mini|desno|280px|Ulazni u Roznamedžijinu džamiju Džamija Roznamedži Ibrahim-efendije, poznata i kao Roznamedžijina džamija ili Kresina džamija, nalazi se na uglu Kresine ulice i ulice Braće Fejića u Mostaru, nedaleko od lijeve obale Neretve. Izgrađena je prije 1620. i predstavlja jednu od značajnijih džamija osmanskog perioda u Mostaru. Uz džamiju su izgrađeni medresa i drugi objekti vakufskog kompleksa. Graditeljska cjelina džamije, zajedno s haremom, česmom i medresom, proglašena je nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Historija

Džamiju je podigao Ibrahim-efendija Roznamedži, porijeklom iz Nevesinja, koji je djelovao na osmanskom dvoru za vrijeme sultana Murata IV. Ibrahim-efendija odrastao je i školovao se na carskom dvoru, gdje je u početku radio na poslovima sređivanja carske blagajne, a potom u spahijskoj kancelariji. Godine 1621. postao je mukabeledžija, a kasnije i prvi roznamedžija, dvorski službenik zadužen za vođenje dnevnih evidencija, naročito o prihodima i rashodima spahija. Bio je ugledna i utjecajna ličnost na dvoru Murata IV. Umro je 1637.

Uz džamiju koja je podignuta prije 1620, Roznamedži Ibrahim-efendijina izgradio je i medresu oko 1612. Medresa je pripadala grupi značajnijih obrazovnih ustanova osmanskog Mostara i u historijskim izvorima zabilježena je kao najveća mostarska medresa. Uz medresu se nalazio i šadrvan podignut oko 1800, koji je prema kasnijim izvorima bio jedan od najvećih i najpoznatijih u gradu.

Vakufnama Roznamedži Ibrahim-efendije nije sačuvana, zbog čega se ne mogu u potpunosti rekonstruirati dobra koja je ostavio za izdržavanje džamije, medrese i drugih vakufskih objekata. Kasniji vakufski podaci potvrđuju da je njegov vakuf raspolagao različitim nekretninama i novčanim sredstvima namijenjenim održavanju zadužbina.

Ibrahim-efendija imao je važnu ulogu i u razvoju mostarskog vodovoda. Njegova zadužbina obuhvatala je obnovu i proširenje vodovodne mreže, kojom je vodom snabdijevan dio grada, posebno istočni dio Mostara. Njegov doprinos razvoju gradskog vodovoda navodi se među značajnijim aspektima njegovog djelovanja u Mostaru. U hronologiji razvoja Mostara njegovo djelovanje na vodovodu bilježi se već početkom 17. stoljeća.

Džamija je tokom vremena postala poznata i kao Kresina džamija, prema porodici Kreso, čiji su članovi kroz više generacija obavljali dužnost imama u njoj. Naziv Kresina džamija zadržao se u lokalnoj upotrebi kao drugi naziv za Roznamedžijinu džamiju.

Arhitektura

Roznamedži Ibrahim-efendijina džamija pripada osmanskoj arhitekturi Mostara iz 17. stoljeća. Građena je od kamena i oblikovana kao jednostavniji molitveni prostor s ulaznim trijemom. U savremenoj konzervatorskoj dokumentaciji svrstava se među mostarske džamije osmanskog perioda s četverovodnim krovom.

Posebno obilježje objekta predstavlja kamena munara, čije je tijelo završeno elegantnim šerefom, a gornji dio ukrašen stalaktitnim elementima. Dekorativnu vrijednost imaju i prozorski otvori ukrašeni kamenim ornamentima, što džamiji daje prepoznatljiv izgled mostarske sakralne građevine osmanskog perioda.

Ulazni prostor oblikovan je kao natkriveni trijem, a portal predstavlja jedan od naglašenijih arhitektonskih elemenata pročelja. Džamija je smještena u okviru graditeljske cjeline koja obuhvata i harem, česmu te ostatke odnosno prostor nekadašnje Roznamedži Ibrahim-efendijine medrese.

Džamija je temeljito obnovljena 1897, o čemu svjedoči natpis na kamenoj ploči iznad ulaza. Munara je 1967. teško oštećena tokom nevremena i srušena do šerefe, nakon čega je obnovljena 1969.

U okviru kompleksa nalazila se česma koja je prvobitno bila postavljena ispred medrese. Godine 1953. prenesena je uz istočni zid džamije i priključena na aktivni vodovod.

Medresa

Uz džamiju je Ibrahim-efendija Roznamedži podigao medresu, koja je prema historiografskim izvorima izgrađena oko 1612. Do 1620. već je djelovala kao internatska obrazovna ustanova. Sastojala se od devet manjih približno kvadratnih prostorija namijenjenih za smještaj učenika (softi) koje su činile jedan krak medrese i dvije veće prostorije za izvođenje nastave (dershane) koje su formirale drugi krak. Medresa je ubrzo stekla ugled jedne od značajnijih obrazovnih ustanova u Mostaru i ubrajala se među najprostranije mostarske medrese osmanskog perioda.

U medresi se izučavalo vjersko i šerijatskopravno znanje, kao i orijentalni jezici, što je bilo uobičajeno za mostarske medrese osmanskog perioda. Roznamedži Ibrahim-efendijina medresa bila je jedna od niza mostarskih medresa koje su djelovale kao vakufske obrazovne ustanove.

Medresa je prestala s radom 1924, a srušen je 1944. Od nje su ostali dijelovi zidova. Na lokalitetu historijske medrese izgrađen je novi objekt, čija je gradnja izvedena 2007. i 2008.

Obnove i oštećenja

Džamija je tokom 20. stoljeća više puta obnavljana. Godine 1924. prestala je s radom kao džamija, a objekt je jedno vrijeme korišten za druge namjene, između ostalog za stalnu izložbu projekata Urbanističkog zavoda u Mostaru. Tokom Drugog svjetskog rata italijanske snage teško su oštetile džamiju, pri čemu je uništen i minber. Do 1953. objekt je bio u lošem građevinskom stanju: trijem je bio gotovo urušen, unutrašnjost demolirana, a prozori razbijeni. Pokrov od lima i malter na fasadi nisu odgovarali objektu, a uz to su bili dotrajali. Nakon toga izvedeni su hitni sanacijski radovi.

Tokom rata u Bosni i Hercegovini, Roznamedžijina džamija ostala je neoštećena tokom opsade Mostara 1992. Prema nalazu Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (MKSJ), džamija je bila jedna od dvije džamije u istočnom Mostaru koje su ostale netaknute do januara 1993.

U presudi Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju u predmetu Tužilac protiv Jadranka Prlića i drugih raspravno vijeće je utvrdilo da su snage Hrvatskog vijeća obrane (HVO), između juna i decembra 1993, kontinuiranim granatiranjem istočnog Mostara s položaja u zapadnom Mostaru, na Humu i Stotini, teško oštetile ili uništile deset džamija, među kojima i Roznamedžijinu džamiju. Raspravno vijeće MKSJ-a je također utvrdilo da su snage HVO-a uništile ili oštetile te džamije do stepena koji je bio jednak uništenju, te da su ih namjerno gađale. Za Roznamedžijinu džamiju Vijeće je utvrdilo da je bila uništena artiljerijskom vatrom odnosno granatiranjem.

Nakon rata izvršena je obnova objekta, a radovi na njegovoj sanaciji trajali su od 1995. do 2000.

Nacionalni spomenik

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine donijela je 2004. odluku kojom je graditeljska cjelina Roznamedži Ibrahim-efendijine džamije u Mostaru proglašena nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Odluka je donesena na 14. sjednici Komisije, održanoj od 4. do 10. maja 2004, a objavljena je u Službenom glasniku BiH, broj 10/05.

Prvobitnom odlukom zaštićena je graditeljska cjelina Roznamedži Ibrahim-efendijine džamije u Mostaru. Odluka je 2013. obuhvaćena zajedničkim izmjenama odluka Komisije o nacionalnim spomenicima, objavljenim u Službenom glasniku BiH, broj 48/13.

Komisija je 26. juna 2019. donijela posebnu odluku o izmjenama i dopunama odluke o proglašenju ove graditeljske cjeline. Njome je precizirano da nacionalni spomenik čine džamija s haremom, česma i Roznamedži Ibrahim-efendijina medresa, a utvrđene su i katastarske čestice na kojima se spomenik nalazi. Odluka je objavljena u Službenom glasniku BiH, broj 82/19.

Godine 2021. odluka je obuhvaćena i zajedničkom izmjenom odluka o proglašenju nacionalnih spomenika, objavljenom u Službenom glasniku BiH, broj 1/21. Tom izmjenom izmijenjena je odredba o prostorno-planskim i drugim aktima u odlukama donesenim zaključno sa 40. sjednicom Komisije.

Graditeljska cjelina danas ima status nacionalnog spomenika Bosne i Hercegovine, a zaštićenu cjelinu čine džamija s haremom, česma i Roznamedži Ibrahim-efendijina medresa.

Savremena namjena

Nakon poslijeratne obnove džamija je bila vraćena u upotrebu, ali u narednim godinama nije kontinuirano služila za obavljanje namaza. Medžlis Islamske zajednice Mostar objavio je u januaru 2026. da je džamija ponovo otvorena za obavljanje namaza.

Također pogledajte Fatima-kadune džamija Koski Mehmed-pašina džamija Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine Šarića džamija

Reference

Vanjski linkovi

Službena lista nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine na stranici Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika BiH Službena stranica Medžlisa Islamske zajednice Mostar

Kategorija:Džamije u Mostaru Kategorija:Medrese u Mostaru Kategorija:Nacionalni spomenici Bosne i Hercegovine