskustvo sužnja, pa i svijet, makar i nesvjesno, osjećaju kao ograničen, tjeskoban prostor. Kao da je samo postojanje tamnovanje. (Naslov romana simbolički je ključ čitanja.) Uskomešanost zatvora u koji se sliva zli talog imperije koja je prešla svoj vrhunac, ali gdje, igrom slučaja, zalutaju i ljudi koji su samo drukčiji od ostalih, postaje neka vrsta zamjene za svijet on traje u vremenu i ne obazire se na pojedinačne ljudske sudbine koje ga tvore. "Svi su sporedni i nevažni" zapisuje Andrić. "Avlija živi sama za sebe, sa stotinu promijena, i uvijek ista."
Stil mirnoća i staloženost sveznajućeg pripovjedača mnogostruko složena rečenica gnomičnost govorna karakterizacija likova stil je preuzet iz starih franjevačkih hronika: istodobno je objektivan, precizan i slikovit, simboličan
Također pogledajte Bosanskohercegovačka književnost Alfabetski spisak bosanskih djela
Reference
Vanjski linkovi Prokleta avlija, na content. sciendo.com
Kategorija:Knjige iz 1954. Kategorija:Ivo Andrić Kategorija:Bosanskohercegovačka djela