Irena Turkevič-Martinec bila je primadona u Lavovskom narodnom pozorištu za operu i balet, a igrala je u Parizu, Beču, Berlinu, Pragu i mnogim drugim evropskim gradovima tokom svoje duge karijere.Marunchak, M.H. The Ukrainian Canadians: A History. Ukrainian Free Academy of Sciences, Winnipeg, Ottawa, 1970, str. 677.

Rane godine mini|upright|265px|Srednji red (slijeva nadesno): Irena, brat Lev (s reketom), sestra Stefanija (oko 1915) Rođena je 25. decembra 1899. u Brodima, u današnjoj Lavovskoj oblasti u Ukrajini. Bila je treće dijete u porodici sveštenika, horovođe, katehista i muzičkog kritičara Ivana Turkeviča i majke Sofije Kormošiv.

Kad je imala šest godina, njen otac imenovan je katehistom Učiteljskog sjemeništa u Zaljiščikima, gdje su im osigurali posebnu kuću blizu Dnjestra. On je postao duša gradskog muzičkog života, a često je uključivao i suprugu Sofiju, koja je bila muzički nadarena pijanistica, i njihovu djecu. Irena je prve časove muzike dobila od majke, a kasnije se u njihovom domu pojavila profesionalna učiteljica muzike. Muzičke i umjetničke sposobnosti stjecala je od malih nogu i sudjelovala je na koncertima Tarasa Ševčenka.

Irenin otac imenovan je katehistom Druge ukrajinske gimnazije u Lavovu 1911, a porodica se tamo doselila trajno. U Lavovu se Irena upisala u Srednju školu sestara bazilijanki, gdje je uporedo pohađala i klavir, a Stanislav Ljudkevič podučavao ju je teoriji muzike.

Prije izbijanja Prvog svjetskog rata porodica se preselila u Beč, gdje su boravili do 1916. Irenin otac predvodio je hor u Beču u Crkvi svete Barbare, koji je u to vrijeme bio jedan od najvećih i najboljih ukrajinskih crkvenih horova u Evropi. Po povratku u Lavov Irena je nastavila školovanje u Srednjoj školi sestara bazilijanki.

Studije Postala je studentica prava na Univerzitetu u Lavovu. Kad je počela studije muzike, bila je na Državnom konzervatoriju u Lavovu, kod profesora Fljam-Plomenskog i Zarembe. Završila je dramsku školu u Lavovu, studirajući kod profesora Kozlovskog i Križanovskog. S koncertnim aktivnostima počela je 1923. kao solistica s grupom "Bandurist".

Na opernoj pozornici prvo je glumila ulogu Marenke u operi Prodana nevjesta Bedřicha Smetane. Tu operu u Ukrajinskom govornom teatru postavio je Josip Stadnik povodom stogodišnjice kompozitorovog rođenja.

Dana 21. juna 1929. na pozornici Lavovskog narodnog pozorišta za operu i balet izvedena je opera Fidelio Ludwiga van Beethovena. Stariji studenti konzervatorija u Lavovu sudjelovali su pod vodstvom svog učitelja Adama Soltisa, a među izvođačima je bila i Turkevič. Za taj je nastup pohvaljena u recenziji u listu Dilo od 22. juna 1929.

Okušala se u ulozi dramaturga i režiserke. Pisac Zinovji Kniš pisao je u svojim memoarima o muzičkom životu Lavova i Turkevič, koja je 1929. organizirala pozorišnu grupu u očevoj kući i postavila predstave Grijeh Volodimira Viničenka i Vatre svetog Ivana Hermana Sudermana.

U proljeće 1930. održala je svoj prvi solistički koncert, na kojem je izvodila arije Gorlislava iz opere Ruslan i Ljudmila Mihaila Glinke, pjevala u ulozi Cio-Cio-san iz opere Madam Butterfly Giacoma Puccinija, te nekoliko romansi i ukrajinskih narodnih pjesama.

Otišla je u Berlin 1930, gdje je u to vrijeme živjela njena sestra Stefanija, a Irena je tri godine studirala na Berlinskom univerzitetu umjetnosti kod profesora Weissenborna. Naučila je kontrolu glasa u Berlinskoj državnoj operi, a dramsko obrazovanje završila je na Visokoj muzičkoj školi.

Godine 1933. preselila se u Prag, gdje je Stefanija tada predavala klavir i bila u pratnji Praškog konzervatorija. Irena je držala časove glasa s profesorima na Praškom konzervatoriju i pjevala u Praškoj operi.

Karijera Turkevič se udala za političara, Volodimira Martineca. Pratila ga je kamo ga je vodio posao i dobro se snašla u pjevanju u gradovima širom Evrope. Ovaj nomadski život trajao je 12 godina.

U ljeto 1942. Turkevič i njen suprug vratili su se u Lavov, gdje su je pozvali da se pridruži Lavovskom pozorištu za operu i balet. Od 1942. do 1944. pjevala je ove uloge u sljedećim operama: Opera Composer RoleZaporožac kod DunavaSemen Hulak-ArtemovskiOksanaKaterina Mikola Arkas MajkaHalkaStanisław MoniuszkoHalkaFaust Charles GounodMargaritaCarmenGeorges BizetMicaëlaTraviataGiuseppe VerdiViolettaManonJules Massenet Manon ToscaGiacomo Puccini ToscaPikova dama Petar ČajkovskiLiza

U ljeto 1943. sa živopisnom sopranisticom Ninom Ševčenko i baritonom Mihailom Olhovom preduzela je veliku koncertnu turneju po gradovima i selima Galicije. Njen glas često se čuo na Radiju Lavov.

Njen suprug, političar, bio je svjestan promjena koje donosi rat. U proljeće 1944. Turkevič i grupa iz Lavovske opere spakovali su se i uputili prema zapadu u Njemačku, samo nekoliko sedmica prije dolaska sovjetske Crvene armije.

Pоstаlа je vоđа оpеrnih аnsаmbаlа "Dumа" u Каrlsbаdu i "Orlik" u Bеrchtеsgаdеnu. Između ostalih muzičkih djela, ti kolektivi postavili su opere Natalka Poltavka i Utopljena, lirsko-fantastičnu operu ukrajinskog kompozitora Mikole Lisenka. Libreto je napisao ukrajinski pisac i dramatičar Mihail Staricki na osnovu priče "Majska noć" Nikolaja Vasiljeviča Gogolja iz zbirke Večeri na salašu kod Dikanjke.

Kanada Turkevič se 1949. preselila u Kanadu i nastanila u Winnipegu. Njen suprug radio je kao urednik lista New Pathway (Novi put), a Irena je postala članica pozorišta "Renaissance".

Godine 1960. postala je vrlo aktivna radeći s Dječijom operom u Winnipegu u Kanadsko-ukrajinskom zavodu za obrazovanje.Martynowych, Orest T., The Canadian Ukrainian Institute 'Prosvita' Sama njena prisutnost privukla je talentiranu grupu muzičara, koreografa, scenografa i kostimografa. Predvodila je ansambl nadarene djece, koje je počela i muzički uvježbavati. Djeci je bila poznata kao Pani Martinec, a 1964. priredili su Koza-Derezu Mikole Lisenka.Канадійський Фармер/Canadian Farmer, 25. 5. 1964, str. 8. Godine 1965. izvela je Lisenkovu Snježnu kraljicu.Український Голос/Ukrainian Voice, 3. 3. 1965, str. 8.The Winnipeg Tribune, 27. 2. 1965, str. 13. Koza-Dereza i Snježna kraljica upriličeni su u vinipeškom pozorištu Pantages Playhouse Theatre.

Godine 1967. njena muzička trupa otputovala je iz Winnipega vozom do Montréala kako bi izvela Koza-Derezu na Međunarodnoj i univerzalnoj izložbi 1967, koja je također održana u znak obilježavanja stogodišnjice osnivanja Kanade. Iz Montréala su izvođači odvedeni u Ottawu na koncert.

Naslijeđe Ukrajinski kongres u Kanadi uručio joj je Ševčenkovu medalju 7. oktobra 1977. u Winnipegu.

Preminula je 5. jula 1983. u Winnipegu.

Reference

Kategorija:Rođeni 1899. Kategorija:Umrli 1983. Kategorija:Operski pjevači Kategorija:Biografije, Brodi