Dušan Makavejev bio je jugoslavenski i srbijanski filmski režiser i scenarist. Makavejevi dugometražni filmovi potvrdili su ga kao vodeću ličnost u Jugoslavenskom pokretu Crnog vala šezdesetih i ranih 70-ih. Grupa, kojoj su također pripadali Žika Pavlović, Saša Petrović i Želimir Žilnik, favorizirala je mračni humor i netradicionalni stil snimanja. Njegov najuspješniji film bio je politička satira iz 1971. Misterije organizma, za koji je dobio nagrade FIPRESCI na Berlinskom filmskom festivalu kao i Zlatnog Huga na Čikaškom filmskom festivalu. Montenegro i The Coca Cola Kid također su bili međunarodno priznati filmovi zaradivši nominacije za Zlatnu palmu na Kanskom filmskom festivalu 1981 i 1985. respektivno. Makavejev je bio nezavisni režiser i većina njegovih filmova proučavala je međusobni odnos seksualnog života i socioekonomskih struktura, dok je istovremeno eksperimentisao s narativnim formama koje dovode u pitanje tradicionalne pojmove filmskog stvaranja. Bio je član žirija na Međunarodnim filmskim festivalima u Berlinu 1970. i u Veneciji 2004. godine.
Rane godine Dušan Makavejev je rođen u Beogradu u Srbiji, sin Sergija Makavejeva i Jelke (rođene Bojkić). Po završetku psihologije na Beogradskom univerzitetu, počeo je da pravi 35mm eksperimentalne kratke i dokumentarne filmove, među kojima se ističe Pečat (1955), satira na birokratiju - mrtav čovjek se sjeća svih pečata na koje je naišao u svom zemaljskom postojanju. Drugi kratki filmovi u istom satiričnom tonu bili su: Spomenicima ne treba verovati, 1958. Prokleti praznik, (oba 1958), Šta je radnički savjet? (1959), Pedagoška bajka (1961) i Ljepotica 62 (1962).
Filmska karijera Njegov prvi igrani film, Čovek nije tica (1965), snimljen u mračnom industrijskom gradu u Sloveniji, i govori o gostujućem inženjeru koji ima aferu s mladom i bezbrižnom frizerkom (Milena Dravić). Sa svojom bezazlenom erotikom, vrtoglavim snimkama iz ručnih kamera i bespoštednim stavom prema autoritetu, film se pojavio kao novo otkriće iz istočne Evrope. Njegova svijetla strana balansirana je prikazom bučnog, prljavog, dehumanizirajućeg rada industrijskih radnika. Provokativni završetak ukršta se sa melodijama Beethovenove Devete simfonije kao poseban događaj za lokalne upravnike u fabrici, i vođenje ljubavi junakinje filma, koja pronalazi svoju Odu radosti. Filmski kritičar Jay Carr napisao je da "film zaslužuje mjesto na bilo kojoj užoj listi velikih debitantskih ostvarenja".
U filmu Ljubavni slučaj ili tragedija službenice P.T.T. 1967., mlada nezavisna operaterka poštanske centrale (Eva Ras) zavodi stručnjaka za hvatanje pacova koji postaje ljubomoran i slučajno je ubije nakon što ju je zaveo poštar. Koristeći ručne kamere na ulicama, filmske žurnale, šaputanja i ironične jukstapozicije između tradicionalne i moderne Jugoslavije, Makavejev je u svoj drugi dugometražni film uložio vitalnost i anarhični duh. Pod uticajem Sergeja Eisensteina i Jean-Luc Godarda, Makavejev je ugradio složenu mješavinu dokumentarnih snimaka o istrebljenjima pacova, sa snimcima o tome kako se pravi štrudla.
Kao anomalija u Makavejevom opusu bio je film Nevinost bez zaštite (1968), dokumentarac o nikada objavljenom filmu iz 1941. godine. Dragoljub Aleksić, cirkuski jahač, pisac, zvijezda i režiser filma Nezaštićena nevinost, i ostali preživjeli originalni glumci, podsjećaju na snimanje filma i njegovu konfiskaciju od strane okupacionih nacista. Iako su originalni isječci iz filma dokaz o melodramatičnosti, Makavejev se ne usredsređuje na to. Zapravo, njegov film se ne odnosi na djevojčicu-siroče koju je spasio heroj iz originalnog filma, nego na hrabre i nevine ljude koji su snimili film, kojima Makavejev odaje iskrenu počast.
Sa filmom Misterije organizma (1971), dokumentarno i fiktivno ispitivanje teorija seksologa, psihijatra i psihoanalitičara Wilhelma Reicha, postao je persona non grata u bivšoj Jugoslaviji. Ovaj šokantan, zabavan i razdražljiv film, čiji se naslov može lako pogrešno protumačiti, prouzrokovao je negativne kritike gdje god se prikazivao i zaradio je mnogo novca, iako ne u Jugoslaviji, gdje nikada nije bio pušten na prikazivanje.
Nakon toga Makavejev je bio prisiljen snimati filmove na zapadu. Sweet Movie (1974), snimljen je u Nizozemskoj, Kanadi i Francuskoj, na pet različitih jezika, a sastoji se od dva dijela. U prvom, pobjednica Miss svijeta (Carole Laure) je udana i progonjena od strane g. Kapitala. Nakon mnogih poniženja, ona završava u terapijskoj komuni, gdje članovi doživljavaju infantilne regresije vezane za tjelesne funkcije. Drugi dio prati brod, sa gigantskom slikom Karla Marxa na pramcu, koji plovi pod komandom Anne Planete, koja zavodi i ubija mlade muškarce i dječake, prije nego što uskrsnu. Izazovan i provokativan, Sweet Movie je bio jedan od najmoćnijih filmova sa temom o seksualnom i političkom oslobađanju, i bio je i jedno od najskandaloznijih i najviše zabranjivanih filmskih radova. Tadašnje stanje Dušan Makavejev je objasnio:
Filmski kritičar Vincent Canby, koji je pisao o Kanskom filmskom festivalu 1974. godine, nazvao ga je "film koji većina ljudi želi vidjeti, tako da mogu kasnije pričati koliko je bio strašan."
Makavejev, koji nalazi posao predavača na Harvardu, ipak uspijeva napraviti film Montenegro (1981.), čija se radnja, uprkos svom nazivu, dešava u Švedskoj. Makavejev je u svojoj neobuzdanoj maniri nastavio da istražuje seksualnost politike i politiku seksualnosti. Montenegro je priča o tome kako jedna dokona, udata žena srednje klase (Susan Anspach) u Švedskoj oživljava svoju seksualnost sa nekim srpskim imigrantskim radnicima. Film je imao najveći finansijski uspjeh od svih njegovih prijašnjih filmova.
Makavejevljeve političke i seksualne teme bile su manje očigledne u njegovom sljedećem filmu, The Coca-Cola Kid (1985), neobičnoj komediji o korporativnim idealima. Film je snimljen u Australiji a u glavnoj ulozi bio je Eric Roberts, koji je poslat tamo da sazna zašto niko ne pije Coca-Colu u tom određenom području, ali umjesto toga samog sebe dovodi u situaciju da preispitiva smisao svog života i postojanja.
Film Manifesto čija je radnja smještena u maloj evropskoj zemlji, u kojoj se različite frakcije svađaju oko revolucije, zasnovan je na kratkoj priči Emilea Zole. Film je uglavnom sniman u Jugoslaviji. Iako je obilježen najdiscipliniranijim, tradicionalnim načinom pripovijedanja, film je gledao ograničen broj gledalaca u SAD-u.Gorilla Bathes at Noon (1993), još jedna je alegorija, koja se bavi oficirom Crvene armije u Berlinu 1989.-1990., koji se suočava sa promjenljivim svijetom, u koji režiser ubacuje snimke scena iz sovjetskog filma o padu Berlina 1945. godine.
BBC televizija je ko-producirala A hole in the Soul (1994), 52-minutni tragikomični autobiografski film, koji je pratio Makavejeva na putovanju po Beogradu, otkrivajući mnogo toga o Makavejevu kao čovjeku i često pogrešno shvaćenom umjetniku.
Filmski stil U intervjuu za The Boston Globe 1976. rekao je: "Volim slobodnu montažu između slike i zvuka, skokove od sentimentalnosti do patosa, skokove od klišea do intimnih detalja. Stil mora biti slobodan da pulsira kroz cijelo djelo." Filmografija Kratki filmovi
1953 – Jatagan mala 1955 – Pečat 1957 – Antonijevo razbijeno ogledalo 1958 – Prokleti praznik 1958 – Košnice pune smijeha 1958 – Spomenicima ne treba verovati 1958 – Boje sanjaju 1958 – Slikovnica pčelara 1959 – Šta je radnički savjet? 1961 – Osmijeh 61 1961 – Eci, pec, pec 1961 – Pedagoška bajka 1962 – Film o knjizi A.B.C. 1962 – Parada 1962 – Dole plotovi 1962 – Ljepotica 62 1964 – Nova domaća životinja 1964 – Nova igračka 1971 – I Miss Sonia Henie Dugometražni filmovi
1965 – Čovek nije tica 1967 – Ljubavni slučaj ili tragedija službenice P.T.T. 1968 – Nevinost bez zaštite 1971 – Misterije organizma 1974 – Sweet Movie 1974 – Wet Dreams (segment "Politfuck", pod pseudonimom Sam Rotterdam) 1981 – Montenegro 1985 – The Coca-Cola Kid 1988 – Manifesto 1993 – Gorilla Bathes at Noon 1994 – Rupa u duši (dokumentarni) 1996 – Danske piger viser alt''
Reference
Vanjski linkovi
Intervju Rogera Eberta sa Makavejevim
Kategorija:Rođeni 1932. Kategorija:Umrli 2019. Kategorija:Biografije, Beograd Kategorija:Srbijanski režiseri Kategorija:Jugoslavenski režiseri Kategorija:Jugoslavenski scenaristi Kategorija:Srbijanski scenaristi