Treća krajiška proleterska udarna brigada je jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata.
Osnivanje i sastav Formirana je 22. 8.1942. godine u selu Kamenici kod Drvara. Na dan osnivanja imala je dva bataljona, koji su u predhodnom periodu činili Peti krajiški partizanski odred: Drvarski bataljon Petrovački bataljon
Tačno dva mjeseca kasnije, 22 oktobra, u sastav brigade ušao je i: Bataljon "Zdravko Ćelar", sa tri čete: Krnjeuška, Vođenička i Bravska. Naziv je nosio po narodnom heroju Zdravku Čelaru, prvom komandiru vođeničke čete i prvom komandantu Krajiškog proleterskog bataljona. Zbog vojno-političke situacije na području Ključ — Sanica, bataljon je izašao iz sastava 5. i pripao 6. krajiškom odredu. Imali su zadatak da brane slobodnu teritoriju i štite omladinske radne brigade koje su sabirale ljetinu u Saničkoj dolini, od svakodnevnih napada ustaša sa pravca Vrlhpolja.
Od ova tri bataljona formiran je i: Četvrti bataljon
Od postojeća četiri bataljona, 11 novembra osnovan je : Peti bataljon. Početkom 1943. godine 3. krajiška brigada je imala ukupno 1.141 borca. Šesti bataljon "Meteoti" osnovan je 5. decembra 1943. godine od Italijana dobrovoljaca koji su po kapitulaciji Italijanske fašističke vojske prešli na stranu NOV;
Štab Nikola Karanović, prvi komandant brigade. Zmijenio ga je Vlado Bajić, obojica narodni heroji Jugoslavije. Simo Tadić, politički komesar.
Od 1. novembra je u sastavu Prve proleterske divizije.
Dejstva Oslobođenje Bihaća Početkom novembra učestvovala je u Bihaćkoj operaciji. Formacijom od četiri bataljona, brigada je sa prostora Ključa, Sanice i Ramića, izvršila pokret prema Bihaću, dug 140 km, koji je bez prekida trajao 36 časova. Kod Ripča je prešla rijeku Unu, te nastavili sjevernim i teško prohodnim padinama planine Plješivice. Iz pokreta, bez predaha i vojničkih priprema, bataljoni su prešli u napad na Bihać. Starješinama, borcima i jedinicama, koje su učestvovale u oslobođenju Bihaća 1942. godine, jednog od najjačih neprijateljskih garnizona u Bosanskoj krajini, odato je priznanje Josipa Broza Tita.
Boravak u Bihaću je iskorišten priliku da se borci snabdiju oružjem, potrebnom količinom municije, ručnim bombama, kojih je bilo u dovoljnoj količini. Oko 80% boraca, obuklo se u nove voljničke uniforme, a vojničkim cipelama bili su svi podmireni.
Nakon toga ou Bihaću je održano Prvo zasjedanje AVNOJ-a.
Do kraja novembra brigada je djelovala je na planini Manjači, oko Ključa i Sanskog Mosta. Do kraja 1942. godine učestvovala je u uništenju četničkog uporišta Čađavica i u oslobođenju Jajca, pa u borbama oko Kotor Varoši i Teslića. Od tada do početka bitke na Neretvi djelovala je u gornjem toku rijeke Vrbasa.
Bitka na Neretvi
Od sredine februara 1943. godine, brigada je vodila višednevne žestoke obrambene borbe na pravcu Bugojno-Gornji Vakuf i Bugojno – Prozor u bitki na Vilića Guvnu. Bila je jedna od glavnih zaštitnica povlačenja ranjenika na pravcu Glavatičevo, Bjelinići i Kalinovik, spriječavajući prodor Nijemaca iz Konjica
Narednih tridesetak dana učestvovala je u razbijanju četničkih i italijanskih snaga u Sandžaku, Bijelom Polju i Mojkovcu.
Bitka na Sutjesci U početku Bitke na Sutjesci, do 20. 5.1943. godine vodila je borbe protiv Prve brdske njemačke divizijom na širem sektoru Bijelog Polja i Mojkovca. Nakon toga, u saradnji s Prvom i Drugom proleterskom udarnom brigadom potisnule su neprijateljske snage prema Foči, ali proboj obruča jugoistočno od Foče nije uspio. Iz tih borbi ostalo je zapisano:
Učestvovala je u Beogradskoj operaciji, pa u borbama na Sremskom frontu, oslobođenju dijela Slavonije, a 8. 5. u oslobođenju Zagreba. Odlikovanja Za svoje zasluge tokom borbi brigada je 13. 9.1943. godine proglašena "proleterskom", a pet puta od Vrhovnog komandanta NOV i POJ Josipa Broza Tita je pohvaljena. Odlikovana je: Ordenom narodnog oslobođenja, Ordenom partizanske zvijezde i Ordenom bratstva i jedinstva, Ordenom narodnog heroja povodom petnaestogodišnjice bitke na Sutjesci, juna 1958. godine. Narodni heroji Treće krajiške brigade Nikola Karanović, komandant brigade Vlado Bajić, komandant brigade Miladin Zorić Garača, komandir čete Marko Jokić, komandir Prve čete Đuran Kovačević, komandant Drugog bataljona Nikola Vojvodić, zamjenik komandanta Drugog bataljona Milan Ćup, politički komesar Četvrtog bataljona Mile Latinović, komadant petog bataljona, narodni heroj
Literatura Vojna enciklopedija (knjiga sedma). Beograd 1974. godina Narodni heroji Jugoslavije , „Mladost“, Beograd 1975. godina Treća krajiška brigada - zbornik sjećanja (knjiga prva, knjiga druga), Beograd 1969. godina
Reference
Vanjski linkovi Treća krajiška brigada - sjećanja boraca Sastav Treće krajiške brigade sredinom novembra 1942. Crtice iz ratnog puta brigade
Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi Kategorija:Drvar