thumb|200px|desno|Sloboda vodi narod, predstavljanje romantičarskog pogleda na francusku Julsku revoluciju iz 1830, a njen slikar Eugène Delacroix služio je kao izabrani poslanik Romantičarski nacionalizam (također nacionalni romantizam, organski nacionalizam, nacionalizam identiteta) jest oblik nacionalizma pomoću kojeg država ostvaruje svoj politički legitimitet kao organsku posljedicu jedinstva onih kojima vlada. Objedinjuje činioce kao što su jezik, rasa, etnička pripadnost, kultura, religija, običaji nacije i svih onih koji su rođeni u datoj kulturi. Može se primijeniti na etnički nacionalizam, kao i na građanski nacionalizam. Romantičarski nacionalizam je nastao kao reakcija na dinastičku ili imperijalnu hegemoniju, koji je preispitivao legitimnost države odozgo prema dolje, proizašla iz monarha ili druge vlasti, koja je opravdavala njeno postojanje. Takva neosporna moć koja ide od vrha ka dnu društvene ljestvice smatrana je božanskom (pogledati božansko pravo kraljeva i nebeski mandat).Joseph Theodoor Leerssen, Anne Hilde van Baal, and Jan Rock, eds. Encyclopedia of romantic nationalism in Europe (Amsterdam University Press, 2018)Joep Leerssen, "Notes toward a Definition of Romantic Nationalism." Romantik: Journal for the study of Romanticisms 2.1 (2013): 9-35. online
Među ključnim temama romantizma i njegovog najtrajnijeg naslijeđa, kulturološke tvrdnje romantičnog nacionalizma također su bile središnje u umjetnosti i političkoj filozofiji nakon prosvjetiteljstva. Od svojih najranijih pokreta usredsređenih na razvoj nacionalnih jezika i folklora, te duhovne vrijednosti lokalnih običaja i tradicije, do pokreta koji će prekrojiti kartu Evrope i dovesti do poziva na samoopredjeljenje nacionalnosti, nacionalizam je bio jedno od ključnih pitanja romantizma, određivanje njegovih uloga, izraza i značenja. Romantičarski nacionalizam, koji je rezultat djelovanja između kulturne produkcije i političke misli, postao je "proslava nacije (definisane u njenom jeziku, historiji i kulturnom karakteru) kao inspirativnog ideala za umjetnički izraz; i instrumentalizacija tog izraza u podizanju političke svijesti".Joep Leerssen, "Notes towards a Definition of Romantic Nationalism", Romantik: Journal for the Study of Romanticisms, 2.1 (2013): 9-25 (28).
Historijski gledano, prijelomna godina u Evropi za romantičarski nacionalizam bila je 1848, kada se revolucionarni talas proširio kontinentom. Tom prilikom su se brojne nacionalističke revolucije dogodile u različitim fragmentiranim regijama (kao što je Italija) ili multinacionalnim državama (kao što je Austrijsko Carstvo). Iako su u početku revolucije bile poražene od strane reakcionarnih snaga, pri čemu je stari poredak ubrzo bio ponovo uspostavljen, mnoge revolucije će označiti prvi korak ka liberalizaciji i osnivanju modernih nacionalnih država u većem dijelu Evrope.
Historija thumb|200px|desno|"San o svjetskim demokratskim i socijalnim republikama – Pakt između nacija", plakat koji je pripremio Frédéric Sorrieu, 1848. Ideje Rousseaua (1712–1778) i Johanna Gotfrida Herdera (1744–1803) bile su velika inspiracija za rani romantičarski nacionalizam u Evropi. Herder je tvrdio da je nacionalnost proizvod klime, geografije, ili preciznije, jezika, sklonosti i karaktera, a ne genetike.
Od svojih početaka u kasnom 18. stoljeću, romantičarski nacionalizam se oslanjao na postojanje historijske etničke kulture koja ispunjava romantičarski ideal, pri čemu se folklor razvio kao romantičarski nacionalistički koncept. Braća Grimm, inspirisana Herderovim spisima, sastavili su idealizovanu zbirku priča, koju su označili kao autentično njemačke. Koncept naslijeđenog kulturnog nasljeđa iz zajedničkog porijekla brzo je postao središnji za pitanje podjela unutar romantičarskog nacionalizma: konkretno, da li je nacija ujedinjena jer dolazi iz istog genetskog izvora, odnosno zbog rase, ili je učešće u organskom, gdje je priroda "narodne" kulture samoispunjavajuća?
Romantičarski nacionalizam formirao je ključnu granu u filozofiji Hegela (1770–1831), koji je tvrdio da postoji "duh vremena" ili Zeitgeist koji je obuhvatao određeni narod u određenom vremenu. Kada je ova grupa ljudi postala aktivni presudni historijski činilac, a to je bilo jednostavno zato što je došao njihov kulturni i politički trenutak. Zbog uloge Nijemaca u protestantskoj reformaciji, Hegel (luteranac) je tvrdio da je njegov historijski trenutak vidio da se Zeitgeist desio kod naroda koji govore njemački.
Romantičari u kontinentalnoj Evropi prihvatali su Francusku revoluciju u njenim počecima, a zatim su se našli u borbi protiv kontrarevolucije u transnacionalnom imperijalnom sistemu Napoleona. Osjećaj samoopredjeljenja i nacionalne svijesti koji je omogućio revolucionarnim snagama da u borbi poraze aristokratske režime postali su okupljalište za otpor protiv Francuskog Carstva (1804-14). U Pruskoj je razvoj duhovne obnove kao sredstva za uključivanje u borbu protiv Napoleona, između ostalih, zastupao Johann Gottlieb Fichte (1762–1814), učenik Immanuela Kanta. Riječ Volkstum, ili "narodnost", skovana je u Njemačkoj kao dio ovog otpora francuskoj hegemoniji.
Nacionalizam i revolucija thumb|150px|desno|Giuseppe Mazzini, bio je jedna od najvažnijih figura u razvoju italijanskog nacionalizma tokom 1820-ih Na Balkanu su romantičarski pogledi bili povezani s idejama antičke Grčke, koja je inspirisala filohelenizam, utjecala na grčki rat za nezavisnost (1821–30), u kojem je engleski romantičarski pjesnik George Gordon Byron umro od groznice. Rossinijeva opera William Tell (1829) označila je početak romantičarske opere u kojoj je korišten središnji nacionalni mit koji ujedinjuje Švicarsku. Drugi primjer je pobuna u Bruxellesu u augustu 1830. nakon opere "La Muette de Portici" francuskog kompozitora Daniela Aubera, koja je postavila neuspjelu romansu u pozadinu zbog stranog ugnjetavanja izazvavši Belgijsku revoluciju 1830–31, prvu uspješnu revoluciju po modelu romantičarskog nacionalizma. Verdijevi operski horovi potlačenog naroda inspirisali su dvije generacije patriota u Italiji, posebno arija "Va pensiero" iz opere "Nabucco" (1842). Pod utjecajem romantičarskog nacionalizma u Njemačkoj i Italiji među ekonomskim i političkim snagama ostvareno je političko jedinstvo uz osnivanje pokreta za stvaranje nacija na sličan način zasnovanih na etničkim grupama. Ovaj pokret procvjetao je i na Balkanu (kao naprimjer, Koruški plebiscit iz 1920), duž Baltičkog mora i u unutrašnjosti srednje Evrope, gdje su u konačnom ishodu Habsburgovci podlegli naletu romantičarskog nacionalizma.Miroslav Hroch, "Introduction: National romanticism", in Balázs Trencsényi and Michal Kopeček, eds. Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe, vol. II National Romanticism: The Formation of National Movements, 2007:4ff. U Norveškoj romantizam je bio oličen, ne u književnosti, već u kretanju ka nacionalnom stilu, kako u arhitekturi tako i u etosu. Ove tendencije prisutne su i u muzici Edvarda Griega.Oscar Julius Falnes, National romanticism in Norway, 1968. Ranije je postojao snažan romantičarski nacionalistički element pomiješan s prosvjetiteljskim racionalizmom u retorici korištenoj u Sjevernoj Americi, u proglašenju nezavisnosti američkih kolonista od Velike Britanije i izradi Ustava Sjedinjenih Američkih Država iz 1787, kao i retorici u talasu pobuna, inspiriranih novim osjećajima lokaliziranih identiteta, koje su jednu za drugom zahvatile španske kolonije na američkom kontinentu, počevši od Majske revolucije u Argentini 1810.
Konzervativizam i revolucija u 19. stoljeću Pogledati također: Koncert nacija i Revolucije 1848 - 1849 Nakon konačnog sloma Prvog Francuskog Carstva padom Napoleona, konzervativni elementi preuzeli su kontrolu nad Evropom, predvođeni austrijskim plemićem Klemensom Wenzelom von Metternichom, ideali ravnoteže snaga između velikih evropskih sila dominirali su kontinentalnom politikom tokom prve polovine. 19. stoljeća. Nakon Bečkog kongresa i sistema Metternichovog apsolutizma, nekoliko velikih carstava preuzelo je kontrolu nad evropskom politikom. Među njima bili su: Rusko Carstvo, obnovljena francuska monarhija, Njemački savez, pod dominacijom Pruske, Austrijsko Carstvo i Osmansko Carstvo.
Konzervativne snage držale su vlast sve dok revolucije iz 1848. nisu zahvatile Evropu i ugrozile stari poredak. Oko raznih kulturnih grupa razvili su se brojni pokreti, koji su počeli razvijati osjećaj nacionalnog identiteta. U samom početku sve ove revolucije su propale, a reakcionarne snage su ponovo uspostavile političku kontrolu. Međutim, revolucije su označile početak stalnog napretka prema kraju Metternichovog apsolutizma pod dominacijom nekoliko multinacionalnih carstava i dovele su do uspostavljanja moderne nacionalne države u Evropi; proces koji će trajati više od jednog i po stoljeća. Političku situaciju srednje i istočne Evrope dijelom su oblikovala dva svjetska rata, dok su mnogi nacionalni identiteti u ova dva regiona omogućili stvaranje modernih nacionalnih država kada je raspad Sovjetskog Saveza i višenacionalnih država Jugoslavije i Čehoslovačke doveo do osnivanja brojnih novih država tokom posljednjeg decenije 20. stoljeća.
Narodna kultura thumb|200px|desno|"Američki napredak" (djelo Johna Gasta oko 1872) slavi američki romantičarski nacionalizam u obliku širenja prema zapadu – ideju poznatu kao "Predodređenje sudbine" (eng. "Manifest Destiny"). Romantičarski nacionalizam inspirisao je prikupljanje narodnog folklora kom prilikom su se istakli ljudi poput braće Grimm. Stav da su bajke, osim ako nisu kontaminirane iz vanjskih literarnih izvora, sačuvane u izvornom obliku tokom hiljada godina, nije bilo idealno rješenje za romantičarske nacionaliste, ali se dobro uklapalo u njihove stavove da takve priče izražavaju iskonsku prirodu jednog naroda. Braću Grim kritikovali su jer njihovo prvo izdanje nije bilo nedovoljno njemačko, pa su poslušali savjet. Odbacili su mnoge priče koje su prikupili zbog njihove sličnosti sa pričama Charlesa Perraulta, za koje su mislili da dokazuju da nisu istinski njemačke priče. Naprimjer, bajka "Trnoružica" je opstala u njihovoj zbirci jer ih je priča o "Brunhildi" uvjerila da je lik usnule princeze autentično njemački. Također, izmijenili su jezik koji se koristio, mijenjajući svaku vilu u čarobnicu ili mudru ženu, svakog princa u kraljevog sina, svaku princezu u kraljevu kćer.Maria Tatar, The Hard Facts of the Grimms' Fairy Tales, p31, Raspravljajući o ovim stavovima u svojim trećim izdanjima, posebno su izdvojili zbirku italijanskih bajki "Pentamerone" Giambattiste Basilea kao prvu nacionalnu zbirku bajki i napor ka očuvanju napolitanske narodne tradicije.Benedetto Croce, "The Fantastic Accomplishment of Giambattista Basile and His Tale of Tales", Jack Zipes, ed, The Great Fairy Tale Tradition: From Strap Arola and Basile to the Brothers Grimm, p 888-9,
Rad braće Grimm utjecao je i na druge kolekcionare, inspirirajući ih da sakupljaju priče i navodeći ih da na sličan način vjeruju da su bajke jedne zemlje posebno reprezentativne za nju, zanemarivši međukulturalni utjecaj. Među onima koji su djelovali pod međukulturalnim utjecajem bili su Rus Aleksandar Afanasjev, Norvežanin Peter Christen Asbjørnsen i Jørgen Moe, te Australac Joseph Jacobs.Jack Zipes, The Great Fairy Tale Tradition: From Straparola and Basile to the Brothers Grimm, str 846,
Narodni ep
thumb|200px|desno|"The Bard", djelo Johna Martina u kojem je prikazana romantičarska vizija jednog velškog barda koji bježi od masakra koji je naredio Edvard I, kralj Engleske, s namjerom da uništi velšku kulturu