Sinonimi za „kartu” u srednjoj epohi razvoja perzijskog jezika bili su ṣūrat („konfiguracija”), te povremeno i šakl („oblik”) rasm („crtež”) ili nakš („slika”)Alai, Cyrus (15.12.2000.). U modernom perzijskom nakša podrazumijeva kartuMoin, Muhamed (1973.), V. i VI., a ponekad se koriste i tuđice ḵarīṭa iz arapskog odnosno harita iz modernog turskog jezikaVidi:• Ahmad, S. Maqbul (1978.), str. 1077.-1078.• Harley, John Brian; Woodward, David (1987.), str. xvi.• Harvey, Paul Dean Adshead (1980.), str. 10.• Harvey, Paul Dean Adshead (1991.), str. 9.. Sadašnji perzijski pojam za kartografiju jest nakša-negārī.
Kartografija se najčešće definira kao „umjetnost i znanost slikovnog prikazivanja Zemljine površine”Vidi:• Bagrow, Leo (1951.), str. 22.• Britannica: Cartography (2011.)• Crone, Gerard Roe (1953.), str. xi., no tokom posljednjih desetaka godina njeno značenje je prošireno. Primjerice, 1964. godine Britansko kartografsko društvo definira je kao „umjetnost, znanost i tehnologiju izrade karata, zajedno s proučavanjem metoda izrade istih”. U ovom konrekstu kartografija obuhvata sve vrste karata i globusa koji prikazuju Zemlju, uključujući religijske karte, sva nebeska tijela, te astrološke dijagrameVidi:• Harley, John Brian; Woodward, David (1987.), str. xv.• Wallis, Helen; Robinson, Arthur Howard (1987.), str. 1.-90..
Drevna kartografija Babilonijska kartografija mini|desno|250px|<center>Babilonijska „Karta svijeta” iz 600. pne.(Britanski muzej, k. b. 92687) Najstarija poznata topografska karta koji prikazuje dijelove iranskog teritorija je babilonijska glinena pločica iz 23. v. pne. pronađena u Nuziju na sjeveroistoku Mezopotamije. Riječ je o relativno naprednoj slikovnoj karti koja prikazuje dva niza brežuljaka koji okružuju rijeke sastavljene od više usporednih linija. Pretpostavlja se da ta drevna karta prikazuje područje između Zagrosa i brdovitih terena koji se protežu kroz KirkukVidi:• Harvey, Paul Dean Adshead (1980.), str. 49.-50.• Harley, John Brian; Woodward, David (1987.), str. 114.. Drugi babilonijski artefakt je slavna „Karta svijeta” iz kaldejskog perioda (oko 600. pne.) koja se čuva u Britanskom muzeju i prikazuje više gradova i mjesta starovjekovnog IranaHarley, John Brian; Woodward, David (1987.), str. 111.-112.. Sistemsko proučavanje neba u kalendarske i astrološke svrhe vjerovatno je počelo još u najranijim periodima drevne mezopotamske historije odnosno prije više od 5000 godina u Sumeru, a astronomska dokumentacija izuzetne kvalitete i točnosti još je dan danas od velike vrijednosti za znanstvenikeVidi:• Brown, Lloyd Arnold (1977.), str. 18.-21.• Harley, John Brian; Woodward, David (1987.), str. 114.. Međutim, unatoč nekoliko spomenutih glinenih pločica relevantnih za kartografiju Irana, danas se vrlo malo zna o predislamskoj kartografiji u samom Iranu s obzirom na kroničan nedostatak pisanih dokumenata i arheoloških nalazaMojtahed Zadeh, Pirouz (23.4.2004.), str. 3..
Grčko-rimska kartografija
Bogata grčko-rimska kartografija razvijana između 6. v. pne. i 2. vijeka vrlo se vjerovatno koristila kartografskim tradicijama Starog Istoka, no danas nije moguće temeljito objasniti na koje su načine Perzijanci i Babilonci utjecali na stare GrkeHarley, John Brian; Woodward, David (1987.), str. 503.. Aristagora je oko 500. pne. posjedovao kartu s prikazanim regijama od Jonije do Perzije za koju se pretpostavlja da potječe od Anaksimandara (610. – 546. pne.), no velika je mogućnost da je mjere prometnica prikupio od Perzijanaca koji su se služili besprijekorno organiziranom Kraljevskom cestomHarley, John Brian; Woodward, David (1987.), str. 193..
Izvorne karte iz ovog perioda nisu sačuvane, no sudeći prema njihovim kasnijim rekonstrukcijama može se utvrditi da su mnogi kartografi poput Hekateja Milećanina (oko 500. pne.)Bunbury, Edward Herbert (1879.), str. 148., Aristotelovog učenika Dikearha (kasno 4. v. pne.)Cortesão, Armando (1969.), I., sl. 16., Eratostena (3. v. pne.)Smith, William (1874.), Strabona (1. v.)Bunbury, Edward Herbert (1879.), str. 238. i ostalih prikazivali Perzijski zaljev kao široki ili gotovo pravokutni zaljev odnosno Kaspijsko jezero kao duboki ili gotovo kružni zaljev, oba položena ili prema istoku karte ili nasuprotno prema jugu i sjeveru s račvanjem prema opkoljavajućem okeanu. Rijeke poput Eufrata, Tigrisa i Inda uvijek su vjerno prikazane, a Iranska visoravan položena u središtu karte često nije u razmjeru. Ipak, na nekim drugim prikazima poput Herodotove karte svijeta (5. v. pne.), Kaspijsko jezero nije zaljev već kopnom zatvorena vodena masa.
Rekonstruirane karte svijeta grčko-rimskih geografa:
Ptolemejeva kartografija mini|desno|300px|<center> Ptolemejeva „Karta svijeta”(rekonstrukcija iz 15. v.) Vjeruje se da izvorne karte iz Ptolemejevog vremena (2. v.) nisu sačuvane, no najstariji grčki kodeksi pojavljuju se u srednjovjekovnoj Evropi kroz 12. i 13. vijek zajedno sa kartama koje su rekonstruirane iz tih tekstova odnosno djelomično proizašle iz originalnih Ptolemejevih karata. Prvi latinski prijevod izvorno grčke „Geografije” dovršen je 1406. godine, a kopije drugih rukopisa pojavljuju se uglavnom tokom prve polovice 15. vijekaPtolemej, Klaudije (2. vijek); pr. Knight, Simon (1990.), Predgovor. „Geografija” se u tiskanom izdanju prvi put pojavila 1477. u Bologni, a nakon toga više od 50 izdanja na latinskom i drugim evropskim jezicima tiskano je prvenstveno u Italiji i Njemačkoj sve do 1730-ih, zajedno s kopijama onih starijihTooley, Ronald Vere (1979.), str. 6.-7..
Na svim Ptolemejevim kartama svijeta Perzijski zaljev (lat. Sinus Persicus) prikazan je u pravokutnom obliku i smješten na gotovo preciznoj geografskoj širini, a Kaspijsko jezero (lat. Mare Hyrcanum; „Hirkanijsko more”) prikazano je kao kopnom zatvorena vodena masa ovalnog oblika. Iran se na tim kartama nalazi na središtu, isto kao u ranijim grčkim prikazima. Velika peta regionalna karta Azije prikazuje Iran s njegovim prilično točnim planinama, rijekama, gradovima i drugim mjestima, dok šesta i sedma regionalna karta prikazuju Perzijski zaljev odnosno Kaspijsko jezero u cjeliniPtolemej, Klaudije (2. vijek); pr. Knight, Simon (1990.), sl. 19.-21.. Ove karte isključivo su regionalnog karaktera i na njima se nalaze isključivo iranske pokrajine poput Asirije na sjeverozapadu, Suzijane na jugozapadu, Medije na sjeveru, Hirkanije na sjeveroistoku, Partije na istoku, Perzije na jugu, te Karmanije na jugoistoku. Godine 1548. talijanski kartograf G. Gastaldi u Veneciji je objavio prvi džepni atlas naslovljen „Geografija Klaudija Ptolemeja” (tal. La geografia di Claudio Ptolemeo Alessandrino) u kojem su spomenute regije objedinjene u iransku Partsku Monarhiju imenovane kao „Nova karta Perzije” (lat. Persia Nova Tabula)Alai, Cyrus (1995.), str. 12.-14..
Ptolemejeve regionalne karte:
Srednjovjekovna evropska kartografija mini|desno|300px|<center> Fra Maurova karta (1459.) s Iranom u sredini(orijentirana jugom prema gore) Srednjovjekovna evropska kao i kasna bizantska kartografija ignorirali su Ptolemejeva djela i temeljili vlastite na ranijim kartografskim tradicijamaPtolemej, Klaudije (2. vijek); pr. Knight, Simon (1990.), str. vi.. Iz ovog historijskog perioda odnosno nakon 7. vijeka sačuvano je više od hiljadu karata svijetaHarvey, Paul Dean Adshead (1991.), str. 19., a Iran se na njima nalazi u središtu Azije i nerijetko je prekomjernih dimenzija. Većina ovih karata poznatih pod nazivom mappa mundi bile su tzv. „T–O tipa” i prikazivale su svijet kao kružnu ploču („O”) podijeljenu na tri dijela s „T” koji simbolizira tri glavne vodene mase: rijeke Don i Nil, te Sredozemno more. Ta tri dijela predstavljali su poznate kontinente: Aziju na gornjem dijelu odnosno Afriku i Evropu na donjim dijelovima. Kao i u slučaju starogrčkih, Perzijski zaljev na srednjovjekovnim kartama prikazan je na desnoj strani, a Kaspijsko jezero kao drugi zaljev na lijevoj strani Azije, dok oba povezuje rubni okean koji okružuje kopna.
Srednjovjekovne karte svijeta temeljene na gore navedenim kartografskim tradicijama uključuju radove sv. Izidora Seviljskog (7. v.), Henrika I. iz Mainza (12. v.), tzv. brevijarska i Ebstorfova, zatim Herefordska karta (13. v.), te one R. Higdena i P. Vescontea (14. v.). Osim navedenih, postoji i nekoliko karata uglavnom iz kasnog 14. i 15. vijeka kao što su Katalonski atlas (1375.) i Fra Maurova karta (1459.) na kojima se Kaspijsko jezero prikazuje kao zatvorena vodena masa, što se pripisuje utjecaju obnovljenih radova iz Ptolemejevog vremena. Prikazani oblik jezera mnogo je precizniji stvarnom u odnosu na sve Ptolemejeve i evropske karte do 1730-ih na kojima se Kaspijsko jezero prikazuje u ovalnom oblikuVidi:• Harley, John Brian; Woodward, David (1987.), sl. 15.-22. i pog. 18.• Harvey, Paul Dean Adshead (1991.), str. 19.-37..
Tabula Peutingeriana iz 12. ili ranog 13. vijeka rađena na temelju rimskih modela iz 4. vijeka prikazuje Iran (10. i 11. odlomak) s pripadajućim regijama Perzijom (Persida), Velikom Medijom (Media Maior), Partijom (Parria), te Kaspijskim jezerom i Perzijskim zaljevom zajedno s brojnim otocima. Šire geografsko područje koje obuhvata navedene regije oslovljeno je kao Iran (Ariae). Udaljenost od Ekbatane (današnji Hamadan) do Inda izražena je u iranskim parasanzima (1 par. = 5,0 – 6,0 km) što je vjerovatno preuzeto iz seleukidskih putopisa (312. – 64. pne.)Vidi:• Harley, John Brian; Woodward, David (1987.), str. 238.• Weber, Ekkehard (1976.), str. 14. i 28.-29..
Ranoislamska iranska kartografija
Perzijski geografi bili su vodeći doprinositelji razvoja ranoislamske kartografije (8. – 14. v.). Brzo širenje islama između 621. i 750. godine stvorilo je golemo carstvo tj. halifat u kojem je arapski bio službenim jezikomBrice, William Charles (1981.), str. 7., a učenjaci iz svih regija bili su primorani koristiti arapski kao jezik sporazumjevanja (lingua franca) da bi mogli napredovati u struci. Ipak, djela na arapskom kasnije su prevođena na perzijski jezik, a na njemu su pisani i određeni izvornici. Perzijanci su zasigurno naslijedili neke karografske tradicije iz njihovog predislamskog perioda kao što je podjela naseljenog svijeta na sedam regija, kao suprotnost Ptolemejevim geoklimatskim zonama. Prva karta islamskog svijeta (danas neočuvana) napravljena je 702. godine za istočnog guvernera Hadžadža, a prikazuje iranski Dejlam uz južnu kaspijsku obalu. Godine 707. dotični je guverner naručio i kartu šireg područja Buhare kako bi mu pomogla u opsadi tog grada. Perzijanac Fazari, poznati astronom iz Bagdada, u 8. vijeku prva je osoba u islamskom svijetu koja je izradila astrolab. mini|lijevo|300px|<center> Južna iranska obala i Perzijski zaljevprema Istahriju (10. v.)