Raspad Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije predstavlja rezultat niza političkih događaja i sukoba tokom ranih 1990-ih. Nakon perioda političkih kriza tokom 1980-ih, sastavne republike SFR Jugoslavije su se odvojile, ali su neriješena pitanja uzrokovala oštre međuetničke jugoslavenske ratove. Ratovi su primarno zahvatili Bosnu i Hercegovinu i susjedne dijelove Hrvatske.
Nakon pobjede Saveznika u Drugom svjetskom ratu, Jugoslavija je uspostavljena kao federacija šest republika, sa granicama iscrtanim duž etničko-historijskih granica: SR Bosna i Hercegovina, SR Hrvatska, SR Makedonija, SR Crna Gora, SR Srbija i SR Slovenija. Dodatno, dvije autonomne pokrajine su uspostavljene unutar SR Srbije: SAP Vojvodina i SAP Kosovo. Svaka od republika imala je svoju organizaciju Saveza komunista Jugoslavije i vladajuću elitu, te su sve tenzije rješavane na federalnom nivou. Jugoslavenski model organiziranja države, kao i "srednji put" između planirane i slobodne ekonomije, imali su relativan uspjeh, te je država doživjela period snažnog ekonomskog rasta i relativnu političku stabilnost do 1980-ih, pod vlašću doživotnog predsjednika Josipa Broza Tita. Nakon njegove smrti 1980, oslabljen sistem federalne vlade ostavljen je nemogućim da se bori sa ekonomskim i političkim izazovima.
Tokom 1980-ih, kosovski Albanci počeli su tražiti da se njihova autonomna pokrajina prevede u saveznu republiku, počevši sa protestima 1981. Etničke tenzije između Albanaca i Srba na Kosovu ostale su visoke čitavu deceniju, što je rezultiralo povećanju neslaganja Srba širom Jugoslavije visokoj autonomiji provincija i neefikasan sistem konsenzusa na federalnom nivou, što je viđeno kao prepreka srpskim interesima. Godine 1987, Slobodan Milošević je došao na čelo Srbije, te kroz niz populističkih poteza osigurao je de facto kontrolu nad Kosovom, Vojvodinom i Crnom Gorom, dobijajući visok nivo podrške među Srbima zbog njegove centralističke politike. Milošević se susreo sa opozicijom partijskih lidera zapadnih republika, Slovenije i Hrvatske, koji su zahtijevali veću demokratizaciju države u skladu s Revolucije 1989. u istočnoj Evropi. Savez komunista Jugoslavije raspao se u januaru 1990. duž federalnih linija. Republičke komunističke organizacije postale su zasebne socijalističke stranke.
Tokom 1990-ih, socijalisti (bivši komunisti) izgubili su moć od etničkih separatističkih stranaka u prvim višestranačkim izborima koji su se održali širom države, osim u Srbiji i Crnoj Gori, gdje su pobijedili Milošević i njegovi saveznici. Nacionalistička retorika na svim stranama postala je značajno vidljiva. Između juna 1991. i aprila 1992, četiri republike su proglasile nezavisnost (samo su Srbija i Crna Gora ostale u Federaciji), ali je status etničkih Srba van Srbije i Crne Gore, kao i etničkih Hrvata van Hrvatske, ostao neriješen. Nakon niza međuetničkih incidenata, ratovi u bivšoj Jugoslaviji su započeli, prvo u Hrvatskoj a onda, najžešći, u multi-etničkoj Bosni i Hercegovini; ratovi koji su ostavili dugotrajne ekonomske i političke posljedice u regionu.
Pozadina Jugoslavija je zauzimala značajan dio Balkanskog poluostrva, uključujući područje na istočnoj obali Jadranskog mora, koje se proteže jugom od Tršćanskog zaliva u srednjoj Evropi do ušća Bojane kao i Prespanskog jezera na kopnu, te istokom do Đerdapske klisure na Dunavu i do Midžora na Staroj planini, tako uključujući veliki dio jugoistočne Evrope, regije sa historijom etničkih sukoba.
Važni elementi koji su doprinijeli neslozi uključuju savremene i historijske faktore, zajedno sa formiranjem Kraljevine Jugoslavije, prvim raspadom i naknadnim međuetničkim i političkim ratovima i genocidom tokom Drugog svjetskog rata, idejama Velike Srbije, Velike Hrvatske, Velike Albanije, te različitim pogledima u vezi s Panslavizmom, te jednostranim priznanjem novonastalih republika od strane Njemačke.
Prije Drugog svjetskog rata, veće tenzije su se pojavile kod prve, monarhističke jugoslavenske multietničke države i relativne političke i demografske dominacije od strane Srba. Osnova tih tenzija bili su različiti koncepti nove države. Hrvati i Slovenci razmatrali su federalni model gdje bi uživali veću autonomiju u odnosu na onu koju su imali kao zasebna kruna tokom Austro-Ugarske. Pod Austro-Ugarskom, Slovenci i Hrvati imali su autonomiju sa slobodnim rukama samo u obrazovanju, pravu, religiji i 45% u porezima. Srbi su vidjeli teritorije kao nagradu za podršku saveznicima u Prvom svjetskom ratu i novu državu kao proširenje Kraljevine Srbije.
Tenzije između Hrvata i Srba često su prerastale u otvoren sukob, sa dominantnom srpskom sigurnosnom strukturom koja je vježbala ugnjetavanje tokom izbora i fizičkih napada na hrvatske političke lidere u narodnom parlamentu, među kojima je i Stjepan Radić, koji se protivio srpskom monarškom apsolutizmu.Elections , TIME Magazine, 23. februar 1925. Ubistva i povrede ljudskih prava bili su predmet zabrinutosti za Ligu za ljudska prava što je dovelo do glasova protesta od strane intelektualaca, među kojima je bio i Albert Einstein.Appeal to the international league of human rights, Albert Einstein/Heinrich Mann. U ovoj sredini ugnjetavanja se formirala radikalna fašistička grupa Ustaše, koja je kasnije postala fašistička diktatura.
Tokom Drugog svjetskog rata, tenzije u državi su iskoristile okupatorske Sile Osovine koje su uspostavile hrvatsku marionetsku državu koja je zahvatala današnje države Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu. Sile osovine su postavile Ustaše kao lidere Nezavisne Države Hrvatske.
Ustaše su riješile da je srpska manjina bila peta kolona srpskog ekspanzionizma, te su postavili politiku progona Srba. Politika je diktirala da trećina srpske manjine mora biti ubijena, trećina progonjena, a trećina preobraćena u katoličanstvo i asimilirana u Hrvate. S druge strane, Četnici su postavili svoju vlastitu kampanju progona u dijelovima Bosne i Hercegovine i Sandžaka prema Moljevićevom planu i naredbama koje je izdao Draža Mihailović koje su uključivale "čišćenje shvatanja i borbe svih nacija".
Hrvati i Muslimani su pristupali jedinicama SS-a (najviše u 13. Waffen brdskoj diviziji). Istovremeno, bivši rojalist, general Milan Nedić, postavljen od Sila osovine kao lider marionetske vlade i lokalni Srbi regrutirani su u Gestapo i srpski dobrovoljački korpus. Oba kvislinga su napadnuta i poražena od strane komunističkog, antifašističkog jugoslavenskog partizanskog pokreta koji su sačinjavali članovi svih etničkih grupa u području, što je dovelo do formiranja Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.
Zvanična jugoslavenska postratna procjena žrtava Drugog svjetskog rata u Jugoslaviji je 1.704.000. Naknadni podaci skupljeni 1980-ih od strane historičara Vladimira Žerjavića i Bogoljuba Kočovića pokazali su da je stvarni broj mrtvih bio oko 1 milion. Od tog broja, 330.000 do 390.000 etničkih Srba stradalo je od svih uzroka u Hrvatskoj i Bosni.Staff. Jasenovac concentration camp , Jasenovac, Hrvatska, Jugoslavija. Na stranici SAD-ovog memorijalnog muzeja holokausta.
Jugoslavija je bila u samom vrhu regionalne industrijske moći i ekonomskog uspjeha. Od 1960. do 1980, rast godišnjeg bruto nacionalnog proizvoda (BDP) imao je prosjek 6,1%, medicinska zaštita je bila besplatna, pismenost 91%, a prosječan životni vijek 72 godine.World Bank, World Development Report 1991, Statistical Annex, Tables 1 and 2, 1991.
Jugoslavija je bila unikatna država, koja se prostirala između istoka i zapada. Štaviše, njen predsjednik, Josip Broz Tito, bio je jedan od fundamentalnih osnivača "trećeg svijeta" ili "grupe od 77" koji su djelovali kao alternativa supersilama. Još važnije, Jugoslavija je predstavljala tampon državu između Zapada i Sovjetskog Saveza te je također sprječavala SSSR od dolaska na Sredozemlje.
Centralizirana uprava postajala je slabija zbog povećanog nacionalnog gnjeva i želje komunističkih partija da podržavaju "nacionalno samoopredjeljenje". Ovo je dovelo do toga da Kosovo postane autonomna regija Srbije, zakonski prema Ustavu iz 1974. Ovaj ustav je pokvario ovlasti između glavnog grada i autonomnih regija u Vojvodini (područje u Jugoslaviji sa velikim brojem etničkih manjina) i na Kosovu (sa velikom albanskom populacijom).
Bez obzira na federalnu strukturu nove Jugoslavije, postojala je i dalje tenzija među federalistima s jedne strane, posebno Hrvatima i Slovencima koji su tražili veću autonomiju, i unitaristima s druge strane, posebno Srbima. Borba se odvijala u više protesta radi većih individualnih i nacionalnih prava (kao Hrvatsko proljeće) i kasnije represije. Ustav iz 1974. bio je pokušaj prekida ovog obrasca uvođenjem federalnog modela i formalizacijom nacionalnih prava.
Olabavljena kontrola je u principu pretvorila Jugoslaviju u faktički konfederaciju, koja je također stavila pritisak na legitimnost režima unutar federacije. Od kasnih 1970-ih velika razlika u ekonomskim resursima između razvijenih i nerazvijenih regija u Jugoslaviji značajno je poljuljala jedinstvo federacije.Dejan Jović. Yugoslavia: a state that withered away. Purdue University Press, 2009. str. 15 Najrazvijenije republike, Hrvatska i Slovenija, odbili su zahtjeve da smanje svoju autonomiju kako je nalagao ustav iz 1974. Javno mišljenje u Sloveniji 1987. vidjelo je bolje ekonomske prilike u nezavisnošću od Jugoslavije nego unutar nje. Postojala su mjesta koja također nisu vidjela ekonomsku korist od ostanka u Jugoslaviji; naprimjer, autonomna pokrajina Kosovo je bila slabo razvijena, a BDP po stanovniku pao je sa 47% jugoslavenskog prosjeka u post-ratnom periodu na 27% do kraja 1980-ih.Dejan Jović. Yugoslavia: a state that withered away. Purdue University Press, 2009. str. 15–16 To je pokazalo značajne razlike u kvalitetu života u različitim republikama.
Ekonomski rast bio je ograničen zbog Zapadnih barijera koje su se kombinirale sa naftnom krizom iz 1973. Jugoslavija je naknadno pala u težak dug MMF-a zbog velikog broja kredita koje je uzimao režim. U stanju dobijanja kredita, MMF je tražio "liberalizaciju tržišta" Jugoslavije. Do 1981, Jugoslavija je imala $19,9 milijardi vanjskog duga. Naredni problem je bio nezaposlenost, sa 1 milionom do 1980. Ovaj problem se naslagao općom "neproduktivnošću na Jugu," što nije samo sputavalo ekonomiju Jugoslavije, nego je iritiralo Sloveniju i Hrvatsku još više.
Uzroci Strukturni problemi SFR Jugoslavija bila je federalna republika sa osam federalnih jedinica, grubo podijeljenih duž etničkih linija, uključujući šest republika: SR Bosna i Hercegovina, SR Hrvatska, SR Makedonija, SR Crna Gora, SR Srbija i SR Slovenija
i dvije autonomne pokrajine unutar Srbije, SAP Vojvodina i SAP Kosovo.
Sa Ustavom iz 1974, ured predsjednika Jugoslavije je zamijenjen sa Predsjedništvom SFRJ, vladajućim kolektivom od 8 članova sačinjeni od predstavnika iz šest republika i iz dvije autonomne pokrajine unutar SR Srbije, SAP Kosova i SAP Vojvodine.
Otkako je jugoslavenska federacija formirana 1945. godine, savezna Socijalistička Republika Srbija sadržavala je dvije autonomne pokrajine, SAP Kosovo i SAP Vojvodina. Sa ustavom iz 1974, utjecaj centralne vlade SR Srbije značajno se smanjio, što im je dalo traženu autonomiju. Vlada SR Srbije bila je ograničena u pravljenju i vršenju odluka koje bi se primijenile na pokrajine. Pokrajine su imale pravo glasa u Predsjedništvu SFRJ, što obično nije bilo u korist SR Srbije. U Srbiji, postojalo je veliko nezadovoljstvo prema ovim razvojima, što su nacionalistički elementi javnosti vidjeli kao "podjelu Srbije". Ustav iz 1974. nije samo pogoršao strah Srbije sa parolom "slaba Srbija, za jaču Jugoslaviju", nego je pogodio srce srbijanskog nacionalnog sentimenta. Većina Srba vidi Kosovo kao "kolijevku nacije", i ne bi prihvatili mogućnost izgubiti ga od većinske albanske populacije.